25/05/2026
SÔNG TÍCH HỒI SINH – “MẠCH NƯỚC XANH” CHIẾN LƯỢC CHO PHÍA TÂY THỦ ĐÔ
Dự án tiếp nước, cải tạo, khôi phục Sông Tích là một trong những công trình thủy lợi – môi trường lớn và có ý nghĩa chiến lược của Hà Nội trong nhiều thập niên gần đây. Với tổng mức đầu tư gần 7.000 tỷ đồng, dự án không chỉ nhằm “hồi sinh” một dòng sông lịch sử mà còn tái cấu trúc không gian sinh thái, nông nghiệp và phát triển vùng phía tây, tây nam Thủ đô.
Vai trò đặc biệt của sông Tích
Sông Tích từng là trục thủy văn quan trọng của vùng xứ Đoài, gắn với đời sống cư dân, sản xuất nông nghiệp và hệ thống tiêu thoát nước tự nhiên của nhiều huyện như Ba Vì, Phúc Thọ, Thạch Thất, Chương Mỹ và Mỹ Đức.
Tuy nhiên, nhiều năm trước khi dự án triển khai, dòng sông này rơi vào tình trạng bồi lấp, cạn kiệt, ô nhiễm, nhiều đoạn bị lấn chiếm hoặc gần như “sông chết”. Điều đó khiến khả năng tưới tiêu, tiêu úng và điều hòa sinh thái suy giảm nghiêm trọng.
Quy mô và mục tiêu của dự án
Dự án được khởi công từ năm 2011 với các hạng mục lớn:
Nạo vét, mở rộng, chỉnh trị dòng chảy.
Xây dựng cống đầu mối và hệ thống lấy nước từ sông Đà.
Duy trì lưu lượng cấp nước khoảng:
Q=60 m
3
/s
Cấp nước tưới cho:
S=16,000 ha
đất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản.
Bảo đảm tiêu thoát lũ cho lưu vực phía tây, tây nam Thủ đô.
Kết hợp phát triển giao thông ven sông, cầu dân sinh và cảnh quan đô thị.
Cống đầu mối tại xã Thuần Mỹ (Ba Vì) hiện cơ bản đã hoàn thành, từng bước đưa nước từ sông Đà qua kênh dẫn vào sông Tích, tạo tiền đề khôi phục dòng chảy liên tục.
Hơn một thập niên “trễ hẹn”
Dù mang ý nghĩa lớn, dự án từng trở thành một trong những công trình chậm tiến độ kéo dài của Hà Nội. Có thời điểm sau 7 năm triển khai, khối lượng thực hiện mới đạt khoảng 60%.
Nguyên nhân chủ yếu gồm:
Khó khăn giải phóng mặt bằng.
Thiếu đồng bộ trong triển khai các gói thầu.
Biến động nguồn vốn và thủ tục đầu tư.
Một số đoạn sông bị lấn chiếm phức tạp.
Từ năm 2023–2024, thành phố đã tăng cường chỉ đạo quyết liệt, tháo gỡ các “điểm nghẽn”, đặc biệt là công tác giải phóng mặt bằng. Hơn 26 km đầu tiên đã được thông dòng, từng bước phát huy hiệu quả cấp nước vùng hạ lưu.
Ý nghĩa chiến lược của việc “hồi sinh” dòng sông
Điểm quan trọng nhất của dự án không chỉ nằm ở thủy lợi, mà ở tư duy phát triển bền vững theo hệ sinh thái.
1. Chống ngập và thích ứng khí hậu
Khi biến đổi khí hậu khiến mưa cực đoan gia tăng, việc khôi phục các dòng sông nội vùng giúp:
tăng khả năng tiêu thoát lũ;
giảm úng ngập cục bộ;
giảm áp lực cho hệ thống thoát nước đô thị.
Đây là hướng tiếp cận “dựa vào tự nhiên” thay vì chỉ phụ thuộc vào bê tông hóa.
2. Hồi sinh nông nghiệp vùng xứ Đoài
Nguồn nước ổn định sẽ giúp:
giảm nguy cơ hạn cục bộ mùa khô;
nâng cao năng suất nông nghiệp;
phát triển nuôi trồng thủy sản;
tạo điều kiện chuyển đổi mô hình sản xuất sinh thái.
Đối với nhiều vùng bán sơn địa phía tây Hà Nội, nước không chỉ là hạ tầng kỹ thuật mà còn là điều kiện tồn tại của sinh kế nông thôn.
3. Tái tạo cảnh quan và không gian phát triển
Một dòng sông được hồi sinh sẽ kéo theo:
phục hồi hệ sinh thái ven sông;
tăng giá trị quỹ đất;
mở ra tiềm năng du lịch sinh thái, văn hóa;
hình thành các tuyến giao thông và không gian công cộng mới.
Trong dài hạn, sông Tích có thể trở thành “trục xanh” kết nối vùng xứ Đoài với trung tâm Thủ đô.
Bình luận: Khôi phục một dòng sông cũng là khôi phục năng lực phát triển của một vùng đất
Thực tế cho thấy, nhiều đô thị hiện đại trên thế giới đã phải trả giá đắt khi bê tông hóa quá mức, lấp sông, thu hẹp hồ tự nhiên và phá vỡ hệ thống thủy văn truyền thống. Khi biến đổi khí hậu ngày càng khốc liệt, các dòng sông không còn chỉ là yếu tố cảnh quan mà trở thành “hạ tầng sinh tồn” của đô thị.
Vì vậy, dự án khôi phục sông Tích mang ý nghĩa vượt xa một công trình thủy lợi thông thường. Đây là sự thay đổi tư duy phát triển: từ khai thác tự nhiên sang phục hồi tự nhiên; từ phát triển ngắn hạn sang phát triển bền vững.
Điều đáng chú ý là sông Tích không chỉ phục vụ nông nghiệp mà còn có thể trở thành trục sinh thái – văn hóa – giao thông mới của vùng phía tây Hà Nội trong tương lai. Khi dòng nước được khơi thông, hệ sinh thái ven sông sẽ hồi sinh, đất đai được đánh thức, không gian phát triển mới sẽ mở ra cho cả một vùng xứ Đoài giàu truyền thống lịch sử.
Tuy nhiên, bài học lớn nhất của dự án cũng nằm ở hơn một thập niên chậm tiến độ. Điều đó cho thấy các công trình hạ tầng quy mô lớn nếu thiếu đồng bộ về giải phóng mặt bằng, quản trị đầu tư và phối hợp liên ngành sẽ rất dễ bị kéo dài, đội vốn và giảm hiệu quả xã hội.
Bởi vậy, việc hoàn thành đúng tiến độ và vận hành hiệu quả dự án không chỉ là câu chuyện của riêng một dòng sông, mà còn là phép thử năng lực quản trị đô thị, quản trị tài nguyên và tầm nhìn phát triển dài hạn của Hà Nội trong thế kỷ XXI.
