14/04/2026
Jerusalemu Mupya
26.07.2026. Kubala Bbayibbele: 2 Samuele 12; Jeremiya 16; Mateyo 27
Ibbaibbele litwaambila bantu botatwe ibakalengwa munzila iindene abamwi boonse.
• Chakusanguna, Adamu mu Matalikilo 1:26 a 2:7, wakapangwa kuzwa kubulongo bwanyika, kwiinda muchikozyano chaLeza
• Cabili, Eva muli Matalikilo 2:21-23. Mwami Leza wakalenga mwanakazi kuzwa kumbambo ya Adamu, mpawo wakamupa koona loko.
Chilisalede kuti Adamu wakalizyi kabotu aawo naakaletwa kuli nguwe mbuli mugwasyi ooyu, wakeelede kuba mukayintu wakwe, mbwaakalengwa akupegwa buumi. Kulengwa kwa 'nabwiinga' wakusaanguna kwakamupa mali manji kuli Adamu, akumusiya achilonda naakuti chitondezyo kulubazu lwakwe.
Ooyu nabwiinga wakusaanguna wakatondezya kujatana aakati kaJesu akulengwa kwanabwiinga wakwe, mbungano, zizo zyamubili wakwe. Johani 20:27 ilembedwe kuti Jesu wakabuka wakajisi citondezyo kumubazu lyakwe kuzwa kusumo lyasikalumamba. Muulo kuli Jesu wakupa buumi kuli nabwiinga kwiinda mucipaizyo cakwe cilondokede wakali kuyooba mupati kwiinda muulo kuli Adamu.
Chakali kubikkilizya kuchisa kupati akufwa nsoni ooko nkotuyeeya amviki amviki mukuswiilila malailile aakwe aawo notutyola chinkwa akunywa waini.
• Chatatu, Mwami Jesu Kkilisito wakaboola munzila zisiyene amuntu umbi. Luka 1: 26-35 utupandulwida kuti Mariya, wakali nakalindu, wakeelede kumita Mwana, ooyo wakali kuyoopegwa zina lyakuti Jesu, "anguzu zyajulu", Muuya Uusalala, uuzwa kuli Leza kujulu.
Zintu zyobile zipati nzyotwiiya kuzwa kumajwi aa mungelo Gabriyeli nzizyeezyi;
1. Jesu wakazyalwa kali Mwana wini waLeza. Jesu kaamba zyabuzyali bwakwe waamba kuti "wakaseluka kuzwa kujulu", mbuli muli Johani 6:32-62. Jesu lwakwe mwini tanaakaliko kujulu katanazyalwa, nokubaboobo lunyungu lwakwe, buzyali bwakwe, bwakali kuzwa kujulu. Eezi zilasinizyigwa a mungelo Gabriyeli, kuti Mwana amuntu kwiinda muli Maliya waku Nazareta, kakwiina kujatikizyigwa a Josefa.
2. Jesu Mwana waLeza kwiinda mu "nguzu zyaajulu", nguzu zyakaseluka kuzwa kujulu akuvwumbilila Mariya, akupa kuti Jesu amita, mpawo akupa kuti Jesu abe muntu uulibedelede.
Kuteelela kabotu makani aaya kuyootugwasya kupandulula cilengaano ca “Jelusalemu Mupya” (Ciyubunuzyo 21:2) alimwi ambociswaangene andiswe tobeni.
Ciyubunuzyo 21 chitutondezya, kwiinda muzitondezyo, zimwi zintu zigambya ziyoochitika kumamanino aabweendelezi bwaMwami Jesu abasalali. Alimwi chituyeezya mbuli makanze aaLeza mapati mbwaakali kuzuzikizigwa kwiinda mukukambauka kwesu.
Mukapango 1 tujana kuti bantu baanyika, ibapangidwe abulongo bwanyika, kwiinda muli Adamu, tabachiko pe. Bantu bafwa kabaimininwa a "kunyina lwizi lumbi"; Isaya 17 ututondezya ezi:
"Maawe kunkamu yabantu banji, ibachita muzuzumo mbuli muzuzumo walwizi, akuvwuuma kwamasi, aabo bavwuuma mbuli kuvwuuma kwamaanzi mapati" (Isaya 17:12).
Johani upandulula chilengaano nchaakatondezyegwa muJelusalemu Mupya kuti, "...kuseluka kuzwa kuli Leza kuzwa kujulu, kalibambilide mbuli nabwiinga uusamide mulumi wakwe." Ciyubunuzyo 21:9-10 mpawo chilazumanana kutuyubununa kuti Jelusalema Mupya wiiminina nzi:
"Mpoonya wakaboola kulindime umwi wabangelo bali musanu ababili wakajisi nkapu zili musanu ababili zizwide zipenzyo zili musanu ababili zyakumamanino, mpawo wakandaambila kuti, koza ndikutondezye nabwiinga mukaintu wambelele. Mpawo wakanditola mumuuya kuchilundu chilamfu chilamfu mpawo wanditondezya munzi mupati, uusetekene, uuzwa kujulu kuzwa kuli Leza".-
Eezi nzizyonya, ncitondezyo chabasalali batafwi, Leza Uyanda kubikkilizya ayebo andime.
Kuyaka kwamunzi kutuyeezya lwiito lwesu. Ciyubunuzyo 21:14 chitwaambila kuti "...bwaanda bwamunzi bwakalijisi ntalisyo zili kkumi azibili". Pawulu muli Ba-Efeso 2:20 utugwasya mukumvwisisisya kwesu kuti eezi zyaambaanzi naamba kuti, "...tuyakidwe atala antalisyo zyabaapostolo abasinsimi, Jesu Kkilisito lwakwe kali bbwe lyakukkona". Kukambauka kwabaapostolo bali kkumi ababili alimwi aJesu lwakwe mwini, kwakabikka ntalisyo eezyo swebo mbuli ".... mabwe aabuumi ngaayakilwa ŋanda yakumuuya...." (1 Petro 2:5), Jesu Kkilisito kali bbwe lyakukkona.
Kunjila mumunzi kulajanwa kwiinda mumilyango yayo iili kkumi aibili, Ciyubunuzyo 21:21, umwi aumwi wakapangidwe ngale. Jesu utwaambila kuti nzitondezyo nzi muchikozyano chakwe chamusambazi uuyandaula 'ngale zibotu', walo naakajana ngale yamuulo mupati, wakauzya yoonse kuchitila kuti ajane (Mateyo 13:45-46).
Jesu weezyanisya ngale eeyi kuBwami bwakujulu naakuti mumajwi amwi, kuyandaula kunjila muBwami bwaLeza kwiinda mumakani mabotu aaJesu Kkilisito, ooyo ngotweelede kulisungula kusiya zyoonse.
Imukaintu waMwanambelele, nabwiinga waKkilisito uuzwide, mpawo wiimininwa aJelusalemu Mupya. Asi mubukkale nzi mbobuzwa kuli Leza kuzwa kujulu?
Mumubandi waJesu aNikodemo uulembedwe muli Johani 3, Jesu waamba antangalala kuti muntu weelede kuzyalwa lubo amaanzi aMuuya kuti anjile muBwami bwaLeza, mbuli nyama abulowa mbozitakonzyi kunjila.
Kuzyalwa mumaanzi nkubbabbatizigwa kwiinda mukubbizyigwa koonse akubuka mbuli mukwesu mupya muli Kkilisito, kutondezya lufu akubuka kwaJesu akulekelelwa zibi kwiinda mukusamba.
Kuzyalululwa amuuya kuli muzibeela zyobile. Chakusanguna, Pawulu utuyiisya muli Ba-Roma 8:5-6, ooko nkwapandulula kuti aabo bali muli Kkilisito, beenda kweendelana amuuya kutali nyama. Kunyina kupegwa mulandu kuli baabo bapona buumi bwabo munzila iili boobu (amubone alimwi Ba-Galatiya 5:16-25 a Ba-Efeso 5:9, “micelo yamuuya”).
Chiindi chamamanino chakuzyalwa kuzwa kujulu nchakuti tweelede kulibambila mbuli nabwiinga uusamide mulumi wakwe. Eezi ziyoochitika anyika, pesi anguzu zyakatumwa kuzwa kujulu (Langa 1 Bakolinto 15:47-54 pesi ikapati tupango 51-53 ooko kutafwa nkokubotezya aabo beelela). Basyomi bamisela yoonse bayooba Jelusalema Mupya kwiinda munguzu zyaLeza kuzwa Kujulu; wakasanduka mukaindi kaniini.
Eezyi nzintu zibotu ncobeni zyakulanga-langa alimwi zilengaano zili boobu zyakumbele zilakonzya kutuyumya akutukulwaizya kwiinda mumapenzi ngotujana abuzuba. Luzibo akusinizya mulimo waJesu wakumbele kali Mwami wabami, akuzyalwa lubo amubili wamuuya, kwakamusimya kwiinda mukupenga kupati nkwaakaliyumya mukumvwida Wisi abuumi bwanabwiinga wakwe.
Chinkwa awaini azyalo nzitondezyo. Notulya mizeezo yesu ilabikkila maanu kuli Jesu, ooyo wakatupa mubili wakwe uufwa mpawo bulowa bwakwe bwakatilwa kuti tulekelelwe zinyonyoono zyesu akusinizyigwa kwachizuminano chipya. "Kunyina muntu uujisi luyando lupati kwiinda oolu, lwakuti muntu atuulile beenzinyina buumi bwakwe" (Johani 15:13) mpawo tuli beenzinyina kuti twaswiilila milawu yakwe.
Jesu nayoopiluka, toonse tunooli kumulindila mbuli bamwi bachiinga chakwe chiingi mpawo umwi awumwi wesu unooli umwi wamabwe aakwe mayandisi (Langa Ciyubunuzyo 21:19 a Malaki 3:16-17) aayo aabamba ntalisyo zyaJelusalemu Mupya.
Mukwesu Kevin Smith: