13/06/2026
KHI VỊ MỤC TỬ ĐANG GIẢNG BỖNG DỪNG LẠI… VÀ NHỮNG GIỌT NƯỚC MẮT RƠI XUỐNG
Trong Thánh lễ Truyền chức Linh mục của Tổng Giáo phận Sài Gòn hôm thứ Sáu, ngày 12 tháng 6 năm 2026, khi đang giảng và tha thiết nhắn nhủ những người sắp lãnh nhận thiên chức linh mục, vị mục tử của Tổng Giáo phận bỗng dừng lại… Giọng nói của ngài chậm dần, những lời đang tuôn chảy bỗng trở nên đứt quãng, khoảng lặng kéo dài hơn và rồi Đức Tổng Giám mục Giuse Nguyễn Năng đã bật khóc. Đó không phải là những giọt nước mắt của một người yếu đuối, cũng không phải là một phút xúc động nhất thời giữa một nghi lễ long trọng, càng không phải là một hình ảnh được tạo ra để gây chú ý hay khơi gợi cảm xúc nơi đám đông.
Đó dường như là những giọt nước mắt đã được chưng cất từ biết bao năm tháng thao thức, cầu nguyện, hy sinh, kỳ vọng, đau đớn và yêu thương của một vị mục tử dành cho Giáo hội, cho các linh mục, cho đoàn chiên và cho những mối tương quan đang ngày càng trở nên mong manh trong đời sống Giáo hội hôm nay. Trưa nay, trong giờ nghỉ, tôi vô tình lướt TikTok và xem được một đoạn clip trích từ bài giảng ấy. Ban đầu, tôi nghĩ mình chỉ xem qua vài phút rồi sẽ lướt tiếp như vẫn thường lướt qua biết bao nội dung khác trên mạng xã hội, thế nhưng tôi đã dừng lại. Tôi dừng lại không chỉ vì những lời Đức Tổng đang nói, mà còn vì khoảng lặng của ngài. Tôi dừng lại vì giọng nói nghẹn ngào. Tôi dừng lại vì hình ảnh một vị mục tử đã không thể che giấu được nỗi đau đang chất chứa trong lòng. Có lẽ có những điều người ta vẫn có thể nói bằng ngôn từ, nhưng cũng có những nỗi đau mà khi đã chạm đến tận cùng, ngôn từ không còn đủ sức chuyên chở, và nước mắt chính là ngôn ngữ cuối cùng của một trái tim thật sự yêu thương.
Khi nhắn nhủ các tân linh mục, Đức Tổng tha thiết căn dặn các ngài phải tránh thái độ “giáo sĩ trị”, phải cẩn thận trước cám dỗ sử dụng chức thánh như một thứ quyền lực, phải tránh đặt mình lên trên cộng đoàn, tránh xem giáo dân chỉ là những người phải vâng lời, phải phục vụ, phải thực hiện mọi ý muốn của linh mục, tránh biến sứ vụ mục tử thành một vị trí để được kính trọng, được ưu tiên, được cung phụng hay được bảo vệ khỏi mọi lời góp ý. Nhưng đồng thời, ngài cũng nhắn nhủ cộng đoàn giáo dân đừng quá dễ dàng bêu rếu, chỉ trích hay kết án các linh mục trên mạng xã hội; đừng biến những thiếu sót của một con người thành món ăn cho sự tò mò của đám đông; đừng vội vàng phán quyết một linh mục chỉ qua một đoạn clip, một câu nói, một lần hành xử thiếu khéo léo hoặc một câu chuyện mới chỉ được nghe từ một phía. Ngài không bao che cho sai trái, không phủ nhận những giới hạn, thiếu sót hay thậm chí những vấp ngã có thật trong đời sống linh mục, nhưng giữa lúc nói về những điều ấy, ngài đã bật khóc.
Thật sự, lòng tôi trùng xuống. Đây không phải lần đầu tiên tôi nhìn thấy Đức Tổng xúc động khi nói về đời sống linh mục, nhưng mỗi lần chứng kiến một vị mục tử rơi nước mắt vì các linh mục và vì Giáo hội, tôi vẫn không thể xem đó là một chuyện bình thường. Bởi người ta có thể nói rất hay về Giáo hội mà không thật sự đau nỗi đau của Giáo hội; người ta có thể giảng rất nhiều về tình huynh đệ nhưng trong lòng vẫn lạnh lùng trước nỗi cô đơn của anh em; người ta có thể kêu gọi cầu nguyện cho linh mục nhưng lại thích thú khi một linh mục vấp ngã; người ta có thể nói rất nhiều về sự hiệp hành, lắng nghe, đồng trách nhiệm, nhưng trong thực tế lại chỉ muốn người khác phải nghe mình, làm theo ý mình và trở thành mẫu người mà mình mong đợi. Chỉ khi thật sự yêu, người ta mới đau. Chỉ khi thật sự xem Giáo hội là gia đình, người ta mới nghẹn ngào trước những rạn nứt trong gia đình ấy. Chỉ khi thật sự mang trong lòng trách nhiệm của người cha, người mục tử mới có thể vừa nghiêm khắc cảnh tỉnh những người con của mình, vừa đau đớn khi nhìn thấy họ bị tổn thương, bị hiểu lầm, bị bêu tên hay bị đẩy ra trước sự phán xét khắc nghiệt của đám đông.
Có lẽ những giọt nước mắt của Đức Tổng không chỉ rơi vì một vài câu chuyện riêng lẻ, nhưng là nỗi đau đã tích tụ từ rất nhiều câu chuyện khác nhau trong đời sống Giáo hội: nỗi đau của những giáo dân từng bị tổn thương vì cách hành xử thiếu mục tử của một linh mục; nỗi đau của những linh mục đang kiệt sức nhưng không biết có thể tâm sự với ai; nỗi đau của những cộng đoàn chia rẽ vì phe nhóm, quyền lợi, hơn thua và tự ái; nỗi đau của những người nhân danh bảo vệ sự thật nhưng cuối cùng lại làm tổn thương phẩm giá của nhau; nỗi đau của những linh mục bị xét đoán chỉ vì không đáp ứng được mọi kỳ vọng; nỗi đau của những giáo dân bị coi thường chỉ vì họ nghèo, ít học, không có vị trí hay không thuộc nhóm thân cận với cha xứ.
Những giọt nước mắt ấy có lẽ chứa đựng cả hai phía: nước mắt dành cho những con chiên từng bị mục tử làm tổn thương và nước mắt dành cho những mục tử từng bị đoàn chiên làm tổn thương. Bởi trong gia đình Giáo hội, không chỉ giáo dân có thể đau vì linh mục, mà linh mục cũng có thể đau vì giáo dân; không chỉ giáo dân cần được lắng nghe, mà linh mục cũng cần được lắng nghe; không chỉ giáo dân cần được tôn trọng, mà linh mục cũng cần được bảo vệ phẩm giá; không chỉ linh mục có trách nhiệm sống thánh thiện, mà mỗi người giáo dân cũng có trách nhiệm sống bác ái, công bằng, chân thật và trưởng thành trong đức tin. Thế nhưng, dường như trong thời đại mạng xã hội hôm nay, chúng ta đang dần đánh mất khả năng nhìn thấy một con người trọn vẹn phía sau một sự việc. Chúng ta nhìn một đoạn clip ngắn và tưởng rằng mình đã hiểu cả một cuộc đời. Chúng ta nghe một lời kể và nghĩ rằng mình đã biết toàn bộ sự thật. Chúng ta đọc một bài đăng có hàng nghìn lượt chia sẻ rồi mặc nhiên cho rằng số đông chắc chắn đúng.
Chúng ta dễ dàng nhấn nút chia sẻ, dễ dàng để lại một bình luận cay nghiệt, dễ dàng gọi tên, quy kết và kết án một người mà có khi chúng ta chưa từng gặp, chưa từng nói chuyện, chưa từng nghe họ trình bày và cũng chưa từng dành cho họ một lời cầu nguyện. Có những lúc người ta nhân danh việc bảo vệ Giáo hội để làm tổn thương Giáo hội, nhân danh sự thật để hủy hoại một con người, nhân danh công lý để thỏa mãn sự giận dữ, nhân danh góp ý để bêu xấu, nhân danh lòng nhiệt thành để nuôi dưỡng chia rẽ, và điều đáng sợ nhất là khi làm tất cả những điều ấy, chúng ta vẫn tin rằng mình đang phục vụ Thiên Chúa. Sự thật cần được nói, sai phạm cần được sửa chữa, những người bị tổn thương cần được bảo vệ, những lạm dụng quyền bính cần được ngăn chặn. Không ai có quyền dùng chức thánh, áo dòng hay vị trí trong Giáo hội để che giấu điều sai trái. Không một linh mục nào được đứng ngoài sự thật, công lý và trách nhiệm. Chức thánh không làm cho một người trở thành bất khả phê bình.
Quyền bính trong Giáo hội không phải là một đặc quyền giúp người ta miễn nhiễm trước mọi góp ý hay trách nhiệm. Nhưng sự thật của Kitô giáo không bao giờ tách khỏi đức ái. Công lý của Tin Mừng không bao giờ đồng nghĩa với việc sỉ nhục. Sửa lỗi không có nghĩa là làm nhục. Góp ý không có nghĩa là kết án. Bảo vệ nạn nhân không đồng nghĩa với việc cho phép đám đông biến mình thành quan tòa rồi thi hành bản án bằng những lời độc địa. Một điều có thể đúng về nội dung nhưng vẫn sai về cách thức. Một sự thật được nói ra với ý định hủy hoại người khác có thể trở thành một thứ vũ khí. Một lời tố cáo không được kiểm chứng có thể giết chết danh dự của một con người. Một bức ảnh, một đoạn ghi âm, một đoạn video bị cắt khỏi bối cảnh có thể tạo nên một bản án mà người bị kết án không bao giờ có cơ hội tự bảo vệ. Mạng xã hội có một trí nhớ rất lâu nhưng lại có một lương tâm rất ngắn. Người ta có thể xóa bài nhưng không thể thu lại tất cả những lời đã phát tán. Người ta có thể xin lỗi nhưng không dễ gì trả lại danh dự đã bị nghiền nát. Người ta có thể nói rằng mình chỉ “chia sẻ cho mọi người biết”, nhưng mỗi lượt chia sẻ thiếu trách nhiệm đều có thể trở thành một nhát dao cắm sâu vào cuộc đời người khác. Có những linh mục thật sự đã sai và cần khiêm tốn nhận lỗi, sửa chữa và hoán cải, nhưng cũng có những linh mục bị hiểu lầm, bị thổi phồng khuyết điểm, bị quy chụp động cơ, bị biến thành đối tượng để người ta chế giễu và công kích. Có những người ngoài miệng nói rằng “tôi chỉ góp ý vì yêu Giáo hội”, nhưng trong cách họ nói không có chút đau đớn nào của tình yêu, chỉ có sự hả hê khi người khác bị hạ xuống. Tình yêu không vui mừng khi người khác sa ngã. Tình yêu không thích thú khi một linh mục bị bêu tên. Tình yêu không tranh thủ một lỗi lầm để phủ nhận toàn bộ con người và sứ vụ của người ấy. Tình yêu có thể rất nghiêm khắc nhưng không độc ác, có thể nói sự thật nhưng không chà đạp phẩm giá, có thể yêu cầu trách nhiệm nhưng vẫn để cho người có lỗi một con đường trở về.
Nghe những lời ấy, tôi chợt nghĩ đến một thực trạng rất quen thuộc trong đời sống hôm nay: chúng ta thường dễ yêu mến người khác vì tài năng, sự khéo léo, thành công, vẻ dễ mến hay những ưu điểm nổi bật của họ, nhưng lại rất khó yêu một người khi họ bộc lộ giới hạn. Chúng ta yêu một linh mục khi ngài giảng hay, quý ngài khi ngài xây dựng giỏi, tự hào khi giáo xứ dưới thời ngài có nhiều hoạt động, đông người tham dự, nhiều công trình lớn, được nhắc đến trên mạng xã hội và nổi bật hơn những nơi khác. Chúng ta vui khi vị linh mục của giáo xứ mình được nhiều người yêu mến, nhưng khi ngài mệt mỏi, thiếu khéo léo, phản ứng nóng nảy, không nhớ được hết những điều giáo dân mong muốn hoặc không đồng ý với một đề nghị nào đó, tình cảm của chúng ta có thể thay đổi rất nhanh. Hôm qua còn tung hô, hôm nay đã quay sang thất vọng.
Hôm qua còn gọi ngài là người cha đáng kính, hôm nay đã có thể kể hết những khuyết điểm của ngài cho người khác nghe. Có người quý một linh mục không hẳn vì yêu con người của ngài, mà vì ngài đáp ứng được điều họ mong muốn. Khi còn được gần gũi, được tín nhiệm, được trao việc, được hỏi ý kiến hay được lắng nghe, họ hết lời ca ngợi. Nhưng khi không còn được như ý, những lời ca ngợi ấy có thể nhanh chóng biến thành chỉ trích, giận dữ, cay nghiệt và bôi nhọ. Đó không phải là tình yêu, mà chỉ là một sự gắn bó có điều kiện. Người giáo dân nào cũng mong giáo xứ mình có một vị linh mục thật giỏi, thật đạo đức, thật năng động, thật gần gũi, thật khéo léo, biết tổ chức, giảng hay, quản trị tốt, minh bạch, công bằng, vui vẻ với người trẻ, ân cần với người già, hiểu trẻ em, chăm sóc người nghèo, thăm viếng người bệnh, giải quyết mọi mâu thuẫn và luôn có mặt khi giáo dân cần. Những ước mong ấy không sai, nhưng có lúc chúng ta quên rằng một linh mục cũng chỉ có hai mươi bốn giờ mỗi ngày.
Ngài cũng có một thân xác biết mệt, một trái tim có thể bị tổn thương, một tâm trí có thể quá tải, một quá khứ với những vết thương chưa chắc đã được chữa lành, một tính cách có những điểm mạnh và những giới hạn, một đời sống thiêng liêng cũng có lúc sốt sắng và lúc khô khan, một sứ vụ có những áp lực mà người ngoài không dễ nhìn thấy. Linh mục phải giảng lễ, cử hành bí tích, dạy giáo lý, họp hành, quản trị, giải quyết tài chính, lo công trình, thăm người bệnh, đồng hành với các gia đình, giải quyết những xung đột, lắng nghe những câu chuyện riêng tư, đối diện với những kỳ vọng trái ngược nhau và nhiều lúc phải đưa ra những quyết định mà dù chọn cách nào cũng sẽ có người không hài lòng. Một người muốn cha xứ phải cứng rắn, người khác lại muốn ngài mềm mỏng; người này muốn xây dựng, người kia muốn tiết kiệm; người này mong ngài gần giới trẻ, người kia trách ngài bỏ quên người già; người này muốn đổi mới, người kia cho rằng ngài đang phá bỏ truyền thống; người này trách ngài quá gần một nhóm, người khác lại nói ngài xa cách cộng đoàn. Và giữa muôn vàn mong đợi ấy, linh mục vẫn phải đứng trước bàn thờ mỗi ngày, đọc lời truyền phép, trao Mình Thánh Chúa cho cộng đoàn, an ủi người đau khổ và nói về niềm hy vọng, đôi khi ngay trong lúc chính mình đang cạn kiệt niềm vui. Có những đêm linh mục không ngủ được nhưng sáng hôm sau vẫn phải mỉm cười. Có những lời chỉ trích làm ngài đau nhưng ngài không biết có thể kể với ai. Có những hiểu lầm ngài không thể giải thích vì liên quan đến bí mật của người khác. Có những quyết định ngài phải mang tiếng oan để bảo vệ một gia đình hay một cá nhân. Có những gánh nặng mục vụ không thể đưa lên mạng xã hội để thanh minh. Có những vết thương chỉ được mang vào nhà nguyện, đặt trước Nhà Tạm rồi âm thầm chịu đựng. Linh mục cũng là con người. Một câu rất đơn giản nhưng dường như chúng ta thường quên. Nói rằng linh mục cũng là con người không phải để giảm nhẹ lý tưởng thánh thiện của đời linh mục, nhưng chính vì linh mục là con người nên ngài càng cần ơn Chúa, cần sự nâng đỡ, cần tình huynh đệ, cần những lời góp ý chân thành và cần lời cầu nguyện của cộng đoàn. Chức thánh không xóa bỏ sự mong manh của con người. Ngày truyền chức không phải là ngày một con người trở thành thiên thần. Dầu thánh được xức trên đôi tay, nhưng trái tim vẫn là trái tim của một con người.
Áo lễ có thể che phủ thân mình nhưng không che hết được những vết thương. Thiên chức là hồng ân cao cả nhưng được đặt trong những bình sành dễ vỡ. Chính vì thế, linh mục không được kiêu căng vì chức thánh, nhưng giáo dân cũng đừng đòi hỏi linh mục phải trở thành một con người không bao giờ sai. Một linh mục khiêm tốn phải biết lắng nghe giáo dân, và một giáo dân trưởng thành cũng phải biết góp ý cho linh mục bằng lòng kính trọng và tình bác ái. Một linh mục không được sử dụng quyền bính để áp đặt, và một giáo dân cũng không được sử dụng đám đông mạng xã hội để uy hiếp. Một linh mục không được xem thường giáo dân, và một giáo dân cũng không được xúc phạm thiên chức chỉ vì bất mãn với một cá nhân. Cả hai phía đều phải hoán cải, đều phải học cách lắng nghe, đều phải từ bỏ cái tôi và đều phải tự hỏi: điều tôi sắp nói, sắp viết, sắp đăng hay sắp chia sẻ có giúp người kia trở nên tốt hơn không, hay chỉ làm họ bị tổn thương hơn?
Ở chiều ngược lại, có lẽ các linh mục cũng luôn mong muốn được cộng tác với những người có năng lực, có nhiệt huyết, có uy tín, biết tổ chức và có khả năng hoàn thành công việc. Điều đó hoàn toàn chính đáng. Giáo hội cần những người giáo dân trưởng thành, có chuyên môn, có tinh thần trách nhiệm và sẵn sàng dấn thân. Nhưng linh mục cũng phải cẩn thận để không chỉ quý trọng những người “làm được việc”, bởi giáo xứ không phải là một công ty, giáo dân không phải là nhân viên, hội đồng mục vụ không phải là ban điều hành doanh nghiệp và sự thành công của giáo xứ không thể chỉ được đo bằng số lượng công trình, mức độ hoành tráng của các chương trình hay lượt tương tác trên mạng xã hội. Có những giáo dân không giỏi tổ chức nhưng rất trung thành cầu nguyện. Có những cụ già không đóng góp được nhiều tiền nhưng đã âm thầm giữ đức tin qua biết bao gian khó. Có những người nghèo không thể đảm nhận việc lớn, nhưng một bó rau, một ký gạo hay một buổi quét sân nhà thờ của họ có thể chứa đựng một tình yêu rất lớn. Có những người vụng về, ít nói, không có ảnh hưởng, nhưng Chúa lại nhìn thấy nơi họ một tấm lòng chân thành. Nếu linh mục chỉ gần gũi người giàu, người giỏi, người có vị trí, người có thể giúp mình hoàn thành những dự án lớn, thì linh mục cũng có nguy cơ rơi vào một hình thức giáo sĩ trị rất tinh vi. Giáo sĩ trị không chỉ là nói giọng ra lệnh, không chỉ là ngồi ở vị trí cao, không chỉ là muốn mọi người phải phục vụ mình. Giáo sĩ trị còn xuất hiện khi linh mục xem mình là trung tâm của giáo xứ, khi mọi sinh hoạt đều phải mang dấu ấn cá nhân của mình, khi không chấp nhận những tiếng nói khác, khi coi góp ý là chống đối, khi chỉ tin dùng những người biết làm vừa lòng mình, khi đánh giá giá trị của giáo dân qua mức độ hữu dụng của họ, khi dùng lời giảng, tòa giải tội hay quyền quản trị để gây áp lực, khi quên rằng quyền bính mình nhận được là để phục vụ, bảo vệ và làm cho đoàn chiên được sống.
Một linh mục không trở nên lớn lao vì có nhiều người cúi đầu trước mình. Ngài trở nên giống Chúa hơn khi biết cúi xuống rửa chân cho người khác. Ngài không cao quý chỉ vì được gọi là “cha”. Ngài chỉ thật sự sống tư cách người cha khi biết yêu thương, hy sinh, chịu trách nhiệm và mở lòng đón nhận tất cả những người Chúa trao phó, kể cả những người khó gần, hay chống đối, thường xuyên làm phiền và không mang lại lợi ích gì cho mình. Chúa Giêsu không xây dựng Hội Thánh bằng quyền lực thống trị. Người xây dựng Hội Thánh bằng một tấm thân bị bẻ ra. Người không cứu thế giới từ trên ngai vàng, nhưng cứu thế giới từ trên thập giá. Người không buộc các môn đệ phục vụ mình, nhưng quỳ xuống rửa chân cho họ. Bởi thế, mỗi lần linh mục biến chức thánh thành quyền lực, dung mạo Đức Kitô Mục Tử bị che khuất; nhưng mỗi lần giáo dân biến sự góp ý thành bêu rếu, dung mạo Đức Kitô nhân hậu cũng bị che khuất. Điều làm tôi suy nghĩ lâu nhất không phải chỉ là lời cảnh báo về giáo sĩ trị, cũng không phải chỉ là lời nhắc giáo dân đừng chỉ trích linh mục trên mạng xã hội. Điều ở lại trong tôi là hình ảnh một vị mục tử đã bật khóc. Những giọt nước mắt ấy giống như một câu hỏi dành cho tất cả chúng ta: chúng ta đã làm gì với gia đình Giáo hội của mình? Tại sao những người cùng đón nhận một tấm bánh, cùng uống một chén thánh, cùng đọc một Kinh Lạy Cha, lại có thể dễ dàng làm tổn thương nhau đến thế? Tại sao chúng ta nói quá nhiều về hiệp nhất nhưng lại âm thầm nuôi dưỡng phe nhóm? Tại sao chúng ta xin Chúa tha nợ cho mình nhưng lại không để cho người khác một cơ hội sửa sai? Tại sao chúng ta muốn các linh mục phải thánh thiện nhưng chính mình lại ít cầu nguyện cho sự thánh thiện của các ngài? Tại sao linh mục mong giáo dân vâng phục nhưng đôi khi không chịu lắng nghe những đau khổ của họ? Tại sao giáo dân mong linh mục hiền lành như Chúa nhưng lại có thể nói về linh mục bằng những lời rất thiếu nhân hậu?
Có lẽ chúng ta đang sống trong một thời đại mà việc phán xét trở nên quá dễ dàng. Chỉ cần một chiếc điện thoại, vài dòng trạng thái, một đoạn video hay một lời kể chưa được kiểm chứng, trong vài phút danh dự của một con người có thể bị đặt trước hàng nghìn người. Trong vài giờ, một câu chuyện có thể bị thêm thắt, suy diễn và biến dạng. Trong vài ngày, một con người có thể bị đóng khung vĩnh viễn trong một lỗi lầm. Người ta không còn nói: “Cha ấy đã làm một việc sai”, mà nói: “Cha ấy là một người xấu.” Người ta không còn nói: “Người giáo dân ấy đã cư xử chưa đúng”, mà nói: “Hạng người ấy không đáng ở trong Giáo hội.” Chúng ta không còn phân biệt hành vi với con người, không còn phân biệt một lần vấp ngã với toàn bộ cuộc đời, không còn phân biệt lỗi lầm có thể sửa chữa với căn tính của một người.
Nhưng Thiên Chúa không nhìn chúng ta như thế. Nếu Thiên Chúa chỉ nhìn Phêrô qua ba lần chối Thầy, đã không có vị thủ lãnh của Hội Thánh sơ khai. Nếu Chúa chỉ nhìn Tôma qua sự hoài nghi, đã không có lời tuyên xưng: “Lạy Chúa của con, lạy Thiên Chúa của con.” Nếu Chúa chỉ nhìn Phaolô qua quá khứ bách hại các Kitô hữu, đã không có vị Tông đồ dân ngoại. Nếu Chúa chỉ nhìn người phụ nữ ngoại tình qua tội lỗi của chị, đã không có lời: “Tôi cũng không kết án chị. Hãy đi và từ nay đừng phạm tội nữa.” Thiên Chúa không phủ nhận tội lỗi, nhưng Người không bao giờ đồng hóa con người với tội lỗi của họ. Người gọi tội là tội nhưng vẫn giữ lại phẩm giá cho tội nhân. Người sửa dạy nhưng không nghiền nát. Người đòi hỏi hoán cải nhưng đồng thời mở ra một tương lai. Đó mới là lòng thương xót. Lòng thương xót không phải là coi như chẳng có chuyện gì xảy ra, cũng không phải là bao che cho sai trái. Lòng thương xót là dám nhìn thẳng vào sự thật nhưng không tuyệt vọng về con người, là yêu một người không chỉ khi họ tốt đẹp mà cả khi họ cần được chữa lành, là không để lỗi lầm của họ trở thành lý do để mình được quyền hủy hoại họ. Giáo hội không phải là nơi quy tụ những con người hoàn hảo. Giáo hội là nơi những con người bất toàn cùng nương tựa vào lòng thương xót của Thiên Chúa để bước đi. Linh mục không bước đi phía trước vì ngài hoàn hảo hơn mọi người. Ngài đi trước để chỉ đường, nhưng chính ngài cũng cần được Chúa dẫn dắt. Giáo dân không đi phía sau như những người không có tiếng nói. Họ cùng mang lấy sứ mạng, cùng cộng tác, cùng cầu nguyện và cũng có trách nhiệm giúp mục tử sống trung thành hơn với ơn gọi. Chúng ta thuộc về nhau.
Linh mục không thể sống ơn gọi mà không có đoàn chiên, và giáo dân cũng cần
