06/01/2026
Lớp Phật Pháp Buddhadhamma
Môn học: Thắng Pháp
Bài học thứ hai 1.6.2024
ĐẦU ĐỀ TAM
(TIKAMĀTIKĀ)
XI. TAM ĐỀ HỮU HỌC – SEKKHITTIKA
Tam đề hữu học là đề tài chiết bán _ vô dư.
Tam đề hữu học có ba pháp:
a. Các pháp hữu học (sekkhā dhammā)
b. Các pháp vô học (asekkhā dhammā)
c. Các pháp phi hữu học phi vô học (neva sekkhā nāsekkhā dhammā)
a. Các pháp hữu học (sekkhā dhammā) là thế nào?
Bốn đạo siêu thế và ba thánh quả thấp. Đây là các pháp hữu học.
Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 4 hoặc 20 tâm đạo, 3 hoặc 15 tâm quả siêu thế (trừ quả A la hán), cùng 36 thuộc tánh phối hợp với các tâm siêu thế ấy.
Chú giải: Gọi là hữu học vì còn đang thực tập trong tam học giới định tuệ (tīsu sikkhāsu jālā’ ti sekkhā). Gọi là hữu học vì vẫn chưa hoàn tất việc tu học mà còn đang học tu (apariyositasikkhittā sayameva sikkhantī’ ti pi sekkhā). Đạo quả tu đà huờn, đạo quả tư đà hàm, đạo quả a na hàm và a la hán đạo, gọi là bảy thánh hữu học (sattannaṃ sekkhānaṃ ete’ ti pi sekkhā).
b. Các pháp vô học (asekkhā dhammā) là thế nào?
A la hán quả, quả vị thượng tầng. Đây là các pháp vô học.
Chi pháp trong ý nghĩa nầy là 5 tâm tứ quả, với 36 thuộc tánh phối hợp.
Chú giải: Không còn học tập, tức là không có gì cần phải tu hành thêm nữa, gọi là vô học (upari sikkhitabbābhāvato na sekkhā’ ti asekkhā); Hay, vị đã tu học đạt đến quả vị tột bực rồi, gọi là vô học.
Nhưng trong tam đề nầy, pháp hữu học hay vô học chỉ nói đến tâm siêu thế; tâm đạo và quả còn phải tiến bậc, gọi là hữu học; Tâm quả A la hán không còn tiến bậc nào nữa, gọi là pháp vô học.
c. Các pháp phi hữu học phi vô học (neva sekkhā nāsekkhā dhammā) là thế nào?
Trừ ra các pháp hữu học và vô học, các pháp thực tính còn lại như uẩn thiện, uẩn bất thiện, uẩn vô ký thuộc dục giới, sắc giới, vô sắc giới; Tất cả sắc và vô vi giới. Đây gọi là các pháp phi hữu học phi vô học.
Chi pháp trong ý nghĩa nầy là tất cả pháp hiệp thế, như 54 tâm dục giới cùng 52 thuộc tánh tương ưng; 15 tâm sắc giới cùng 35 thuộc tánh tương ưng; 12 tâm vô sắc giới cùng 30 thuộc tánh tương ưng; 28 sắc pháp; níp bàn.
Chú giải: Tâm hiệp thế cũng có sanh khởi nơi bậc hữu học và bậc A la hán nhưng không gọi tâm hiệp thế là pháp hữu học hay vô học vì tâm hiệp thế thuộc phạm trù tương đối chứ không phải tuyệt đối, bất định chứ không phải nhất định. Sắc pháp và níp bàn không thể nói còn tiến tu (hữu học) hay không còn tiến tu (vô học).
Tỳ Kheo Tuệ Siêu biên soạn
