25/11/2022
Chùa Đồng Kỵ, phường Đồng Kỵ, thị xã Từ Sơn (tỉnh Bắc Ninh) không chỉ là công trình kiến trúc nghệ thuật, tâm linh, mà còn là di tích lịch sử cách mạng có giá trị. Nơi đây đã từng nuôi giấu nhiều cán bộ của Trung ương giai đoạn tiền khởi nghĩa (1940 - 1945).
Thời kỳ tiền khởi nghĩa, trước sự phát triển sâu rộng của phong trào cách mạng ở các địa phương, cán bộ lãnh đạo Trung ương chủ trương mở rộng An toàn khu xuống địa bàn tỉnh Bắc Ninh; lực lượng cách mạng Trung ương được phân công xây dựng cơ sở khắp nơi.
Theo Đại đức Thích Thanh Anh, trụ trì chùa Đồng Kỵ: Trong thời kỳ tiền khởi nghĩa (1940 - 1945) nơi đây là căn cứ hoạt động cách mạng của các đồng chí Trường Chinh, Hoàng Quốc Việt, Hoàng Văn Thụ, Lê Đức Thọ, Nguyễn Lương Bằng, Văn Tiến Dũng... Thời điểm đó, dưới sự trụ trì của nhà sư Phạm Thông Hòa, cùng với tổ bảo vệ bí mật trong xã; nhà chùa hết lòng nuôi giấu, bảo vệ, che chở các cán bộ trước sự lùng sục, càn quét khủng bố của quân địch. Nhờ đó, công tác giao liên, vận chuyển tài liệu được dễ dàng, tạo điều kiện tốt nhất để các đồng chí yên tâm công tác, tạo tiền đề cho thắng lợi của Cách mạng tháng Tám năm 1945.
Nhớ lại buổi đầu tiên khi các đồng chí cán bộ đến chùa vào năm 1941, bà Phạm Thị Quang (Đồng Kỵ - Từ Sơn), khi đó đang ở cùng mẹ trong chùa cho biết: Ngày đó, nhiều cán bộ cách mạng do bác Trường Chinh dẫn đầu đến chùa với danh nghĩa là các nhà sư, chú tiểu về chùa để “an cư kiết hạ”. Mặc dù lúc đó tuổi còn nhỏ nhưng bà Quang được giao nhiệm vụ phụ giúp mẹ là cụ Trần Thị Gái thổi cơm, nấu nước, phục vụ sinh hoạt cho cán bộ. Thời kỳ đó, Đồng Kỵ là nơi giặc Pháp chiếm đóng nhưng ngôi chùa được xây dựng khép kín, cách xa khu dân cư, xung quanh được bao bọc bởi nhiều tầng, lớp các bụi tre, nên các cán bộ cách mạng được bảo vệ khá an toàn.