24/01/2026
HOÀ THƯỢNG THÍCH THIỆN HOA VỚI GIA ĐÌNH PHẬT TỬ VIỆT NAM
———————————————-
Vào hồi 6 giờ 5 phút sáng nay (20 tháng Chạp Nhâm Tý, tức 23/1/1973),
Tổng thống Lyndon Johnson qua đời và Hòa Thượng Thích Thiện Hoa đã viên tịch. Hai tin lớn được loan cùng một lúc trên đài phát thanh ngoại quốc. Tiếng nói trong máy vẫn đều đều nhưng tôi không còn nghe gì nữa.
Tôi không buồn, không khóc nhưng một thứ tâm tư nặng nhọc đề xuống khoảng trí óc bơ vơ như nhìn lên mặt trăng bị đám mây chì che khuất. Tôi ngạc nhiên tột độ. Có bao giờ Tào-A-Man lại tắt thở cùng lúc với Gia Cát Vũ Hán! Từ lâu, tôi không tin H.T. Thiện Hoa sống lâu, nhưng cũng không ngờ Thầy lại ra đi sớm như vậy. Từ ngót hai mươi năm nay, không lúc nào thân Thầy không có bệnh. Rồi những năm gần đây, khi cụ thân mẫu của
Thấy quá vãng, cộng thêm Phật sự chồng chất, tình thế dồn dập, tôi chắc
Thầy rất khó sống lâu.
Tin Thầy viên tịch đã gây xúc động lớn. Hằng triệu người khóc, hàng ngàn người phúng điếu, hàng vạn người đi tiền đưa. Và chắc chắn giờ này có sử gia bắt đầu ghi chép lịch sử đời Ngài.
Từ hồi Thấy lên chức vị Viện Trưởng tôi không hay lui tới. Thầy đau không đến thăm. Thầy mất không đưa tiễn. Nhưng phải đâu tôi là kẻ vô tâm. Đối với tôi, Hòa Thượng Thiện Hoa hiện hữu trong trí không phải với hình ảnh Ngài Viện Trưởng mà chính là "Cố Trưởng Ban Hướng Dẫn Gia Đình Phật Tử Việt Nam". Bởi vậy, những dòng hồi ký sau đây là một tài liệu thiết thực do một nhân chứng ghi lại để bổ túc vào cuộc đời hoa gấm của Ngài.
Từ năm 1958, Gia Đình Phật Tử tại miền Nam vẫn còn yếu kém. Chỉ có Gia Đình Chánh Đạo ở chùa Xá Lợi là tương đối vững vàng hơn cả.
Chưa mấy ai biết Gia Đình Phật Tử là cái gì. Nhưng tại miền Trụng đã có cơ sở khắp các tỉnh, số đoàn viên lên tới 6,7 chục ngàn người, đang phát triển mạnh mẽ dưới tầm khủng bố hèn hạ của Ngô Triều. Anh Trưởng Ban Hướng Dẫn bị giam và tuyệt thực. Rút cuộc vì nhiều lý do, anh phải tạm lánh mặt vào Sài Gòn. Thế là mỗi tuần một lần vào tối thứ Năm, chúng tôi chỉ có độ mươi anh em cốt cán hợp nhau tại Chùa Ấn Quang để tìm mọi cách cùng cố và phát triển phong trào.
Trong những buổi họp ấy, thỉnh thoảng chúng tôi lại mời TT Thiện Hoa vào bàn họp với chúng tôi để thỉnh thị ý kiến của Thượng Tọa: Thây tỏ ý buồn, là phong trào Gia Đình Phật Tử tại miền Nam còn quá yếu.
Thầy vẫn nói: "Lãnh đạo do ở Tăng già nhưng không có cư sĩ thì Phật sự khó bành trướng được. Nhưng nếu muốn có hàng Phật tử thuần thành thì tốt nhất phải gieo mầm đạo từ thời thơ ấu. Do đó, tổ chức và lý tưởng Gia Đình Phật Tử phải được quảng bá tích cực". Anh em chúng tôi âm thầm làm việc. Kịp đến năm 1961, chúng tôi đã hoàn thành được Nội quy mới và triệu tập Đại Hội toàn quốc tại chùa Xá Lợi. Sau mấy ngày hội họp tích cực, đầu óc địa phương, chính kiến hoàn toàn dẹp bỏ và mọi sự đều thu được kết quả mỹ mãn. Đến buổi họp chót để bầu Ban Hướng Dẫn Trung Ương, anh em chúng tôi bị bế tắc. Bởi lẽ anh Trưởng Ban cũ không thể làm công khai được. Vì lý do an ninh cá nhân cũng như sự sinh tồn của đoàn thể, ảnh khó chấp nhận sự đề cử dù có uy tín vẹn toàn. Thật sự, lãnh đạo thanh niên thì ai cũng thích nhưng cũng ngán. Rút cuộc, Đại Hội kéo nhau đi cung thỉnh Thượng Tọa Thích Thiện Hoa. Thật tội nghiệp cho Thầy. Âu đây cũng là tiền định. Có lẽ suốt đời Thầy phải nhận các nhiệm vụ bất , đắc dĩ. Dịp đó, Thầy viện đủ lý do để từ chối và rút cuộc vì cảm thương lũ chúng sanh trẻ tuổi lạc loài, Thầy phải nhận lời. Anh em còn nhớ rõ lời nhắn nhủ của Thầy khi phát nguyện tựu chức.
"Thú thật với anh em, vì đại sự tôi phải đảm nhận một việc cố kim chưa từng có. Với chức vụ này và trong giai đoạn tế nhị hiện tại, chúng ta nên nhắm kỹ cả hai mặt rộng và sâu. Về chiều rộng ta phải cố gắng phát triển phong trào cho rộng lớn. Và để duy trì phần lượng to lớn ấy, chúng ta phải chú ý về phẩm. Mà cái phẩm to lớn nhất của người Phật tử là phải tu học".
• Thành thật mà nói, Thượng Tọa Thiện Hoa chỉ nhận chức vụ để đối diện với chính quyền, còn mọi việc thì anh em chúng tôi đều phải cáng đáng như cũ. Thế nhưng, Thầy luôn luôn theo dõi và khuyến khích anh em hoạt động. Tôi dám quả quyết rằng: Nhờ có Thầy Thiện Hoa giúp đỡ,
Gia Đình Phật Tử hồi đó mới tránh gãy đổ. Và sau này, những Quách Thị Trang, Yến Phi ... với bao thanh niên Phật tử quả cảm khác, xuất hiện hùng dũng trong mùa Pháp nạn, đều chính nhờ đã thấm nhuần sâu sắc lý tưởng của Gia Đình Phật Tử, mà trong đó . Thiện Hoa là người đã đặt viên đá lớn và gắn bó nhất. Hòa giải là bản tính của Thầy. Trước mặt Thầy, không ai có tâm chia rẽ hay xung đột. Mọi sự dù khó tới đâu, hễ có Thầy nhìn tới là trôi chảy.
Ròng rã suốt mấy năm âm thầm sinh hoạt, lá cờ màu lá mạ, hoa sen trắng đã lần lượt tung bay khắp cơ sở Phật giáo không phân biệt môn phái
….. còn tiếp
