03/04/2026
SƯ PHỤ CUNG TUYÊN LƯỢC SỬ ĐỨC THÁNH TỔ NI ĐẠI ÁI ĐẠO - KIỀU ĐÀM DI TẠI LỄ TƯỞNG NIỆM NGÀY 28/3/2026 (10/2 năm Bính Ngọ), TẠI CHÙA THIỀN TÔN 1 (P. Cát Lái, TP.HCM)
Đại Ái Đạo nghìn năm còn ghi dấu
Kiều Đàm Di muôn thuở nhớ ơn Ngài
Thể hiện tinh thần đoàn kết hòa hợp, ẩm thuỷ tri nguyên – uống nước nhớ nguồn của chư ni trong toàn Thành phố Thủ Đức cũ, Con Tỳ kheo Ni Thích Nữ Mỹ Thuận xin cung tuyên đôi dòng lược sử về cược đời và hành trạng của thánh tổ ni Kiều Đàm Di.
Kính bạch quý Tôn đức. Kính thưa toàn thể quý liệt vị.
Nương lịch sử con tìm về quá khứ
Nghe đất trời kể lại chuyện ngày xưa
Kiều Đàm Di bậc trí tuệ thượng thừa
Ni La Hán cũng vừa là Sơ tổ
Đức Thánh Tổ Ni tên đầy đủ là Mahapajapati Gotami. Hán ngữ phiên âm Ma-ha-ba-xà-ba-đề hoặc Đại Ái Đạo Kiều Đàm Di. Người là di mẫu của thái tử Tất Đạt Đa và là em gái của Hoàng hậu Ma-ha Ma-da, con út vua Thiện Giác, thành Thiên Tí xứ Ấn Độ.
Khi Thái tử Tất Đạt Đa con vua Tịnh Phạn đản sinh được 07 ngày thì hoàng hậu Ma Da băng thệ. Ngài được di mẫu là Ma-ha-ba-xà-ba-đề dưỡng nuôi chu đáo. Đến tuổi trưởng thành, vượt qua tất cả những ràng buộc lợi danh, thái tử Tất Đạt Đa quyết chí xuất gia, tự mình tìm ra con đường chân lý, giải thoát khỏi cuộc tử sinh miên viễn cho mình và cứu độ chúng sinh. Hiệu Thích Ca Mâu Ni Phật.
Sau khi thành đạo khoảng ba năm, lần đầu tiên đức Thế tôn trở về cố hương thăm phụ thân và hóa độ cho hoàng gia. Trong các thời thuyết giảng cho hoàng thất, Di Mẫu đã đắc Sơ quả khi nghe bài kinh Đại Pháp Hộ.
Lần thứ hai, đức Thế Tôn trở về Ca tỳ- la -vệ để độ cho phụ vương trước lúc băng hà. Chính những lời pháp như suối nguồn vi diệu ấy, đã tưới tẩm và làm tăng trưởng đạo lực của vua cha. Tịnh Phạn vương hoan hỷ tiếp nhận và chứng đắc quả vị A La Hán, an trú vào tịnh lạc rồi mạng chung.
Sau biến cố đó, hoàng hậu Kiều Đàm Di càng hiểu sâu về sự thế vô thường, nhân sinh khổ lụy, lòng ưa cửa đạo, ý chuộng mùi thiền. Hay tin Đức Phật đến Ca tỳ-la-vệ và đang ngự tại vườn Ni gô tha, Di Mẫu đã đến và cung thỉnh Đức Phật cho nữ giới xuất gia. Bà thưa rằng: “Bạch Đức Thế Tôn, sẽ là một đại hạnh cho nữ giới, nếu đức Thế Tôn chấp nhận cho hàng phụ nữ được phép từ bỏ nếp sống gia đình, để khép mình vào đời sống không nhà, trong khuôn khổ của giáo pháp và giới luật mà đức Như Lai đã chế định”.
Di Mẫu kiên trì ba phen cầu thỉnh, nhưng đức Phật đều từ chối mà không nêu rõ lý do.
Sau đó, đức Phật cùng tăng chúng rời Ca-tỳ-la-vệ, du hành đến Tỳ-xá-ly. Lòng Di Mẫu đã quyết, nên không nản chí trước sự từ chối của Đức Phật, Bà đã cùng 500 người nữ giòng họ Thích Ca, tự xuống tóc, đắp y vàng, đầu trần chân đất, băng rừng lội suối, trải bao gian khổ trên lộ trình dài khoảng 200 cây số. Những chân son gót đỏ, từng được nâng niu bởi giày vàng hài ngọc, giờ đã sưng vù, những gương mặt thanh tú, kiều diễm giờ đã lấm lem bởi cát bụi đường xa.
Trong sự thầm lặng hùng tráng ấy, Di Mẫu cùng 500 phụ nữ đã đến Vê-sa-ly, đứng ngoài cổng Tịnh xá, giọt lệ ngắn dài nhưng mắt, vẫn thiết tha nhìn về nơi Đức Phật đang an trú cầu mong hứa khả.
Thuở xưa Thánh Mẫu nguyện xuất gia
Từ bỏ cung son, dáng ngọc ngà
Chân trần ôm bát tìm đức Phật
Năm trăm thể nữ cũng theo bà
Gót son rướm máu lòng vẫn quyết
Xin được xuất gia với Phật Đà
Chứng kiến tình cảnh đó, Tôn giả A Nan khởi đại bi tâm, ba phen cầu xin đức Phật cho nữ giới xuất gia, nhưng vẫn bị Phật chối từ. Lần sau cuối, đức A Nan kính cẩn bạch rằng:
"Bạch đức Thế Tôn, người phụ nữ có khả năng thành tựu và chứng đắc bốn thánh quả không, nếu họ có thể tiến bước từ cuộc sống gia đình đến đời sống không nhà, khép mình vào khuôn khổ của Giáo pháp và Giới luật mà đức Thế Tôn đã chế định?".
Đức Phật trả lời: “Hàng phụ nữ có đủ khả năng thành tựu các thánh quả. Nhưng phải thuận theo Bát kính pháp thì sẽ được thành lập giáo đoàn Tỳ kheo ni”.
Ngài A Nan hoan hỷ trở ra, truyền lại thông điệp của đức Từ phụ, cho Kiều Đàm di mẫu và 500 phụ nữ giòng Xá Di rõ biết. Trong sự xúc động tràn ngập niềm hỷ lạc vô biên. Kiều Đàm Di và 500 phụ nữ trân trọng nguyện y giáo phụng hành tám pháp cung kính đối với tăng đoàn.
Niệm ân đức Tổ Kiều Đàm,
Khai nguyên mạng mạch suối nguồn Tào Khê.
Ba lần thỉnh nguyện thiết tha,
Phật Đà hoan hỷ truyền tòa pháp không.
Từ đó, giáo đoàn Tỳ kheo ni được thành lập và Di mẫu là bậc thượng thủ lãnh đạo Ni đoàn. Nhờ vào kinh nghiệm và tài tổ chức, huấn luyện khéo léo, Ni giới phát triển nhanh chóng và thực sự vững mạnh. Trong những pháp học và pháp hành, Di Mẫu đều tinh cần tu tập, được đức Thế Tôn ấn chứng là bậc Kinh nghiệm đệ nhất. Cùng 72 trưởng lão Ni đắc quả A la hán ngay thời Phật. Hơn thế nữa, tại Pháp hội Linh Sơn, Đức Thế Tôn đã ân cần thọ ký cho Tỳ kheo ni Đại Ái đạo, về sau thành tựu đầy đủ mười đức, hiệu là Đương Lai Nhất Thiết Chúng Sinh Hỷ kiến Phật.
Vào năm 120 tuổi, nghe tin ba tháng nữa đức Thế Tôn sẽ nhập diệt, Thánh mẫu Đại Ái Đạo cùng 500 Tỳ kheo ni đến chỗ đức Thế Tôn đảnh lễ dưới chân Ngài và bạch: "Bạch Đức Thế Tôn, chúng con không nỡ nhìn thấy thân vàng của đức Thế Tôn diệt độ. Cúi xin Ngài cho con cùng 500 Tỳ kheo ni đã chứng đắc A la hán này được nhập diệt trước".
Đức Phật lặng yên nhận lời, Di Mẫu cùng 500 thánh Ni đảnh lễ đức Thế Tôn, đi nhiễu quanh Phật và tôn giả A Nan 7 vòng rồi lui về tinh xá. Khi về đến Cao đài Lan Nhã, Di Mẫu khởi kiền chùy tập chúng, nói rõ ý định nhập Niết bàn, đồng thời cho phép đại chúng ở lại nhân gian hóa đạo. Sau đó, hiện 18 việc thần biến rồi cùng 500 thánh Ni trở về hương thất nhập đại định Niết bàn. Đức Thế Tôn tại Phổ Hội giảng đường chứng biết, bảo Tôn giả A Nan đến thành Quảng Nghiêm gặp đại tướng Gia Thâu Đề, sắp đặt đủ sàng tòa để Như Lai được trọn vẹn ân tình lần sau cuối đối với Di Mẫu.
Kiều Đàm Di, người kế mẫu tuyệt vời nhất thế gian. Người đã gởi con ruột của mình cho nhũ nương nuôi dưỡng. Còn chính mình thì nuôi cháu bằng giòng sữa của mình và dưỡng nuôi thái tử đến ngày khôn lớn - xuất gia - thành Phật.
Theo kinh Tăng Nhất A Hàm - phẩm Đại Ái Đạo nhập Niết bàn ghi chép: “Sau khi Di mẫu viên tịch, trước lúc trà tỳ, đích thân đức Thế Tôn khiêng một bên, các tôn giả như Nan Đà, A Nan, và La Hầu La mỗi người khiêng một bên, đi ra ngoài thành, dùng gỗ chiên đàn chất lên thân hỏa táng tôn giả và Đại tướng Gia Thâu Đề chủ lễ trà tỳ, sau đó Đại tướng thâu lấy xá lợi của Di Mẫu và 500 thánh Ni, phân bố khắp nơi để xây tháp phụng thờ.”
Kính bạch chư Tôn đức, thưa quý liệt vị!
Với hành trạng thoát tục siêu phàm, với từ lực vô sinh pháp nhẫn, tuy thác chất nữ nhân nhưng chí xuất trần thượng sĩ. Kiều Đàm Di mẫu đã tiên phong phất ngọn cờ đầu, mở ra trang sử cho người nữ được xuất gia tu học đến ngày hôm nay. Kiều Đàm Di mẫu đã được đức Như Lai ấn chứng rằng: “Hàng Ni giới có đủ khả năng thành tựu các Thánh quả” bởi vì “Tất cả chúng sinh đều có tánh Phật”.
Với những công ơn cao trọng ấy, hôm nay, Ni giới chúng con hội tụ về Chùa Thiền Tôn, thành kính dâng lên ngũ phần hương để cúng dường Thánh Tổ Ni Đại Ái Đạo, Kiều Đàm Di và nguyện noi theo dấu chân xưa, nối tiếp mạng mạch với tâm nguyện "thiệu long Thánh chủng, báo đáp tứ ân", nguyện Đàm Di Ni phái trường lưu. Ni giới chúng con, xin khể thủ và đồng xưng tán đức Nhất Thiết Chúng Sinh Hỷ Kiến Phật, thay cho lời bái bạch.
Nam mô Nhất Thiết chúng Sinh Hỷ Kiến Như Lai tác đại chứng minh.
