16/08/2026
NỖI ĐAU CỦA NHỮNG ĐỨA TRẺ VÀ TRÁCH NHIỆM KHÔNG THỂ LẨN TRÁNH
Tôi là một tu sĩ Phật giáo, cũng là người từng trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng và dạy dỗ nhiều trẻ em. Bởi vậy, khi nghe tin những chú tiểu bị đánh đập, lòng tôi vô cùng đau xót.
Đối với tôi, đây không chỉ là một vụ việc gây phẫn nộ trong xã hội, mà còn là một lời cảnh tỉnh nghiêm khắc đối với những người đang mang trách nhiệm chăm sóc trẻ em trong các cơ sở tôn giáo. Đồng thời, vụ việc cũng đặt ra nhiều câu hỏi về trách nhiệm của người đứng đầu, tâm thức của người ra tay bạo hành, thái độ của người chứng kiến và sự nguy hiểm của một bộ phận truyền thông bất chấp sự thật.
Những đứa trẻ không đáng phải chịu bất kỳ sự bạo hành nào
Trước hết, cần khẳng định một nguyên tắc không thể nhân nhượng: trẻ em phải được bảo vệ.
Dù các cháu sống trong gia đình, trường học, cơ sở bảo trợ hay tự viện, không một ai có quyền đánh đập, hành hạ hoặc dùng bạo lực để “dạy dỗ”. Đặc biệt, những trẻ em được gửi vào chùa thường mang theo những hoàn cảnh riêng, có em thiếu tình thương của cha mẹ, có em cần một mái nhà bình yên để nương tựa. Các em càng cần được yêu thương, chở che và hướng dẫn bằng lòng kiên nhẫn.
Một chú tiểu khoác lên mình chiếc áo nâu không có nghĩa là em đã trở thành người trưởng thành. Các em vẫn là trẻ nhỏ, vẫn có thể nghịch ngợm, vụng về, sợ hãi và mắc lỗi. Nếu người lớn lấy danh nghĩa kỷ luật để đánh đập, làm tổn thương thân thể và tinh thần của các em, đó không còn là giáo dục mà là bạo hành.
Đạo Phật lấy từ bi làm gốc. Bất cứ hành vi nào gây đau đớn cho trẻ em đều đi ngược lại tinh thần ấy, bất kể người thực hiện là ai, đang ở đâu và khoác trên người hình thức như thế nào.
Trách nhiệm của vị trụ trì
Nếu người trực tiếp đánh các cháu không phải là tu sĩ mà chỉ là người mới đến tập sự, thì cần phải xác định đúng tư cách của người đó. Không thể vì người ấy đang ở trong chùa hoặc mặc trang phục gần giống người tu mà vội vàng gọi là “nhà sư”, rồi quy kết hành vi cá nhân ấy cho toàn thể Tăng đoàn và Phật giáo.
Tuy nhiên, việc xác định đúng người thực hiện hành vi không đồng nghĩa với việc người đứng đầu tự viện hoàn toàn không có trách nhiệm.
Trụ trì là người chịu trách nhiệm điều hành, quản lý nhân sự và bảo đảm sự an toàn trong phạm vi tự viện. Khi tiếp nhận một người vào tập sự, đặc biệt là khi cho phép người ấy tiếp xúc, sinh hoạt hoặc tham gia chăm sóc trẻ em, vị trụ trì phải tìm hiểu nhân thân, theo dõi phẩm hạnh và quy định rõ giới hạn trách nhiệm.
Một người mới đến chùa vài tháng không thể mặc nhiên được trao quyền quản thúc, giáo dục hay xử phạt trẻ nhỏ. Nếu sự việc diễn ra nhiều lần mà người đứng đầu không biết, đó là dấu hiệu cho thấy cơ chế quản lý và giám sát có vấn đề. Nếu có người đã biết nhưng không ngăn chặn, trách nhiệm càng nghiêm trọng hơn.
Trách nhiệm của vị trụ trì cần được xem xét trên nhiều phương diện:
- Đã quản lý người tập sự như thế nào?
- Ai giao cho người ấy quyền tiếp xúc và quản lý các chú tiểu?
- Việc bạo hành diễn ra lần đầu hay đã từng xảy ra?
- Các cháu có từng cầu cứu hoặc biểu hiện sợ hãi hay không?
- Sau khi phát hiện, tự viện đã bảo vệ, chăm sóc và hỗ trợ tâm lý cho các cháu như thế nào?
- Người đứng đầu có chủ động báo cơ quan chức năng và hợp tác làm rõ sự việc hay không?
Trách nhiệm ở đây trước hết là trách nhiệm quản lý và bảo vệ, không nên đánh đồng một cách tùy tiện với hành vi trực tiếp bạo hành. Nhưng cũng không thể dùng lý do “không biết” để phủi bỏ tất cả. Là người đứng đầu, trụ trì phải dũng cảm nhìn nhận thiếu sót, công khai xin lỗi nếu có sơ suất, khắc phục hậu quả và xây dựng cơ chế để sự việc tương tự không bao giờ tái diễn.
Một lời xin lỗi chân thành không làm giảm uy tín của người tu. Ngược lại, thái độ né tránh, quanh co hoặc đẩy hết trách nhiệm cho người khác mới khiến niềm tin của xã hội bị tổn thương.
Tâm của người đánh các cháu đã bị điều gì chi phối?
Nhìn cảnh một người trưởng thành đánh đập những đứa trẻ không có khả năng tự vệ, chúng ta không thể không tự hỏi: trong giây phút ấy, tâm của người đó đang ở đâu?
Có thể đó là sân hận, thói côn đồ, sự mất kiểm soát hoặc một quan niệm lệch lạc rằng bạo lực là cách giáo dục. Nhưng dù xuất phát từ nguyên nhân nào, hành vi ấy cũng không thể được biện minh.
Theo giáo lý nhà Phật, thân hành động theo sự dẫn dắt của tâm. Khi tâm bị sân hận che phủ, con người có thể gây ra những việc rất tàn nhẫn. Người mạnh hơn trút cơn giận lên người yếu hơn, người lớn dùng quyền lực để làm tổn thương trẻ nhỏ – đó là biểu hiện của một tâm thức thiếu sự tỉnh giác, thiếu lòng trắc ẩn và không còn khả năng tự chế.
Nếu người ra tay chỉ là người đến tập sự, thì càng phải nói rõ rằng ở chùa không có nghĩa là đã trở thành người tu. Cạo tóc hay mặc một chiếc áo giống người xuất gia cũng không thể biến một người thành tu sĩ. Người xuất gia phải trải qua quá trình phát nguyện, được Tăng đoàn tiếp nhận, giáo dục, truyền giới và sống trong giới luật.
Phải phân biệt rõ cá nhân gây ra hành vi với Phật giáo. Nhưng sự phân biệt ấy không nhằm che giấu hay giảm nhẹ tội lỗi. Ai làm sai phải chịu trách nhiệm trước pháp luật và trước lương tâm của chính mình.
Người quay phim: chứng kiến để cứu người hay đứng nhìn để ghi hình?
Một trong những điều khiến tôi day dứt nhất là thái độ của người đứng quay.
Quay phim có thể là một cách lưu lại chứng cứ để tố giác hành vi bạo hành. Trong nhiều trường hợp, hình ảnh ghi lại chính là căn cứ quan trọng giúp cơ quan chức năng xác minh sự việc. Vì vậy, không thể vội vàng kết luận rằng cứ quay phim là vô cảm.
Nhưng nếu người quay có đủ khả năng can thiệp an toàn, có thể kêu gọi người khác hỗ trợ hoặc báo ngay cho người có trách nhiệm mà vẫn bình thản đứng nhìn các cháu bị đánh kéo dài chỉ để có được một đoạn video gây chấn động, thì đó là điều đáng lên án.
Mục đích đầu tiên khi chứng kiến một đứa trẻ bị bạo hành phải là chấm dứt nguy hiểm và bảo vệ đứa trẻ, không phải lựa chọn góc quay đẹp hay chờ cho sự việc trở nên nghiêm trọng hơn.
Một đoạn phim có thể giúp phơi bày cái ác, nhưng người cầm máy cũng cần tự hỏi: mình ghi lại để cứu các cháu, hay đang biến nỗi đau của các cháu thành một thứ nội dung phục vụ cho mục đích khác?
Sự thờ ơ trước nỗi đau cũng là một dạng tổn thương. Khi một đứa trẻ bị đánh mà những người xung quanh chỉ đứng nhìn, điều ám ảnh các em không chỉ là những trận đòn, mà còn là cảm giác không có ai đứng ra bảo vệ mình.
Sự đáng sợ của truyền thông thiếu trách nhiệm
Sau hành vi bạo lực là một dạng bạo lực khác: bạo lực bằng thông tin.
Nếu một số trang mạng đã lấy hình ảnh của một vị tu sĩ không liên quan để gán cho người thực hiện hành vi, thì đó không còn là sơ suất nhỏ. Đó là hành vi làm tổn hại nghiêm trọng đến danh dự, nhân phẩm và đời sống của một con người.
Một bức ảnh ghép sai, một dòng tiêu đề mập mờ hay cách gọi người tập sự là “sư thầy” có thể khiến hàng triệu người hiểu rằng người gây án là tu sĩ. Từ đó, sự phẫn nộ đối với một cá nhân nhanh chóng bị đẩy thành sự công kích đối với toàn thể Phật giáo.
Người bị gán ghép có thể phải đối diện với hàng nghìn lời chửi rủa, đe dọa và kết án, trong khi họ không phải là người thực hiện hành vi. Đến khi thông tin được cải chính, danh dự đã bị tổn thương, hình ảnh đã bị phát tán và định kiến đã hình thành.
Đó là mặt đáng sợ của truyền thông thiếu đạo đức: bản án của dư luận được tuyên trước khi sự thật được xác minh.
Tự do thông tin không có nghĩa là tự do vu khống. Quyền lực truyền thông càng lớn thì trách nhiệm kiểm chứng càng cao. Các trang mạng có hàng triệu người theo dõi không thể viện lý do “đăng lại”, “chưa kiểm chứng” hoặc “nhầm hình” để trốn tránh hậu quả.
Cơ quan chức năng cần xác minh những trang đã đăng sai hình ảnh, yêu cầu gỡ bỏ, cải chính công khai và xử lý theo quy định nếu có dấu hiệu xuyên tạc, vu khống hoặc xúc phạm danh dự người khác.
Có hay không âm mưu phá hoại Phật giáo?
Trước cách đưa tin đồng loạt, sử dụng sai hình ảnh và cố tình nhấn mạnh những từ như “nhà sư”, “sư thầy”, nhiều người có quyền đặt câu hỏi: đây chỉ là sự cẩu thả, là thủ đoạn câu lượt xem, hay có sự chủ ý nhằm bôi nhọ Phật giáo?
Sự nghi ngờ ấy không phải hoàn toàn vô lý. Bởi trong môi trường truyền thông hiện nay, một số người sẵn sàng khai thác sai phạm của một cá nhân rồi quy chụp cho cả một tôn giáo. Họ không chỉ lên án hành vi bạo lực mà còn lợi dụng sự việc để gieo rắc ác cảm, chế giễu Tăng Ni và kích động sự thù ghét đối với Phật giáo.
Tuy nhiên, với tinh thần tôn trọng sự thật, chúng ta không nên khẳng định có một “âm mưu” nếu chưa có chứng cứ rõ ràng. Cần phân biệt giữa ba khả năng: tác nghiệp cẩu thả, cố tình giật gân để kiếm lợi và hoạt động có tổ chức nhằm bôi nhọ Phật giáo. Mỗi khả năng có bản chất và mức độ trách nhiệm khác nhau, cần được cơ quan có thẩm quyền xác minh.
Bảo vệ Phật giáo không có nghĩa là che giấu sai phạm xảy ra trong chùa. Ngược lại, Phật giáo càng phải chủ động lên án cái sai, bảo vệ trẻ em, nhìn nhận trách nhiệm quản lý và hợp tác với pháp luật.
Nhưng bảo vệ công lý cũng có nghĩa là không cho phép người ta mượn một hành vi cá nhân để vu khống một vị tu sĩ vô tội hoặc kết tội cả một tôn giáo.
Chúng ta không thể chống lại sự quy chụp bằng một sự quy chụp khác. Không thể lên án tin giả nhưng lại sử dụng những kết luận chưa được chứng minh. Muốn bảo vệ Chánh pháp, trước hết chính chúng ta phải đứng vững trên sự thật, lòng từ bi và thái độ có trách nhiệm.
Đừng để nỗi đau của trẻ em trở thành công cụ
Trung tâm của câu chuyện này phải là những đứa trẻ bị tổn thương.
Đừng biến các cháu thành công cụ để câu lượt xem. Đừng dùng nỗi đau của các cháu để thanh toán mâu thuẫn cá nhân. Đừng lợi dụng sự việc để công kích toàn thể Phật giáo. Và cũng đừng nhân danh bảo vệ Phật giáo mà xem nhẹ trách nhiệm của những người có liên quan.
Các cháu cần được kiểm tra sức khỏe, hỗ trợ tâm lý, bảo đảm môi trường sống an toàn và được lắng nghe bằng sự tôn trọng. Danh tính, hình ảnh và đời tư của các cháu cũng phải được bảo vệ. Việc phát tán quá mức hình ảnh trẻ bị đánh có thể khiến các em phải chịu thêm một lần tổn thương.
Từ vụ việc này, các tự viện đang nuôi dưỡng trẻ em cần nghiêm túc rà soát lại toàn bộ quy trình quản lý:
- Không giao trẻ cho người chưa được xác minh và đào tạo.
- Không cho phép bất kỳ ai sử dụng bạo lực dưới danh nghĩa kỷ luật.
- Thiết lập cơ chế để trẻ có thể phản ánh và cầu cứu.
- Phân công người giám sát rõ ràng.
- Chủ động phối hợp với gia đình, nhà trường và cơ quan bảo vệ trẻ em.
- Xử lý ngay khi phát hiện dấu hiệu bất thường, không bao che vì danh dự hình thức.
Danh dự của Phật giáo không được bảo vệ bằng sự im lặng. Danh dự ấy được bảo vệ bằng cách sống đúng Chánh pháp, dũng cảm nhận trách nhiệm và kiên quyết không dung túng cái ác.
Một lời gửi đến cộng đồng
Xin mọi người hãy phẫn nộ trước hành vi bạo hành, nhưng đừng để sự phẫn nộ làm mất đi khả năng phân biệt đúng sai.
Hãy lên án đúng người, đúng hành vi và dựa trên những thông tin đã được xác minh. Đừng vì một tiêu đề giật gân mà chửi rủa một người chưa rõ liên quan. Đừng chia sẻ hình ảnh gán ghép. Đừng biến mình thành mắt xích tiếp theo trong quá trình lan truyền sự vu khống.
Một cú nhấp vào nút “chia sẻ” có thể chỉ mất vài giây, nhưng hậu quả đối với danh dự và cuộc đời của một người có thể kéo dài nhiều năm.
Là một người tu sĩ từng nuôi dạy nhiều trẻ em, tôi đau trước những vết thương mà các chú tiểu phải chịu. Tôi mong người trực tiếp gây ra hành vi phải bị xử lý nghiêm minh; người đứng đầu phải nhìn nhận đúng trách nhiệm; người chứng kiến phải tự vấn lương tâm; và những đơn vị truyền thông đưa sai thông tin phải công khai cải chính, chịu trách nhiệm.
Tôi cũng mong mọi người đừng vì sai phạm của một cá nhân mà phủ nhận những giá trị từ bi, trí tuệ và phụng sự mà biết bao thế hệ Tăng Ni chân chính đã gìn giữ.
Hãy trả sự thật về đúng vị trí của nó.
Hãy trả trách nhiệm về đúng người phải chịu trách nhiệm.
Và trên hết, hãy trả lại cho những đứa trẻ một môi trường sống an toàn, một vòng tay yêu thương và niềm tin rằng khi các em bị tổn thương, người lớn sẽ không đứng nhìn.
THÍCH AN QUANG
