12/29/2025
PHÂN BIỆT GIỚI VÀ LUẬT
Giới thuộc về Pháp do Đức Phật khám phá và truyền dạy. Luật trong Tạng Luật cũng do Đức Phật chế định nhưng hai cái này hoàn toàn khác nhau. Phải phân biệt rõ ràng, không được đồng hóa Giới với Luật.
1- GIỚI trong Giới Luật bậc Thánh
Giới thuộc về Pháp, thuộc về Tứ Thánh đế mà cụ thể thuộc về Bát Chánh đạo. Bát Chánh đạo gồm 8 chi phần và được chia làm 3 nhóm: nhóm Định (gồm Chánh niệm + Chánh tinh tấn + Chánh định); nhóm Tuệ (gồm Chánh tư duy + Chánh tri kiến); nhóm Giới gồm (Chánh ngữ + Chánh nghiệp + Chánh mạng).
Vậy Giới trong Bát Chánh đạo là LỜI NÓI HÀNH ĐỘNG (Chánh ngữ, nghiệp, mạng) KHÔNG CÓ THAM SÂN SI, không tạo tác ra khổ vui. Và trong 3 loại giải thoát: Không giải thoát, Vô tướng giải thoát, Vô tác giải thoát thì GIỚI (Lời nói hành động) được gọi là VÔ TÁC GIẢI THOÁT. Ngược lại trên Bát Tà đạo LỜI NÓI HÀNH ĐỘNG là Tà ngữ + Tà nghiệp + Tà mạng do Tham Sân Si phát sinh, là nhân tạo tác ra khổ vui, tạo tác ra RÀNG BUỘC.
Lời nói hành động trên Bát Chánh đạo thuộc về Giới nhưng nó không thể TỰ NHIÊN MÀ CÓ, không thể tự nhiên sanh, mà lời nói hành động xảy ra nơi miệng, nơi tay, nơi chân phải DO TÂM TẠO RA. Đương nhiên nếu Tâm có tham, có sân, có si (BTĐ) thì lời nói hành động sẽ do tham sân si mà sanh, sẽ là Tà ngữ, Tà nghiệp, Tà mạng và là nhân tạo tác ra khổ vui, tạo ra ràng buộc, không phải là Giới trong Giới Luật bậc Thánh. Nếu Tâm không có tham, không có sân, không có si (BCĐ) thì lời nói hành động không có tham sân si, sẽ là Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, không tạo tác ra khổ vui, là Vô tác giải thoát, là Giới trong Giới Luật bậc Thánh.
Vậy Tâm là nhân phát sinh và quyết định tính chất của Lời nói hành động chứ không có chiều ngược lại Lời nói hành động phát sinh và quyết định Tâm (có tham sân si hay không). Cụ thể là TÂM THẤY và TÂM BIẾT làm phát sinh và quyết định tính chất của Lời nói hành động. Vì vậy phải tu tập ĐỊNH để thay đổi tâm Thấy và tu tập TUỆ để thay đổi tâm Biết từ THẤY BIẾT SAI SỰ THẬT (Vô minh chấp ngã) thành THẤY BIẾT ĐÚNG SỰ THẬT (Minh trí tuệ) thì lời nói hành động TỰ ĐỘNG THAY ĐỔI từ có tham sân si thành không có tham sân si. Nghĩa là GIỚI sẽ tự đầy đủ, GIỚI do ĐỊNH, do TUỆ phát sinh.
Vậy thì Quy luật xảy ra là: Tu tập thành tựu ĐỊNH (thay đổi tâm Thấy), tu tập thành tựu TUỆ (thay đổi tâm Biết) thì TỰ ĐỘNG phát sinh GIỚI (thay đổi tính chất lời nói hành động). Nghĩa là ĐỊNH TUỆ SINH RA GIỚI, có Định có Tuệ thì tự động có Giới chứ không có chiều ngược lại là GIỚI SINH ĐINH, ĐỊNH SINH TUỆ.
2- LUẬT
Xưa và nay con người đều sống trong một cộng đồng có thể nhỏ, có thể lớn và đương nhiên phải tương tác với nhau. Sự vận hành của xã hội loài người, căn bản do tham sân si mà nói gọn là do yêu thích và chán ghét. Nền giáo dục của nhân loại cổ vũ, khuyến khích yêu ghét và tương tác của con người trong xã hội cũng căn bản bởi yêu ghét. Nhưng yêu ghét cũng gây ra nhiều nhiều tội ác, nhiều tội phạm, nhiều mánh khóe, nhiều mưu mô xảo quyệt làm cho cộng đồng, cho xã hội đó điên đảo, nhiều hậu quả khôn lường.
Vì vậy, theo tiến trình lịch sử phát triển của nhân loại mỗi một đất nước đều ra đời và giáo dục người dân phải tuân thủ, phải thực hiện những quy định, những điều luật bắt buộc được gọi là PHÁP LUẬT. Pháp luật giữ cho sự tồn tại, sự vận hành có trật tự của đất nước, đảm bảo mức độ nào đó sự an toàn tính mạng, tài sản của người dân. Và một hệ thống tòa án, viện kiểm soát, cảnh sát, nhà tù đã ra đời để thực hiện những điều đó nhằm chế tài, ngăn ngừa các tội phạm do YÊU THÍCH HOẶC DO CHÁN GHÉT mà phạm tội.
Đời sống và nền giáo dục nhân loại bản chất là tự mâu thuẫn. Nghĩa là vừa khuyến khích cổ vũ, ca tụng YÊU GHÉT vừa hạn chế, ngăn ngừa YÊU GHÉT bằng Pháp luật. Đương nhiên nếu không có Pháp luật một xã hội không thể tồn tại, không thể phát triển văn minh, không thể có một đời sống an toàn tính mạng và tài sản. Nhưng tuân thủ được Pháp luật hay không tuân thủ (phạm tội) thì cũng do YÊU GHÉT. Vì Thích Sướng Ghét Khổ mà phải tuân thủ pháp luật để được an toàn, để không bị chế tài bởi điều luật, để không bị ngồi tù, không bị xử bắn…
Pháp luật là pháp chế định, là quy định của một đất nước, một cộng động, một tổ chức nên nó đúng cho chỗ này mà không đúng cho chỗ kia, áp dụng cho chỗ này không áp dụng cho chỗ kia, cho đối tượng này không cho đối tượng kia…
* Tương tự như vậy, mỗi một cộng đồng tôn giáo hay tổ chức tôn giáo điều có quy định riêng, có điều luật riêng thường gọi tắt là GIÁO LUẬT hay LUẬT của tôn giáo đó. Ai là tín đồ tôn giáo thì phải tuân thủ các điều luật đó, nếu vi phạm sẽ bị chế tài, bị xử phạt theo điều luật đó. Có những tôn giáo có một số điều luật rất hà khắc, xử rất nặng tín đồ vi phạm. Nhưng phải hiểu rằng những giáo luật đó là yếu tố cần thiết để tôn giáo đó tồn tại, vận hành, đảm bảo người đó là tín đồ của tôn giáo đó nhưng KHÔNG PHẢI LÀ GIÁO NGHĨA, KHÔNG PHẢI LÀ ĐƯỜNG LỐI TU HÀNH CỦA TÔN GIÁO ĐÓ.
* Đối với Phật giáo là một tôn giáo nên cũng có các điều luật, các quy định để tồn tại, để vận hành. Phật giáo có hai cộng đồng: Công đồng Phật tử xuất gia gồm Tăng và Ni và Cộng động Phật tử tại gia. Mỗi cộng đồng này đều có điều luật, có quy định riêng. Các điều luật với các chế tài kèm theo cũng tương tự như Pháp luật của một nước đều dựa vào YÊU THÍCH và CHÁN GHÉT, nhằm mục đích cho tổ chức Phật giáo tồn tại và vận hành thuận lợi, đảm bảo ĐIỀU KIỆN TU HỌC THUẬN LỢI cho Phật tử tại gia, xuất gia chứ KHÔNG PHẢI GIÁO PHÁP, KHÔNG PHẢI ĐƯỜNG LỐI TU HÀNH.
a- Đối với cộng đồng xuất gia thì những năm đầu người xuất gia đang ít ỏi nhưng ưu tú, họ tu tập Định Tuệ liên tục nên Lời nói hành động là Chánh ngữ, Chánh nghiệp, Chánh mạng, không có tham sân si cho nên họ có Giới đầy đủ, tuân thủ quy định của pháp luật nước sở tại, không có tệ nạn xuất hiện trong cộng đồng người xuất gia. Đến khi lượng người xuất gia tăng lên nhưng có nhiều người xuất gia không chân chính, không tu tập Đinh Tuệ nên xuất hiện rất nhiều tệ nạn, nhiều lời nói hành động việc làm do tham sân si xuất hiện ngày càng nhiều. Đến năm thứ 20 Đức Phật mới chế định những quy định gọi là điều luật để chế tài, để ngăn chặn những tệ nạn này. Đọc Tạng Luật để biết rõ duyên khởi mỗi một điều luật là do vị Tỷ kheo nào đó có tệ nạn gì, có lời nói, hành động, việc làm gì, do tham sân si mà làm tổn hại đến Tăng đoàn, làm tổn hại đến người khác… Đức Phật mới chế định điều luật để chế tài, để ngăn chặn tệ nạn đó trong tương lai. Tạng Luật mô tả 227 điều luật với Tỷ kheo tăng và hơn 300 điều luật đối với Tỷ kheo ny để thấy thời bấy giờ tuy xuất gia với Phật khi Ngài còn tại thế nhưng tệ nạn do tham sân si cũng nhiều ghê ghớm. Xã hội văn minh thời nay không thể hình dung, không thể lý giải được tại sao lại có tệ nạn ghê gớm phát sinh trong Tăng đoàn như vậy. Ắt là do con người thời đó còn lạc hậu, còn mông muội quá nên mới phát sinh những tệ nạn mà người thời nay không hình dung nổi.
Mỗi một điều luật thì quy định không được làm điều đó mà còn quy định các chế tài, các mức độ trừng phạt khi vi phạm như Luật pháp bên ngoài, nặng nhất là bị trục xuất, bị khai trừ khỏi cộng đồng xuất gia.
Vậy thì các điều luật được chế định là do xuất hiện các tệ nạn do Tham sân si, do YÊU do GHÉT. Tuân thủ và thành tựu các điều luật này cũng do YÊU do GHÉT, nghĩa là do Yêu thích được là thành viên Tăng đoàn, chán ghét, sợ hãi bị khai trừ khỏi Tăng đoàn, sợ hãi bị xử phạt với các mức độ khác nhau. Các điều luật chỉ có vai trò giữ cho tổ chức Tăng đoàn tồn tại, phát triển, cho những người xuất gia có điều kiện tu học tốt hơn người tại gia, thanh lọc các thành viên xấu để không làm đời sống tu hành trong Tăng đoàn rối loạn. Tuyệt nhiên LUẬT của người xuất gia gồm hàng trăm điều luật như vậy KHÔNG PHẢI LÀ GIÁO PHÁP, KHÔNG PHẢI LÀ ĐƯỜNG LỐI TU HÀNH, KHÔNG PHẢI LÀ YẾU TỐ ĐỂ PHÁT SINH ĐỊNH, PHÁT SINH TUỆ, KHÔNG PHẢI LÀ YẾU TỐ ĐỂ ĐẮC ĐẠO MÀ CHỈ LÀ YẾU TỐ, LÀ ĐIỀU KIỆN ĐƯỢC GIA NHẬP, ĐƯỢC LÀ THÀNH VIÊN TĂNG ĐOÀN.
Ví như một khóa tu có quy định điều luật là Tịnh khẩu, ai vi phạm sẽ không được tham dự khóa tu.
Mục đích là để cá nhân đó và các thành viên khác có điều kiện tốt để thực hành Tứ niệm xứ. Tịnh khẩu không phải là phương pháp thực hành, không phải là yếu tố để phát sinh Định Tuệ, không phải là yếu tố đắc đạo. Yếu tố để phát sinh Định Tuệ, để đắc đạo là thực hành Tứ niệm xứ, là Nhớ đến tích cực chú tâm quán sát thân thọ tâm pháp chứ không phải Tịnh khẩu.
Tạng Luật có hơn 200 điều luật cho Tỷ kheo tăng, hơn 300 điều luật cho Tỷ kheo ny và còn các điều luật cho Sadi, sadini, thức xoa mani cũng rất cụ thể và tỷ mỷ nhưng chỉ áp dụng cho người xuất gia, không áp dụng cho người tại gia. Người tại gia không tuân thủ các điều luật được mô tả trong Tạng Luật nhưng họ vẫn có thể đắc quả ALaHan, như trong kinh điển có nhắc đến hoàng hậu chính thất của vua Bình sa vương và tướng quân Siva vẫn thành tựu Định Tuệ đắc quả Alahan. Nghĩa là thành tựu Luật là yếu tố để được là thành viên Tăng đoàn, để có điều kiện tu tập tốt hơn người tại gia chứ không phải là yếu tố phát sinh Định Tuệ, yếu tố đưa đến giác ngộ đạo quả.
b- Đối với cộng động Phật tử tại gia cũng phải có các quy định, các điều luật để trở thành một tín đồ Phật giáo. Không có một bản văn chính thức nào trong Kinh Luật Luận nêu rõ các điều luật của Phật tử tại gia. Những quy định như ngũ giới, bát giới, thập thiện giới cho người tại gia không phải do Đức Phật chế định mà nó đã có trong xã hội tôn giáo Ấn độ trước khi Phật ra đời. Phật giáo là một tôn giáo hình thành sau nên đã tiếp thu, sử dụng các điều luật đó.
Ngày nay Phật giáo đã mặc định quy định rằng: để trở thành tín đồ Phật giáo, trở thành một Phật tử tại gia thì phải tự nguyện tuân thủ TAM QUY NGŨ GIỚI hoặc Bát giới, hoặc Thập thiện giới. Đây là yếu tố để được công nhận là một tín đồ Phật giáo tại gia và nếu vi phạm thì bị trục xuất hoặc chịu các hình phạt như sám hối… để phục hồi tư cách tín đồ. Nhưng đây là yếu tố xác định tư cách tín đồ để người đó tham dự các sinh hoạt Phật giáo chứ không pháp là Giáo pháp, không phải là phương pháp tu hành của Phật giáo. Giáo pháp là Tứ Thánh đế và phương pháp tu hành là Tứ Niệm xứ.
* Khi một người thực hành Tứ Niệm xứ, an trú Bát Chánh đạo thì lộ trình tâm có ĐỊNH và TUỆ thì GIỚI gồm lời nói hành động không có tham sân si sẽ tự động khởi lên đầy đủ. Lời nói hành động không có tham sân si sẽ phù hợp với mọi quy định, mọi điều luật của xuất gia, tại gia và đất nước sở tại. Đó là có ĐỊNH, có TUỆ thì GIỚI và Luật sẽ tự đầy đủ, trong sạch.
* Khi một người tại gia hoặc xuất gia không tu tập Tứ Niệm xứ, không an trú Bát Chánh đạo, tâm không có ĐỊNH và TUỆ người đó có thể tuân thủ mọi điều luật (do Yêu và Ghét) nhưng sẽ không có GIỚI, với nghĩa Giới trong Giới Luật bậc Thánh.
