06/02/2026
ԴԻՄՈՒՄ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻՆ, ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ եւ ներքոնշեալ նախարարութիւններուն։
Քիչ առաջ տեսայ, որ այս քանի աւրը աշխարհ իրար անցեր է։ Մեր կողմէ պաշտաւնական այս կարեւորագոյն յայտարարութիւնը, որու հեղինակման մէջ ես ալ որոշ բաժին ունեցայ, այսաւր արծարծուող խնդիրներուն մասին 2-3 տարի առաջ պատրաստուած էր, սակայն մեր Տնաւրէններու Խորհուրդը մերժեց հրապարակել տարբեր պատճառներով։ Առաջինը՝ կեանքի սպառնալիքն էր մեր խորհուրդի անդամներէն մէկուն դէմ (ոչ ինծի դէմ): Ապա նաեւ՝ ես համաձայն չէի զայն դեսպանատուներուն ուղարկելու առաջարկին։ Իսկ ՀՀ-ն գոյութեան հարցի առաջ կանգնած էր եւ այս յայտարութիւնը կրնար շահարկուիլ ու նպաստել մեր անկախութեան վերացման եւ վերջ տալ մեր գոյութեան։ Այսաւր իրավիճակը փոխուած է։ Պաշտաւնապէս չենք կրնար սա հրապարակել, սակայն եթէ Ազգային Ժողովին, կառավարութեան եւ նշեալ նախարարութիւններուն մէջ մարդիկ կը ճանչնաք, կրնաք անոնց փոխանցել անպաշտաւն կերպով։ Վերջին աւրինակը չգտայ, սա նախավերջինն է եւ առանց խմբագրութեան։ Կարեւորը հոս արծարծուած միտքերուն փոխանցումն է։ Եկեղեցիին վերաբերող հատուածներէն կրնաք հասկնալ, թէ ինչո՛ւ պաշտաւնապէս չենք ցանկար հրապարակել։ Սա սեւագրութիւնն է պարզապէս, եւ գոնէ մէկ պարբերութեան ոճը յարիր չէ պաշտաւնական հրապարակման համար։ Հետագային եթէ առիթ ունենամ, կը խմբագրեմ։ Իսկ ատիկա կրնայ ամիսներ ետք տեղի ունենալ, եթէ երբեւէ։ Բայց քանի որ հարցերը արծարծուած են, հոս յարուցուած նիւթերուն արծարծումը անձնապէս (թէեւ ոչ պաշտաւնապէս) նպատակայարմար կը գտնեմ։ Հոսկէ նաեւ դեռ պակաս են քանի մը կէտեր։ Եթէ գտնեմ վերջին աւրինակը, կը տեղադրեմ։
Մեծ եւ Փոքր Հայքի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութիւն.
ԴԻՄՈՒՄ ՀՀ ԱԶԳԱՅԻՆ ԺՈՂՈՎԻՆ, ՀՀ ԿԱՌԱՎԱՐՈՒԹԵԱՆ եւ ներքոնշեալ նախարարութիւններուն․
Գիտակցելով, որ ժողովրդավարացման գործընթացներու պատճառաւ Հայաստանի Հանրապետութեան պաշտպանական կառոյցներու անմիջական թուլացման հետեւանքով այս վերջին քանի մը տարիները եղած են հայ ազգի գոյութեան իսկ սպառնացող տարիներ, աքսորական հայ գրողները քանի մը տարի շարունակ յարաբերաբար լուռ մնացած են։ Անոնք որեւէ նպատակ չեն ունեցած եւ չունին ներկայ իշխանութիւններու թուլացման միջոցաւ նպաստելու նախկին սատրապներու վերադարձին։ Ընհակառակն, հայ աքսորական կրաւնաքաղաքական մտքի նպատակը լիարժէք ժողովրդավարութեան հաստատումն է Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ, զոր անհնար է իրագործելը՝ առանց գլխովին դիմակայելու ներքոբերեալ եւ առ այսաւր ուշադրութեան չարժանացած այլ խնդիրները։ Իսկ աքսորական հայ գրողներու երեւոյթը այն լիթմուսի քննութիւնն է, որմով պիտի արժեւորուի Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ յայտարարուած ժողովրդավարութեան իրական ըլլալու, թէ ոչ, իրողութիւնը։ Աւելին՝ քաղաքական բարւոք լուծում չստանալուն պարագային այս խնդիրը պիտի մնայ անէծք՝ դրոշմուած այդ գրողներու ժամանակակից իւրաքանչիւր հայու ճակատին գալիք բոլոր սերունդներու գիտակցութեան մէջ։ Հետեւաբար, թոյլ տուէք հակիրճ կերպով թուելու ա՛յն էական եւ բարոյաքաղաքական անյետաձգելի խնդիրները, որոնց վրայ Հայաստանի Հանրապետութիւնը տարբեր հանգամանքներու բերումով դեռեւս իր ուշադրութիւնը սեւեռած չէ։
Հայ մտքի եւ հոգիի ռահվիրաներու շուրջ 20-ամեայ աքսորին ի հետեւանս Ամերիկայի Միացեալ Նահանգներուն մէջ հաստատուած, պետական բոլոր մակարդակներուն վրայ (դաշնակցային, նահանգային, գաւառային) իբրեւ կրաւնական կազմակերպութիւն աւրինականութիւն եւ գործունէութեան իրաւունք ձեռք բերած Մեծ եւ Փոքր Հայքի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութիւնը, որուն հովանիին ներքոյ կը բանին Երզնկայ Հրատարակչատունը եւ Բաղդասարի Մենարանը, անէելու նպատակաւ աքսորի իրավիճակը գոյացնող քաղաքական եւ մշակութային պատճառները կը դիմէ Հայաստանի Հանրապետութեան կառավարութեան, Հայաստանի Հանրապետութեան խորհրդարանին, համապատասխան նախարարութեանց եւ պետական այլ առնչակից կառոյցներու պատասխանատուներուն հետեւեալ պահանջներով․
--Հաշուի առնելով հայոց պատմութեան վերջին հարեւրամեակներու հոլովոյթը՝ Հայաստանի Հանրապետութիւն անուանումը փոխարինել Արեւելահայաստանի Հանրապետութիւն անուանումով։ Ապա՝ «ստան»-ը ջնջել Հայքի անուանումէն։ Այս նիւթին լայնածաւալութիւնը հաշուի առնելով՝ այլ առիթով կը կարենանք մանրամասնել՝ հոս նշելով միայն ցանկութիւնը եւ խնդրանքը։
Եւ, թէ կամ՝
--Արեւմտահայերէնը ի աւրինի եւ գործնապէս ամրագրել իբրեւ պետական պաշտաւնական լեզու, ստեղծել բովանդակ ուսումնական ծրագիրը արեւմտահայերէնով դասաւանդող վարժարաններ։
--Հրաժարիլ Խորհրդային կարգերու ընթացքին համաշխարհայնացման միտող եւ հայերէնը իր հնչաբանական, գեղագիտական եւ խորհրդաբանական ակունքներէն թրատող Նոր անուանուած ուղղագրութենէն եւ փոխարէնը որդեգրել հայերէնի դասական ուղղագրութիւնը։
--Բովանդակ աշխարհի շուրջ 10 միլիոն հայութեան առանց նախապայմաններու եւ անմիջապէս շնորհել Հայաստանի Հանրապետութեան քաղաքացիութիւն, հանրապետական ընտրութիւններու մասնակցելու եւ քուէարկելու իրաւունք, պայմաններ ստեղծել Հայաստանի Հանրապետութիւն հաստատուելու, ինչպէս՝ հողայատկացում, աւրինական բարձրագոյն մակարդակի շարունակական անվճար խորհրդատուութիւն Հայաստանի Հանրապետութիւն հաստատուած աւրէն առնուազն մինչեւ 10 տարի եւ այլն։
--Կանխելու նպատակով արեւմտահայութեան անէացումը եւ մասամբ վերացնելու համար Հայոց Ցեղասպանութեան հետեւանքները, նկատի ունենալ Շիրակի եւ Արագածոտնի մարզերու՝ Կումայրի վերանուանուած մայրաքաղաքով եւ միջազգային նոր ու բարձրագոյն չափանիշներու համապատասխանող ընդարձակ աւդանաւակայանով, կարգավիճակի փոխակերպման հնարաւորութիւնը իբրեւ ժամանակաւոր Արեւմտահայքի Հանրապետութիւն՝ իր սեփական բանակով եւ Արեւելահայաստանի Հանրապետութեան հետ դաշնակցային կարգավիճակով։ Այս կապակցութեամբ հանրաքուէ իրականացնել նշեալ մարզերուն մէջ լիակատար կերպով լուսաբանելէ ետք մարզերուն ժողովուրդը։
--Կազմակերպել համահայկական ներգաղթ։
--Աւրինական մանրազնին քննութեան ենթարկել Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան եւ ՀՀ Դատախազութեան՝ Հայաստանի Հանրապետութեան Խորհրդային կարգերէն անկախութեան առաջին աւրերէն ցայսաւր ունեցած բովանդակ գործունէութիւնը, մանաւանդ քննութեան ենթարկել աւտար գաղտնի գործակալութիւններու հետ՝ ռուսական, իսրայէլեան, անգլիական, ամերիկեան, թիւրքական, ադրբեջանական, ունեցած կապերը, գաղտնի պայմանաւորուածութիւնները, գործակցային առեւտուրը, ատոնց աւրինականութիւնը։
Այս ծիրին մէջ մասնաւորաբար նկատի ունենալ հայ աքսորական միտքի իրադրութիւնը, ազգային շահերու ջատագով քաղաքական, զինուորական, մշակութային գործիչներու աքսորի, սպանութեան, բանտարկութեան պարագաները՝ այդ ամէնը մինչեւ վերջ բացայայտելու եւ քրէական տարրերը պատժելու եւ չէզոքացնելու նպատակաւ։ Պարզել, թէ այս բոլորին մէջ հայ քաղաքական, զինուորական եւ բարոյական ռահվիրաներու կեանքերուն վրայ ի՛նչ առուծախ տեղի ունեցած է Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան եւ աւտար գաղտնի գործակալութիւններու միջեւ։ Մեղադրեալներու անուանացանկը հրապարակել։ Կասկածեալները առաւել եւս Ազգային Ժողովին մէջ մանրակրկիտ բաց հարցաքննութեան ենթարկել հանրութեան առջեւ։
--Աւրինական մանրակրկիտ քննութեան ենթարկել Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ ներկայիս գործող թէ անցեալին գործունէութիւն ծաւալած կուսակցական, հասարակական, մշակութային եւ մանաւանդ կրաւնական քողի ներքոյ հանդէս եկող, բայց միտումով թէ հետեւանքներով քաղաքական, գաղափարախաւսական կառոյցներու գործունէութիւնը՝ աւտար գաղտնի գործակալութիւններու հետ ատոնց ունեցած ուղղակի թէ անուղղակի կապերը բացայայտելու նպատակաւ, վերջնականապէս դադրեցնել այդ կառոյցներուն գործունէութիւնը Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ կամ, հայկական ծագումով կառոյցներու պարագային, դադրեցնել գործունէութիւնը առնուազն 50 տարիով։ Աւտար գործակալութիւններու հետ համագործակցած ղեկավարները ենթարկել քրէական պատասխանատուութեան։
--Մանրամասնաւրէն ուսումնասիրել Արտահայքի (Սփիւռքի) վրայ քաղաքական ազդեցութիւն բանեցնելուն, Արտահայքի քաղաքական ինքնուրոյնութիւնը չէզոքացնելուն թէ առեւանգելուն միտող եւ Արտահայքը ՀՀ Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան խողովակով աւտար երկիրներու գաղտնի ծառայութիւններուն կողմէ թելադրուած քաղաքական աւրակարգերուն ենթարկելուն բոլոր հնարաւոր հանգամանքները, մանաւանդ հայ կուսակցական, մշակութային, լրագրական, եկեղեցական, կրթական եւ բարեգործական միութիւններու թէ միահեծան քրէախումբերու միջոցաւ ամրացուած կապերն ու առնչութիւնները, իրագործուած ծրագիրները։ Քրէական պատասխանատուութեան ենթարկել բոլոր մասնակիցները՝ ըլլան անոնք Հայաստանի Հանրապետութենէն թէ Արտահայքէն: Համատեղ բաց հարցաքննութիւն իրականացնել Հայաստանի Հանրապետութեան Ազգային Ժողովին մէջ, հայ քաղաքական կեանքէն աւրէնքի պարտադրանքով ցմահ հեռացնել դաւադիր գործունէութեանց մասնակիցները։ Քննել նաեւ իբրեւ Արեւմտահայաստանի կառավարութիւն ներկայացող այն քանի մը խմբակցութիւններուն կապերը Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան հետ, Արտահայքը եւ Արեւմտահայաստանի հեռանկարային ստեղծումը ռուսական գաղտնի ծառայութիւններու շահերուն ծառայեցնելուն միտող գործունէութեանց բոլոր ծալքերը։
--Ազգային Ժողովին մէջ հրապարակային քննարկում ծաւալել բացայայտելու նպատակաւ Արցախի Հանրապետութեան ստեղծման առաջին աւրերէն ցայսաւր ղեկավար պաշտաւններու վրայ եղած անձերու (ներառեալ զինուորական հրամանատարական կազմի անդամները), ինչպէս նաեւ կուսակցական ղեկավարներու գործակցութեան հանգամանքները աւտար գաղտնի գործակալութիւններու հետ։
--Չխոչընդոտել իրենց ժողովրդավարական իրաւունքներուն, ազատ խաւսքի իրաւունքին եւ քաղաքական կամարտայայտման տէր կանգնող ժողովրդային, անկուսակցական եւ անբասիր անցեալ ունեցող հայորդիներու կողմէ Արցախի Հանրապետութեան վտարանդի կառավարութեան մը ձեւաւորումը։
--Մանրազնին քննութեան ենթարկել Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան գործունէութիւնը համալսարաններու, դպրոցներու, ուսումնական եւ մշակութային այլ հաստատութիւններու, լրատուական կազմակերպութիւններու, ինչպէս նաեւ գրողներու եւ արուեստի աշխարհի միութիւններուն աղերսուող, բացայայտել Հայաստանի Հանրապետութեան անկախութեան առաջին աւրերէն ի վեր այդ Ծառայութեան՝ կրթական եւ մշակութային ոլորտներուն մէջ ունեցած գործունէութեան բոլոր ծալքերը, այս հաստատութիւններէն եւ միութիւններէն վերջնականապէս վտարել Ծառայութեան ենթակայ տնաւրէնները, դասախաւսները, լրագրողները, գրողները, հաղորդավարները, մեկնաբանները, դերասաններն ու այլ արուեստագէտները։
--Լուծարել բոլոր այն քաղաքական եւ մշակութային կազմակերպութիւնները, որոնք առ այսաւր հայ գրողներու աքսորի համազգային եւ համամարդկային հիմնախնդիրին պաշտաւնապէս չեն արձագանգած եւ քաղաքական գնահատական չեն տուած․ սկսեալ 2006 թուականէն՝ հայ աքսորական գրողներու կատարած առաջին հրապարակային յայտարարութենէն, որուն ներքոյ ստորագրած էին ամբողջ շարք մը ազգերու շուրջ 120 գրողներ եւ մտաւորականներ, որուն եւ հետեւեցան շարք մը այլ յայտարարութիւններ յաջորդող 10 տարիներուն ընթացքին, առ այսաւր այդ քաղաքական թէ մշակութային կազմակերպութիւններուն ղեկավարի պաշտաւնով հանդէս եկող անձերը ենթարկել քրէական պատասխանատուութեան՝ մշակութասպանութեան եւ ազգասպանութեան մեղադրանքներով։
--Նոյն մեղադրանքներով քրէական պատասխանատուութեան ենթարկել Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ Ոմբուցմենի պաշտաւնն ստանձնած անձերը, ինչպէս նաեւ մարդկային իրաւանց պաշտպան միջազգային կազմակերպութիւններու տեղական ներկայացուցիչները՝ իրենց պաշտաւնները քաղաքական նպատակներով շահագործելնուն եւ Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան հետ համագործակցաբար աքսորական հայ գրողներու մասին տեղեկութիւնները տեղականաւրէն եւ միջազգայնաւրէն թաղելու դաւադրութեան մէջ համամեղսակցութեան համար։
--Լուծարել Հայաստանի Գրողներու միութիւնը իբրեւ համահեղինակը եւ մեղսակիցը հայ գրողներու աքսորին, ունեզրկել այդպիսով իսկ բարոյազուրկ, քրէամիտ, մշակութասպան այս կառոյցը իր ստացուածքէն, եւ անշարժ գոյքը իբրեւ հատուցում տրամադրել Մեծ եւ Փոքր Հայքի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան՝ մշակութային, հրատարակչական, հոգեւոր գործունէութեան համար։
--Քննութեան ենթարկել Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան կապերը Հանրապետութեան մէջ գործող բոլոր հրատարակչատուներուն հետ, եւ աւրինական հետաքննութեան արդիւնքներուն հիման վրայ Ազգային Ժողովին մէջ կատարել բաց հարցաքննութիւն՝ պարզելու նպատակաւ այդպիսի համագործակցութեան մը բոլոր ծալքերը։ Սահմանել աւրէնք առնուազն աւտար լեզուներէ թարգմանուած աղբը դրամաւորողին, դրամաշնորհ թէ վճարում ստացողներուն անունները հրատարակուող գիրքերուն մէջ նշելու կապակցութեամբ՝ ծառայութեան դիմաց ստացուած գումարներուն մանրամասնութեամբ։
--Իրենց դէմ կազմակերպուած պետական քրէական յանցագործութիւններուն եւ իրենց կեանքերուն դէմ կատարուած տասնեակ հազարաւոր պետականաւրէն կազմակերպուած սպանութեան եւ այլ կարգի սպառնալիքներուն ի հետեւանս հակառակ իրենց կամքին Հայաստանի Հանրապետութենէն եւ զիրենք սնող ազգային, իմացական եւ մշակութային միջավայրէն աւտարուած եւ հեռանալու պարտադրուած, հայ կրաւնական թէ քաղաքական կեանքէն մեկուսացուած հայ աքսորական գրողներու առկայութեան իրավիճակի 20-ամեայ տեւողութեան ընթացքին առանց անոնց մասնակցութեան տեղի ունեցած հիմնարար թէ հետեւանքային ողջ աւրինական, քաղաքական, եւ կրաւնական գործունէութիւնը համարել անվաւեր, արմատապէս վերացնել ատոնց հետեւանքները։
--Նկատի ունենալով հայ աքսորական կրաւնական եւ քաղաքական միտքին դէմ ուղղուած յանցաւոր գործունէութիւնը եւ Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան հետ համերաշխաբար գործող պետական կառոյցներուն մէջ տեղաւորուած քրէական տարրերու դաւադիր գործունէութիւնը, որոնք ի վիճակի են ոեւէ մարդու կեանքը կործանել՝ նոյնիսկ երեւութաւրէն իբրեւ թէ առանց քաղաքական թելադրանքի՝ տասնամեակներու աւրինական ահաբեկչութեան եւ հակամարդկային անվերջ քաշքշուքներու ենթարկելով, ապա նաեւ այդ գրողներուն եւ անոնց ընտանիքներուն դէմ հրապարակայնաւրէն կատարուած անհամար սպառնալիքները՝ առաւելաբար կազմակերպուած Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան եւ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցւոյ սերտ համագործակցութեամբ, անոնց եւ անոնց վստահուած անձերուն դէմ անցեալին իրականացուած պետականաւրէն կազմակերպուած այլաբնոյթ հալածանքները (բնակարաններու ներխուժում, սեփական աւրինական փաստաթուղթերու եւ մտաւոր աշխատանքի համակարգչային արգասիքի ոչնչացում, ներխուժում լրատուական միջոցներ՝ արգիլելու նպատակաւ անոնց ոդիսականին մասին հաղորդում, գրոյթ թէ որեւէ նշում, ԱԱԾ-ի կեդրոնին մէջ հարցաքննութիւն եւ սպանութեան սպառնալիքներ, խիստ կասկածելի սպանութիւններ, վկաներու ահաբեկում, եւ այլն), ինչպէս նաեւ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ գործող որոշ կրաւնական խմբակցութիւններու եւ դեսպանատուներու գործակալներուն կողմէ, պետականաւրէն քաղաքական պաշտաւնական գնահատական տալ այս երեւոյթին, երաշխաւորել աքսորական գրողներու կեանքի եւ քաղաքական թէ կրաւնական գործունէութեան ապահովութիւնը՝ 1․ դիւանագիտական անձեռնմխելիութիւն շնորհելով, 2․ պետական միջոցներով անոնց կեանքի ապահովութեան համար առաւելագոյն միջոցներ տրամադրելով։ Հատուցել անոնց կրած հոգեմտաւոր, մարմնական, նիւթական եւ մանաւանդ բարոյական վնասները։
--Անյապաղ դադրեցնել Հայաստանի Հանրապետութեան դպրոցներուն մէջ Հայ Կրաւնքի Պատմութիւն անուանուած՝ խարդախ, առասպելաքաղաքական ապահայ եւ հակամարդ բովանդակութիւն ունեցող, հոգեւոր ահաբեկչութեամբ հայ երեխաներու առասպելաքաղաքական հայեացքները ձեւաւորող առարկայի դասաւանդութիւնը, քրէական հետապնդման արժանացնել այդ դասագիրքերու պատրաստութեան եւ մատուցման մէջ դեր ունեցող դրամաւորողները, հեղինակներն ու դասագիրքը որդեգրողներն ու մատուցողները։
--Ընդունիլ աւրէնք հոգեբանական ահաբեկչութեան դրսեւորումներու դէմ, ինչպէս՝ կրաւնական խորհրդանիշներու զանգուածային հանրայնացման, հանրային եւ թուային թէ հեռուստատեսային ցուցադրութեան՝ ո՛րեւէ պատրուակով։ Արգիլել քաղաքական գունաւորում ունեցող կամ քաղաքական քարոզչութեան համազաւր առասպելաքաղաքական քարոզչութիւն կատարող բոլոր իբրեւ կրաւնք հանդէս եկող կազմակերպութիւններուն գործունէութիւնը։
--Նոյն ծիրին մէջ՝ անհրաժեշտ աշխատանքը տանիլ անէացնելու հայ գրողներու աքսորին եւ մեկուսացման ուղղակի հետեւանքով Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ արմատաւորուած յուդաքրիստոնէական քրէախումբերու (ներառեալ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցին) թողած նիւթական եւ հոգե-ահաբեկչական ժառանգութեան բոլոր հետեւանքներն ու դրսեւորումները։ Հայ մարդու առնուազն հանրային տեսադաշտը արմատապէս մաքրել այդ հոգեդիվախտային, քաղաքական բովանդակութեամբ եւ առասպելաբանութեամբ բանող կրաւնքի բոլոր խորհրդանիշներէն։ Աւրէնքով արգիլել այդ խորհրդանիշներուն (խաչերու, խաչքարերու, արձաններու) միջոցաւ հայ մարդու տեսաեզերին բռնաբարութիւնը։
--Աւրէնքով արգիլել կեղծ առասպելներու եւ պատմական խարդախութեան վրայ հիմնուած, ինչպէս նաեւ բազում ցեղասպանութիւններով հայ ազգին վրայ տիրապետութիւն հաստատած իբրեւ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի յորջորջուող կառոյցի ներկայացուցիչներու պաշտաւնական թէ անպաշտաւն մասնակցութիւնը հանրային որեւէ ձեռնարկի՝ դասախաւսութիւններ, գրականութեան թէ արուեստի երեկոներ, ակադեմական, համալսարանական քննարկումներ, ոգեկոչումներ, յիշատակի արարողութիւններ եւ այլն։ Այս ցեղասպանական հաստատութիւնը, որ իր բովանդակ գոյութեան ընթացքին իր իշխանութիւնը հոգեբանական կոշտ ահաբեկչութեան միջոցաւ հաստատած է հայ ազգին վրայ, առայժմ կը միտի՝ իր պաշտաիրայնացած գործաւորներուն ներկայութեամբ թաթերը մտցնելով իւրաքանչիւր ձեռնարկի մէջ, հոգեբանական փափուկ ահաբեկչութեան միջոցաւ կողմնորոշելու հանրային բնոյթի իւրաքանչիւր ձեռնարկի բնոյթն ու քննարկումներու, խաւսքի սահմանները։
--Դարմանելու համար հայ աքսորական կրաւնաքաղաքական մտքի իրադրութեան պայմաններուն մէջ իբրեւ Հայաստանեայց Առաքելական Եկեղեցի հանդէս եկող եւ հոգեբանական ահաբեկչութեամբ առաջնորդուող այս եւ այլ հոգեքրէական կազմակերպութիւններու կողմէ Հայաստանի Հանրապետութեան՝ Խորհրդային կարգերէն անկախացումէն ի վեր իրագործուած հոգեմտաւոր ցեղասպանութիւնն ու համատարած առասպելաքաղաքական աւերը, այդ կազմակերպութիւններու վերջին 20-ամեայ հաւաքական պիւտճէի համարժէքին կրկնակի պիւտճէ յատկացնել Մեծ եւ Փոքր Հայքի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան՝ դարձեալ իբրեւ հատուցում։ Անհրաժեշտ պարագային բռնագրաւել այդ հաստատութիւններու ողջ ինչքն ու նիւթական միջոցները եւ զանոնք դնել Մեծ եւ Փոքր Հայքի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութեան տրամադրութեան ներքոյ։
--Ներող եղէք այս կէտի անյարիր թուող եւ նուազ փայփայիչ ոճին համար, զոր կ՚որդեգրենք մեր 20-ամեայ աքսորին ուղղակի հետեւանքով ստեղծուած անբուժելի քարացածութեան մը պատճառաւ, եւ ապա պատմական շրջադարձի, պատմական արձանագրութեան եւ հոգեւոր յեղափոխութեան նկատառումներով։ Ո՛վ կ՚ուզէ, թող այս կէտին մէջ արծարծուած որոշ մասերը ընդունի իբրեւ խորհրդանշական թէ այլաբանական հաստատում, եւ ո՛վ կ՚ուզէ, թող զանոնք ընդունի իբրեւ իրողական հաստատում։ Մեր վերաբերումը հետեւեալն է․
Կը պահանջենք 1700 տարիներէ ի վեր փողոցային լակոտի մը առնանդամը ծծող ու զայն Տիեզերական Աստուծոյ հետ շփոթող Հայաստանեայց Առաքելական Ախոռի Էշ Միածինի՝ ռուսական գաղտնի գործակալութիւններուն կողմէ նշանակուած, նշանակման աւրերէն սկսեալ անկախ Հայաստանի Հանրապետութեան ստեղծման ծնունդը եղող հայ մարդու հոգիի եւ միտքի անկախութիւնը առեւանգած եւ ապա աւտար կրաւնական թէ քաղաքական կայսրութիւններու գաղափարախաւսական շահերուն իբրեւ հոգեւոր սատրապ ծառայող «կաթողիկոս» կոչեցեալի եւ բարձրաստիճան կղերականութեան ձերբակալութիւնն ու դատավարութիւնը՝ խարդախութեան, հոգեբանական ահաբեկչութեան, հոգեբանական եւ մտային մանկապղծութեան, մատղաշ միտքերու յիմարացման, յուդայական քաղաքական բնոյթի առասպելաբանութեամբ ու խորհրդանիշներով ողողման, քրիստոնէական զառանցապաշտութեան սերմանման, ապահայացման, հայ հոգիի ու միտքի դէմ կազմակերպուած սպանդի, ցեղասպանութեան եւ ազգասպանութեան մեղադրանքներով։
Այս ծիրին մէջ քննել նաեւ աւտար գաղտնի գործակալութիւններու հետ անոնց համագործակցութեան բոլոր մանրամասնութիւնները։ Հարցաքննել եւ պարզել տիեզերական արարչութեան յաւիտենական խորհրդանիշ ՀԱՅ-ի (հասկնալի ըլլալու համար՝ ՀԱՅ Աստուծոյ) երկրաւոր գահը դաւադրութեամբ յափշտակած կեղծ կաթողիկոսի պաշտաւնավարութեան ընթացքին իր դիւանագիտական պայուսակով թէ այլ միջոցներով աւտար գաղտնի գործակալութիւններու ծառայելու ի խնդիր, այն է՝ պետական եւ ազգային դաւաճանութեամբ, փոխանցած փաստաթուղթերու, նամակներու, դրամի թէ այլ նիւթերու մանրամասնութիւնները՝ ամբողջական թղթածրարը հրապարակելու նպատակաւ։
--Պետականաւրէն ճանչնալ Մեծ եւ Փոքր Հայքի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութիւնը իբրեւ Հայաստանի Հանրապետութեան լիակատար հովանաւորութիւնը վայելող կառոյց, որուն նպատակն է փոխարինել գործող յուդաքրիստոնէական կառոյցը՝ իսպառ արմատախիլ ընելով յուդաքրիստոնէական հազարամեակային խարդախութիւնը Հայոց Աշխարհէն՝ հաստատելով բովանդակ մարդկութեան համար տիեզերական նոր կրաւնք՝ ՀԱՅ Կրաւնքը։ Մեր նպատակն է բոլոր եկեղեցիները վերածել ՀԱՅ-ի մեհեաններու՝ յուդաքրիստոնէական Սատանայաշունչը փոխարինել ՀԱՅ Աստուածաշունչով, որուն ներշնչումն ունեցած է Ամենայն Հայոց Առաջին եւ Յաւիտենական Կաթողիկոս Արմէն Ա․-ն, որուն նախախնամութեամբ վիճակուեցաւ ներշնչումը բովանդակ հայոց պատմութեան մէջ հեղինակուած ամենահզաւր մատեանին եւ մարդու պատմութեան հզաւրագոյն տասը մատեաններէն մէկուն։
Եթէ այդ մասին բան չէք գիտեր, ձեր անգիտութիւնը սոսկ վերագրելի է ձեր՝ տեղեկատուական կազմակերպուած շրջափակման մէջ գտնուելուն, հայ միտքի եւ հոգիի ռահվիրաներու աքսորին եւ այդ աքսորին մէջ ձեր ունեցած դերին կամ ձեր լռութեամբ մեղսակցութեան։ Մենք ի վիճակի ենք այս բոլոր նպատակները կարճ ժամանակի մէջ իրագործելու առանց որեւէ աջակցութեան, եթէ Հայաստանի Հանրապետութիւնը վերածուի խաւսքի ազատութիւնը պաշտպանող ժողովրդավար երկրի եւ հայ աքսորական կրաւնաքաղաքական մտքին դէմ իրագործուած քրէաքաղաքական սպանդին հետեւանքները վերացուին, բան մը, որուն իրագործման պատասխանատուութիւնը կ՚իյնայ առաջին հերթին ՀՀ Ազգային Ժողովին եւ ՀՀ Կառավարութեան ուսերուն վրայ։
Նշեալ իրադրութեան գլխաւոր պատճառը աքսորն է եւ այդ աքսորին հեղինակ, մասնակից թէ մեղսակից բովանդակ գործակալական համակարգը, որ Հայաստանի Հանրապետութեան դռները մէկ կողմէ լայն բացաւ կրաւնքի անուան տակ թաքնուած աշխարհի բոլոր գործակալական խմբակցութիւններուն (ժողովրդավարութեան եւ ազատ խաւսքի պատրանք յաւրինելու նպատակաւ), իսկ մեւս կողմէ բոլոր դուռներն ու պատուհանները հազար կողպէքով փակեց միակ հայածին եւ համամարդկային կրաւնքին՝ ՀԱՅ Հաւատքին առջեւ։
Ոեւէ լուրջ հեղինակ, ստեղծագործող թէ հոգեւոր մարդ առհասարակ չի ցանկար իր գործին մասին ինքնագնահատական տալ, սակայն երբ հաւաքական նպատակ դարձած է հեղինակը դաւադրաբար, աքսորով, կազմակերպուած խեցեվճիռով լռութեան մէջ ոչնչացնել թէ սպաննել, ապա անոր այլ ելք չի մնար՝ բացի ինքնագնահատականէն եւ ձեր աչքերը փորելէն։ Մարդկութեան յառաջիկայ հազարամեակներուն համար ոգեշնչուած Աստուածաշունչին առաջին այս մատեանը արդէն իսկ թարգմանուած է արաբերէնի՝ ՀԱՅՈՑ ՂՈՒՐԱՆԸ--ՅԱՅՏՆՈՒԹԻՒՆ ԱՌԱՋԻՆ խորագիրով, գրքայարդարումը աւարտած, տպագրութեան պատրաստ (744 էջ), ԱՄՆ Կոնգրեսի գրադարանի համակարգին մէջ արձանագրուած: Մատեանը առայժմ չի հրատարակուիր, քանզի ըստ արժանւոյն հրատարակութեան եւ գրքաբաշխման համար անհրաժեշտ միջոցները աւելին են, քան բովանդակ հայ իրականութեան մէջ գործող բոլոր հրատարակչատուներուն միջոցները իրարու վրայ գումարած։
--Պետականաւրէն ճանչնալ Պաղեստինեան Ողջակիզումը եւ Պաղեստինի անկախութիւնը՝ երկրի բովանդակ տարածքին վրայ ինքնիշխանութեամբ։ (Շնորհակալ ենք այս առնչութեամբ ձեր կատարած առաջին խորիմաստ բարոյական եւ քաղաքական քայլին համար)։
--Ազգային Ժողովին մէջ քննարկել Եղեռնի Յուշարձանը ոչ-քաղաքականացած ցեղասպանութիւններու համամարդկային յուշարձանի վերածելու ծրագիր՝ ընդգրկելով Պաղեստինեան Ողջակիզումը, Հիրոշիմայի եւ Նագասակիի Ցեղասպանութիւնը եւ այլ չճանչցուած թէ արհամարհուած ցեղասպանութիւններ՝ համաշխարհային ոգեկոչման եւ արարողակարգի համար նախատեսուած աւրերով, ինչպէս նաեւ յիշատակի թանգարաններու կառուցումով նոյն համալիրի տարածքին մէջ։
--Խորհրդային Միութեան ողջ գոյութեան ընթացքին առկայ եւ 1930-ական թուականներուն իր գագաթնակէտին հասած հայասպանական իրադարձութիւններու երեւոյթին, ի Սիբերիա աքսորուած, նահատակուած, բանտարկուած կամ խոշտանգուած հայ գրողները, մտաւորականները, ուսուցիչները եւ քաղաքական գործիչները ներառեալ, տալ քաղաքական գնահատական՝ Ազգային Ժողովին մէջ հրապարակային քննարկում ծաւալելէն ետք։ Որակել՝ ցեղասպանութիւն, համատեղաւրէն ոգեկոչել Ապրիլի 23-24-ի աւրերուն Հայոց Ցեղասպանութեան հսկումի եւ ոգեկոչման արարողութեանց ընթացքին։
--Ազգային Ժողովին մէջ եւ ՀՀ Դատախազութեան միջոցաւ քննութեան ենթարկել Խոջալուի սպանդը, յայտնաբերել եւ պատժել հեղինակները իբրեւ մարդկութեան դէմ յանցագործներ։ Անհրաժեշտ է այս բոլորը քննել եւ իրականութիւնը հաստատել, ո՛րքան որ ալ ցաւոտ ըլլայ այն։ Քննել այս սպանդին բոլոր ծալքերը՝ յայտնաբերելու նպատակաւ ատոր կազմակերպիչները։ Կան չհաստատուած տեղեկութիւններ՝ այդ տարիներու մարտերուն մասնակցած հրամանատարներէ, ռուսական գաղտնի ծառայութիւններուն կողմէ կազմակերպուած դաւադրութեան մասին՝ յաւերժացնելու նպատակաւ տարածաշրջանի ժողովուրդներուն միջեւ թշնամութիւնը եւ այդպիսով կայսերական տիրապետութիւն հաստատելու տարածաշրջանին վրայ։ Նոյնպէս քննել Հայաստանի Հանրապետութեան առաջին նախագահի պաշտաւնավարման տարիներուն կատարուած ամբողջ շարք մը քաղաքական սպանութիւններու դէպքերը, պարզել բոլոր հանգամանքները։ Մեր ունեցած տեղեկութիւններով այդ սպանութիւններէն գոնէ մէկ մասին նախապէս տեղեակ եղած է ՀՀ առաջին նախագահը, եթէ ոչ եղած ատոնց մեղսակիցը կամ նոյնիսկ հրահանգողը։ Այս խնդիրին մէջ որեւէ դերացում անխուսափելիաւրէն ներկայ վարչակարգը ամբողջութեամբ համայանցակիցը պիտի դարձնէ այդ սպանութիւններուն՝ անկանխատեսելի հետեւանքներով։
Այս կէտին մէջ նշեալ զոյգ խնդիրները, մեր կարծիքով, փոխկապակցուած են։ Աւելին, մեր խորին համոզմամբ, Արցախի կորուստը առաւելաբար հետեւանքն էր երկու հանգամանքներու․ ա) Խոջալուի սպանդը, բ) ռուսական գաղտնի ծառայութիւններու Խորհրդային աւրերէն մնացած ստուարաթիւ գործակալներու եւ անոնց նոր սերունդի ժառագորդներուն կողմէ Արցախի անկախութեան գործընթացի առեւանգումն ու կայսերական շահերու ծառայեցումը։ Առանց այս զոյգ հանգամանքներու հետեւանքներուն վերացման անհնար է վերականգնել Արցախի ժողովուրդի քաղաքական իրաւունքները ո՛րեւէ ինքնուրոյն եւ ինքնիշխան ձեւաչափով։ Այս պարունակին մէջ քրէական պատասխանատուութեան ենթարկել բոլոր այն իբրեւ լրատուամիջոց թէ լրագիր հանդէս եկող Ազգային Անվտանգութեան Ծառայութեան ներկայացուցիչները, ներառեալ Արտահայքի մէջ, որոնք այս սպանդը կոծկեցին՝ հոգեբանական անանցանելի պատնէշ ստեղծելով տարածաշրջանի ժողովուրդներուն միջեւ։ Արգիլել բոլոր այն կուսակցութիւններուն գործունէութիւնը Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ, որոնք իրենց լրատուամիջոցներուն միջոցաւ խնդիրը լռութեան դատապարտեցին՝ մեղսակից դառնալով մարդկութեան դէմ կատարուած պատերազմական այս յանցագործութեան։ Ձերբակալել եւ իբրեւ մարդկութեան դէմ յանցագործներ դատել բոլոր այդ կուսակցութիւններուն ղեկավար կազմերը։
Հնարաւորութեան պարագային՝ աշխատանք տանիլ Ադրբեջանի հետ՝ երկու պետութիւններով համատեղաւրէն եւ միաժամանակ ճանչնալու Խոջալուի սպանդը եւ Հայոց ցեղասպանութիւնը։ Այլապէս՝ միակողմանիաւրէն ճանչնալ Խոջալուի սպանդը եւ համապարփակ քննութիւն բանալ այս խնդիրին կապակցութեամբ։ Իրողութեան մէջ մեզ բոլորովին ալ չի հետաքրքրեր ադրբեջանական վարչակարգին վերաբերմունքը։ Այս սպանդը պէտք է ճանչնալ իբրեւ այդպիսին եւ հանգուցալուծել։ Այս ճանաչումը եւ խնդիրին հանգուցալուծումը առաջին հերթին մեզի՛ համար է պէտք ազգակերտման մեր երթին մէջ։ Ադրբեջան եթէ չընդունիր մինչեւ այդ իր իրագործած բազմաթիւ սպանդները հայոց դէմ եւ կամ կը պահանջէ 100-300 մարդոց սպանդը իբրեւ ցեղասպանութիւն ճանչնալ, իսկ փոխարէնը 1,5 միլիոն հայերու ցեղասպանութիւնը կը մերժէ ճանչնալ, շատ կը խնդրենք, որ բարի ըլլաք անոնց այդ խնդրանքին անյապաղ ընդառաջելու։ Թող այդպիսի վերաբերմունքը բոլորովին ալ չափանիշ չըլլայ Հայաստանի Հանրապետութեան համար․ ընդհակառակն՝ մեր խորագոյն յորդորն ու խորհուրդն է աւր առաջ ճանչնալ Խոջալուի ցեղասպանութիւնը։ Այդ կարգի զառանցանքներու մէջ ապրող եւ այսաւր իսկ՝ փոքր երկրի մը՝ իր գոյութիւնն իսկ վտանգելով կատարած առաւելագոյն հնարաւոր զիջումներէն իսկ ետք, դեռեւս հայերը բռնազաւթող համարող ու ոչ մէկ բանով կշտացող ուղեղալուացուած հասարակութեան մը ճակատագիրը համաշխարհային մեկուսացումը, անխուսափելի ուծացումն ու ինքնակործանումն է, եթէ ոչ վերահաս մեծագոյն աղէտը։
Կը սպասենք, որ ՀՀ կառավարութիւնը եւ ՀՀ Ազգային Ժողովը ընդառաջեն այս դիմումին մէջ ձեւակերպուած պահանջներուն մէկ մասին յառաջիկայ 30 աւրերուն ընթացքին, որպէսզի յոյս ունենանք մնացեալ պահանջներու ընդառաջումի առնուազն մեկնարկին յաջորդող 3-6 ամիսներուն ընթացքին։
Նկատի ունենալով անցեալին աքսորական հայ գրողներու կողմէ տարածուած յայտարարութեանց առիթով անոնց դէմ շղթայազերծուած հետապնդումներու, դիւականացումներու շարքերը եւ անոնց ընտանեկան անդամներու թէ մտերիմներու դէմ ծաւալած հետապնդումներն ու խոշտանգումները, սոյն յայտարարութիւնը կը ղրկենք նաեւ Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ ժողովրդավար կարգ մը երկիրներու դեսպանատուներուն։ Մենք դոյզն իսկ նպատակ չունինք ոեւէ մէկը դատաւոր կարգելու մեր խնդիրներուն մէջ, թէեւ որոնք ունին համամարդկային բնոյթ եւ համաշխարհային տարողութիւն՝ իրաւացի դարձնելով այդպիսի միջամտութիւնը, մա՛նաւանդ երբ այլ մարդկանց կեանքերը վտանգի մէջ են եւ երբեք գոյութիւն չէ ունեցած եւ այժմ եւս չունի անոնց պաշտպանութեան համար ո՛րեւէ յուսալի համակարգ։
Ժողովրդավարութեան անունով հանդէս գալ եւ միաժամանակ արհամարհել հայ գրողներու աքսորի համազգային հիմնախնդիրը առնուազն հարցականի տակ պիտի դնէ 2018-ի յեղափոխութեան չնչին ձեռքբերումները, յեղափոխութիւն մը, որ դժուար թէ տեղի ունենար առանց նախորդ քրէախումբերուն հասցուած ծանր հարուածներուն, որոնց մէջ անփոխարինելի դեր ունեցան հայ աքսորական գրողները՝ ազգի հոգեմտաւոր եւ բարոյական արժէքները իրեն մէջ ամփոփած տարրը, յեղափոխութեան նախորդող 12 տարիներուն ընթացքին տիւ ու գիշեր հարուածելով եւ իշխանափոխութեան անհպելի սրբարգելքները խորտակելով։ Իսկ պետական պաշտաւնատարներու թէ հանրային խամաճիկներու կողմէ հայ կրաւնաքաղաքական մտքի աքսորի խնդիրէն խուսափելու նպատակաւ խուսանաւելն ու յերիւրածին զառանցանքներով թէ բացայայտ սուտերով ինքնարդարանալը՝ շահագործելով այդ գրողներուն լռութիւնը, որոնք միշտ խուսափած են իրենց եւ իրենց մտերիմներուն հասցուած վնասներուն եւ սպառնալիքներուն բնոյթը բացայայտելէ՝ վկաներու ընտանեկան դրութեանց չվնասելու կամ զանոնք հոգեբանական կործանման չառաջնորդելու միտումով, պիտի յանգեցնէ սոսկ խնդիրի խորացման՝ մինչեւ իսկ արեւմտահայ առանձին ազգի եւ պետականութեան գոյաւորման՝ առանց որեւէ քաղաքական, կրաւնական, թէ մշակութային կապի ներկայիս իբրեւ Հայաստանի Հանրապետութիւն հանդէս եկող Արեւելահայաստանի Հանրապետութեան հետ՝ ընդհուպ մինչեւ Հայաստանի Հանրապետութեան իբրեւ հայ ազգի ներկայացուցիչի իրաւական հանգամանքի համաշխարհային մերժումով։
Մեր նպատակը լիարժէք ժողովրդավարութեան հաստատումն է Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ, զոր անհնար է իրագործել առանց հիմնովին եւ համապարփակ կերպով դիմակայելու վերոնշեալ բոլոր խնդիրները՝ անցում կատարելով մակերեսային եւ թատերական ժողովրդավարութենէն դէպի բո՛ւն ժողովրդավարութիւն։ Եթէ Ամերիկայի Միացեալ Նահանգները ձախող ժողովրդավարութիւն մըն են, այդ մէկը բնաւ չի նսեմացներ ժողովրդավարութեան արժէքը։ Այս ծիրին մէջ նշենք նաեւ, թէ Ռուսիոյ հետ բնականոն քաղաքական յարաբերութիւններ կարելի է մշակել սոսկ այն պարագային, որ Ռուսիոյ քաղաքական վերնախաւը իմաստութիւնն ունենայ ամբողջովին հրաժարելու կայսերապաշտական մտայնութիւններէ եւ այդ կայսերապաշտութեան առթած քաղաքական, ժողովրդագրական եւ տնտեսական հետեւանքները լիովին դարմանուին։ Կը կրկնենք։ Աքսորական հայ գրողներու պարագան այն լիթմուսի թուղթն է, այն մի՛ակ քննութիւնը, որով պիտի արժեւորուի Հայաստանի Հանրապետութեան մէջ յայտարարուած ժողովրդավարութեան իրական թէ կեղծ ըլլալուն իրողութիւնը, աւելին՝ քաղաքական բարւոք լուծում չստանալուն պարագային պիտի մնայ անէծք՝ դրոշմուած ձեր բոլորի ճակատին գալիք բոլոր սերունդներու գիտակցութեան մէջ, եթէ հայ ազգը հրաշքով մը գոյատեւէ։
Մեծ եւ Փոքր Հայքի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութիւնը Հայաստանի Հանրապետութեան վարած արտաքին քաղաքականութեան ուղղութեան առհասարակ զաւրավիգ է եւ կը յորդորէ անյապաղ եւ լիարժէքաւրէն խորացնել ժողովրդավար երկիրներու հետ մերձեցումը բոլոր առումներով։ Եթէ ունինք վերապահումներ, ատոնք մասամբ կը վերաբերին ներկայիս ընթացող բանակցային գործընթացներու ոչ բաւարար թափանցիկութեան, որուն պատճառաւ ալ մտահոգութեամբ կը հետեւինք իրադարձութիւններուն, քանզի անբաւարար թափանցիկութեան պատճառաւ հնարաւոր չէ քաղաքական եզրակացութիւններ ընել առ այն, թէ ընթացող բանակցութիւնները կը գերազանցե՛ն արդեւք, թէ ոչ, իշխանութիւններուն սահմանադրական վարչական լիազաւրութիւնները, ինչպէս նաեւ թէ ի՛նչ բնութագիր ունին արեւմտահայութեան ինքնութեան եւ Արեւմտահայաստանի ապագային ուղղակիաւրէն թէ անուղղակիաւրէն վերաբերող քննարկումները թէ բանակցութիւնները, եթէ աւրակարգի մէջ են այդպիսիք։
ԱՄԵՆԱՅՆ ՀԱՅՈՑ ԱՌԱՋԻՆ ԵՒ ՅԱՒԻՏԵՆԱԿԱՆ ԿԱԹՈՂԻԿՈՍ ԱՐՄԷՆ Ա․
Մեծ եւ Փոքր Հայքի Ամենայն Հայոց Կաթողիկոսութիւն
քրէական թուականութեամբ՝
12 ԱՊՐԻԼ 2024 (Կաթողիկոսութեան Խորհուրդի որոշումով ուղարկումը առկախուեցաւ)
Ուղարկման հասցէներ՝
ՀՀ Կառավարութիւն
ՀՀ Ազգային Ժողով
ՀՀ Ազգային Ժողովի Արտաքին Յարաբերութիւններու Խորհուրդ
ՀՀ Մշակոյթի, Կրթութեան, Գիտութեան եւ Մարմնակրթութեան Նախարարութիւն
ՀՀ Արտաքին Գործերու Նախարարութիւն
ՀՀ Ոմբուցմենի Գրասենեակ
ՀՀ Ազգային Ակադեմիա
ՀՀ Ազգային Գրադարան
ՀՀ Հանրային Ռադիո
Հայաստանի Ամերիկեան Դեսպանատուն
Հայաստանի Փռանսական Դեսպանատուն
Հայաստանի Անգլիական Դեսպանատուն
