06/06/2026
✝️ Ս. Գրիգոր Լուսավորչի ելքը Վիրապից (Հունիսի 6, 2026)
Հայ պատմագրությունը՝ հանձինս Ագաթանգեղոսի և այլ պատմիչների, հանգամանորեն լուսաբանում է Հայաստանում քրիստոնեության պետական կրոն դառնալու պատմությունը, որի կենտրոնական դերակատարությունը սուրբ Գրիգոր Լուսավորչինն է:
3-րդ դարի վերջին Հայոց Տրդատ թագավորը Գրիգորին բազում հալածանքների ենթարկելուց և տանջելուց հետո նետում է Խոր Վիրապ կոչվող այն ժամանակավա բանտը, որտեղ էլ պիտի մահանար անտեսվելով, սակայն Աստծո խնամությամբ մի կին ամեն օր նրան ջուր և հաց էր բերում:
Ու այդպես տարիներ շարունակ: 13 տարի անց Տրդատ թագավորն իր ամուսնության առաջարկը մերժելու պատճառով Հռիփսիմե կույսին և նրա հետ նաև 40 կույսերի մահապատժի է ենթարկում: Աստծո պատիժը չի ուշանում, և որոշ ժամանակ անց թագավորը ծանր հիվանդանում է:
Խոսրովիդուխտը տեսիլք է տեսնում, որով Աստված հայտնում է, թե միայն Խոր Վիրապում բանտարկված Գրիգորը կարող է բժշկել իր եղբորը:
Խոսրովիդուխտը, երբ այդ տեսիլքը պատմում է պալատականներին, նրանք անհեթեթություն են համարում 13 տարի մահապարտների ստորերկրյա բանտում Գրիգորի կենդանությունը և փոխանակ հավատալու, սկսում են ծաղրել։ Արքայաքրոջ պնդումներից հետո, երբ ժամանեցին հիշյալ վայրը ու երկար ու հաստ պարանները ներքև իջեցրին, հանկարծ, ի զարմանս ներկաների, «մեկը» բռնեց այն, և նրանք «վեր հանեցին ու տեսան, որ նրա մարմինը թխացել էր, ածուխի նման սևացել: Իսկույն հանդերձներ հագցրին և խնդությամբ Արտաշատ քաղաքից առան-գնացին Վաղարշապատ քաղաքը»: Պալատականների ծաղրն ու ծիծաղը զարմանքի, զարմանքը վախի փոխվեց: Վաղարշապատում Գրիգորը նախ ամփոփում է նահատակ կույսերի աճյունները ու երեք վկայարաններ կառուցում, ապաշխարության
համար սահմանում հնգօրյա պահք, որն այսօր էլ պահպանվում է Հայ Եկեղեցում և կոչվում «Առաջավորաց»: Ապա շուրջ 66 օր քրիստոնեության ուսմունքն է քարոզում և աղոթքներով բժշկում թագավորին: Թագավորը և ամբողջ արքունիքը քրիստոնյա են դառնում՝ քրիստոնեությունը պետական կրոն հռչակելով 301թ-ին:
✝️ The Deliverance of St. Gregory the Illuminator from Khor Virap (June 6, 2026)
Armenian historiography, particularly through the works of Agathangelos and other historians, provides a detailed account of how Christianity became the state religion of Armenia, with St. Gregory the Illuminator playing the central role in this historic event.
At the end of the 3rd century, King Tiridates of Armenia subjected Gregory to severe persecutions and tortures before casting him into the prison known as Khor Virap, where he was expected to die in complete obscurity. Yet, through God's providence, a woman secretly brought him bread and water every day.
And so it continued for years.
Thirteen years later, King Tiridates ordered the ex*****on of the virgin Hripsime and forty other virgins because she had rejected his proposal of marriage. God's judgment was not delayed, and after some time the king was struck with a grave illness.
Khosrovidukht, the king's sister, received a vision in which God revealed that only Gregory, imprisoned in Khor Virap, could heal her brother.
When Khosrovidukht shared this vision with the royal court, the courtiers considered it absurd that Gregory could still be alive after thirteen years in the underground prison reserved for the condemned. Rather than believing her, they mocked and ridiculed the idea. However, at the princess's insistence, they went to the prison and lowered long, thick ropes into the pit. To the astonishment of all present, someone suddenly grasped the ropes. They pulled him up and saw that "his body had become darkened, black as charcoal." Immediately they clothed him in fresh garments and, with great joy, brought him from Artashat to Vagharshapat.
The mockery and laughter of the courtiers turned into amazement, and their amazement into fear.
Upon arriving in Vagharshapat, Gregory first gathered and buried the relics of the martyred virgins and built three shrines in their memory. As an act of repentance, he established a five-day fast that is still observed in the Armenian Church today and is known as the Fast of the Catechumens (Aratchavorats).
He then spent approximately sixty-six days preaching the Christian faith and, through his prayers, healed the king. King Tiridates and the entire royal court embraced Christianity, and in the year 301 A.D., Christianity was proclaimed the state religion of Armenia.
