SEYYİD DEDE OSMAN AVNİ (KS)
Seyyid Dede Osman Avni Baba (ks) Urfa’da yetisen büyük mütefekkir ve mutasavıflardandır. Dogum
tarihi bilinmemektedir.Babasının adı Ebdal Muhammed (ks), dedesinin adı Eyyub (ks), büyük
dedesinin adı Bekir’dir (ks).Seyyid olup, bütün fertleri mutasavvıf olan bir ailenin çocugu olarak bu
suhud alemini sereflendirmistir.Hayatını Urfa’da Mevlid-i Halil Dergahında , insanlar
ı irsad ile
geçirmistir.O zamanlar Halep vilayetinin Urfa Sancagında bulunan Mevlid-i Halil Tekkesi Vakfından
kendilerine senelik 1500 kurus tahsisat ayrılmıstı.1814 yılında babası Ebdal Muhammed (ks), bu fani
alemden göçtü.Mevlid-i Halil Dergahında bulunan kabirlerin ikisinin, kardeslerine ait oldugu
anlasılmaktadır. Bunlardan biri, 1814 yılında vefat eden Eyyub Efendi (ks), ikincisi, 1867 yılında vefat
eden Sofi Muhammed Efendidir (ks).1883 yılında bu fenaya veda eden Dede Efendi (ks), cedlerinin
de bulundugu ,Hz.7brahim (as) Dergahının avlusundaki küçük kabristana defn olunmustur.Hayatını
zühd ve takva ile geçiren Dede Osman Avni’nin (ks) vefat ettigi zaman hayatta çocugunun
bulunmadıgı kaynaklardan anlasılmaktadır.Dede Efendi (ks) ile mübarek cedlerinin ve hulefasının
medfun bulundugu bu küçük kabristan , Hz.7brahim’in (as) dünyaya tesrif buyurdukları magara ile
dergah hücreleri arasında , Mevlid-i Halil Camisi avlusunun güneyinde yer almaktadır.Bu kabristanda
sekiz kabir vardır.7ki kabirde mükerrer defin yapılmıstır.Kabristanın girisindeki tarihi kitabede söyle
yazılıdır.
“Burası sırrı yüce olsun , bütün evliyanın sultanı Gavsülazam Hz. Abdülkadir Geylani’nin pak
dergahıdır”
Dede Efendi’nin (ks) Kabri, bu mübarek mekanın önünde ve dogusundadır. Dede Efendi’nin(ks) yasadıgı ve irsad faaliyetlerini sürdürdügü bu mübarek makam için pek çok
mutasavvıf sair, medhiyeler kaleme almıstır.Urfa’lı Sair Nabi’nin bir nazmı bu makamın kitabesinde
ilgi çekicidir.Bu nazmın sadelestirilmis hali söyledir.
“Burası Allahu Teala’nın yarattıgı beldelerin hayırlısı olan Ruha sehridir.Bu makam Kudsi
Hicaz’dan gayrı bütün makamlardan yücedir..Güzellik ve serefte bu makam gönülleri cezb
eder.Burası Enbiyanın ceddi olan Allah’ın(cc) Halili’nin (as) dogdugu yerdir.Burası , Halil'e (as)
serin ve selamet olan Ruha’dır.”
Dergah, Tasavvuf Büyüklerinin ikamet edip, irsad faaliyetlerini sürdürdükleri veya kabirlerinin
bulundugu yer anlamına gelen tasavvufi bir deyimdir. Urfa’daki bu makam, konumu ve manası ciheti ile Mekke-i Mükerreme’yi hatırlatmaktadır.Kabe’nin
mimarı Hz. 7brahim’in (as) dogdugu magara , bu kutsal mekanda yer almaktadır.Bu magaranın
batısında Osmanlı dönemi Mimarisi olan Mevlid-i Halil Mescidi vardır. Bu mescidin ön yüzündeki
kitabedeki tarihi mısralar bugün hala dergahlarda okunan su güzel sözleri ihtiva etmektedir. Cirag-ı mescid , mihrab-ı minber
Ebubekir ,Ömer , Osman ü Haydar
Magaranın dogusunda, Dede Osman Avni ‘ye (ks) ait emanetlerin sergilendigi küçük bir hücre
vardır.Dede Efendi’nin (ks) günümüze kadar ulasabilen sancakları,muinleri,
tesbihi,külahı,tacı,keskülü, samdanları Mevlid-i Halil Medresesine vakfettigi Asıkpasa’nın
‘Garibname’ adlı eseri bu hücrede ziyarete açıktır. ‘Garibname’nin’ vakfiyesinde,
“Asıkpasa ismindeki bu kitabı Ceddülenbiya Makamının hizmetçisi ,Seyh Dede Osman Er-
Ruhavi (ks) Cenab-ı Hakkın rızası için Mevlid-i Halil Medresesine vakfetmistir.Okumak isteyen
bundan men edilmemelidir. Ve buradan dısarı ancak kuvvetli bir rehin ve kefil karsılıgında
çıkarılabilir ” yazılıdır. Burada aynı zamanda Hz.Resulullah’ın (as) Sakal-ı Serifleri de bulunmaktadır. Bu hücrenin
dogusunda , Dede Efendi’ye(ks) ve diger Kadiriyye Ricaline ait kabirlerin bulundugu küçük bir
kabristan ile bitisiginde medrese odaları yer almaktadır. Bütün bu külliyeye dergah adı verilmistir. Dergahta bulunan kitabeler ile tercüme ve sadelestirilmis halleri söyledir.
1-Dede Efendi’nin (ks) Kabri:
Kabrin bas dikmesinde,
“Haza kabrü el merhum el magfuru lehu, hadimü hazel makamil mübarek , el mukbilu alellah
vel mu’ridu ammen sivahu, Esseyh Esseyyid Dede Osman Avni ibni Esseyh Esseyyid Ebdal
Muhammed Baba, kad intekale min daril fena ila daril beka bi nidai irciı, fi Sehri Zilkade
esserife, sene 1300”
yazılıdır.
“Bu Kabir günahları bagıslanmıs,hakkın rahmetine kavusmus ,bu mübarek makamın
hizmetçisi , Allah’a (cc) yönelmis,Ondan(cc) baska her seyden i’raz etmis, Esseyh Esseyyid
Ebdal Muhammed Oglu Esseyh Esseyyid Dede Osman Avni’nindir. irciı nidası ile 1300 senesi
Serefli Zilkade Ayında fena aleminden beka alemine intikal etti.”
Kabrin ayak dikmesinde,
“Günahım çok mukirrim ya ilahi, ümidim geru sen perverdigare,ilahi red kılma
mürüvvetinden,kapına gelmisim ben yüzü kara, günahkarım deyu dervis ümidin kesme,
Muhammed Mustafa (as) gibi sefaatkarımız vardır.Katre-i eskimle Rumi fevt tarihin verdimKurb-i Hakkı tuttu menzil-i münevver-i Osmani,Hüvel Hayyül Baki, irham hali ya Munis ya
Selam”
“Ya İlahi günahım çok, bunu ikrar ediyorum.Ümidim terbiye edip kullarını rızıklandıran
sanadır.Kapına yüzüm kara geldim.Beni ihsanından red kılma ! Ey dervis! Günahkarım diye
ümidsiz olma ! Hz.Muhammed Mustafa (as) gibi bir sefaatçımız vardır. Gözyasımın damlası ile
rumi vefat tarihini verdim.Osman Efendi’nin nurlu menzili Hak yakınlıgını tuttu.O Allahü Teala
Hay ve Bakidir. Halime merhamet et.! Ya munis ya Selam!”
2-Bu Dervis Eyyub’un(ks) oglu, Merhum Ebdal Muhammed’in (ks) kabridir.1129 yılı Rebiülahir Ayında
vefat etti
3-Bu ,Bekir’in oglu, fakirin hizmetçisi merhum ve magfur Dervis Eyyub el Kadiri’nin(ks)
kabridir.Allah(cc) ,kabrini nurlandırsın.1195 yılı serefli Zilhicce Ayında Allah’ın(cc) rahmetine kavustu.
4-Bu,Molla Muhammed’in oglu Merhum Dede 7brahim’in(ks) kabridir.Allah(cc) kabrini
nurlandırsın.1120 senesinde vefat etti.
5-Bu, mübarek makamın hizmetçisi Evliya Mustafa’nın(ks) oglu Merhum Sofi Muhammed’in(ks)
kabridir.1304 yılında fena aleminden beka alemine göçmüstür.
6-Bu, Dervis Ebdal Muhammed’in(ks) oglu Dervis Seyyid Eyyub Efendi’nin(ks) kabridir.Allahü Teala
ikisine de rahmet eylesin.sene 1229
7kinci defin, Dervis Esseyyid Ahmet (ks) oglu Dervis Esseyyid Hafız Süleyman Efendi (ks) , 1272 yılı
Zilhicce Ayında vefat etti. Allah(cc) rahmetine gark etsin.
7-Bu Dervis Ebdal Muhammed’in(ks) oglu Sofi Muhammed’in(ks) kabridir.1282 yılında Allah’ın(cc)
rahmetine kavustu.
8-Bu Müslim’in Oglu, mübarek makamın hizmetçisi Merhum Esseyyid Dervis Halil Hafız Efendi’nin(ks)
kabridir.Allahü Teala (cc), Seyyidel mürselin hürmetine kabrini nurlandırsın ve Ondan razı olsun.1325
yılı Zilkade ayında vefat etti.
7kinci defin, “Dede Osman Avni Efendi’nin(ks) Halifesi Antep’li Mustafa Baba’nın(ks) kabridir.Sene
1340 Cemaziyelevvel”
Seyyid Abdürrezzak(ks) ve Seyyid Ebubekir Abdülaziz (ks) ,Hz. Abdülkadir Geylani’nin (ks)
çocuklarıdır. Kadiriyye yolu ,ekseriyetle, Hz.Pirin (ks) çocukları vasıtası ile nesrolunmustur. Seyyid Ebubekir Abdülaziz 'den (ks) gelip Eyyub Urfevi (ks) vasıtası ile Dede Osman Avni Baba 'ya
(ks) ulasan silsilede , Eyyub Urfevi 'nin (ks) mürsidi oldugu anlasılan , Aliyyül Kadiri (ks) , silsilede adı
geçen diger cedleri gibi, Bagdat’ta Nakibul Esraf ve Kadiriyye vakfı mütevellisi idi.1289 da vefat
etmistir.Kabir tasında,
“Hz.Resululllah (as) efendimize daima baglı kalmıs,ahiret gününün korkusu ile Cenab-ı Hakkı
fasılasız düsünmekle geçen ömrünü daima büyük ceddi Gavsül Azam’ın(ks) eserlerini payidar
kılmaya harcamıstır.Süleymanül Kadirinin oglu Aliyyül Kadiri burada medfundur “
yazılıdır. Aliyyül Kadiri’nin(ks) neseb-i alileri su sekilde belirtilmektedir.
“Esseyh Esseyyid Abdülkadir Geylani’nin(ks) oglu, Seyyid Abdülaziz (ks) neslinden, Seyyid
Zeynüddin-i Kebir (ks) oglu Seyyid Veliyüddin Kadiri (ks) oglu Seyyid Nuruddin Kadiri (ks) oglu Seyyid
Hüsamüddin Kadiri (ks) oglu Seyyid Muhammed Dervis (ks) oglu Seyyid Zeynüddin Kadiri (ks) oglu
Seyyid Mustafa Kadiri (ks) oglu Seyyid Süleyman Kadiri (ks) oglu Seyyid Aliyyül Kadiri (ks) ..”
Seyyid Abdürrezzak'tan (ks) gelen silsile, Büyük Mutasavvıf , Edip Ziyaeddin Abdurrahman (ks)
vasıtası ile Dede Efendi'ye (ks) ulasmıstır.Tasavvuf Dergisinde , Haydarizade 7brahim Efendi, O’nu
(ks) söyle anlatır.
“Ziyaeddin Abdurrahman b.Ahmed b. Mahmud (ks) 1212 tarihinde Kerkük’te madde aleminin serefini
artırmıs, 63 yıl yasadıktan sonra degerli bir misafiri olarak bulundugu su geçici dünyaya 1275
tarihinde veda ederek yüce cennetlere giris kapısı olarak kabul ettikleri hakikat feyizlerinin yeri olan
dergahında topraga verilmistir. Ziyaeddin Abdurrahman (ks), nuru bütün aleme yayılan, Hazreti
Resulullah ‘a (a.s.) ait özelliklerden tam anlamıyla pay sahibi olan kamil ve ariflerden olması
sebebiyle, sufilerin yüksek ve derin düsüncelerine daldıkları zaman gayretinin büyüklügü ve manevi
halleri o kadar yücelirdi ki, lahut alemine ait hakikatleri anlatan lisanları;
Ben öyle bir kusum ki her aksam ve sabah
Benim ıslıgımla ( ötüsüme karsı ) ars dile gelir
diyerek ariflere yakısan bir övünme ile sakır, bir olgunluk derecesine ve bir yüce makama
yükselirdi.Dostları ile bir mecliste sohbet esnasında dahi o kadar hosgörülü, tatlı dilli, düzgün ve açık
lisanlı olur, fikir ve vicdan hürriyetine o kadar sahip bulunurdu ki ;
Ey Urfi! !yi ve kötü insanlarla öyle yasa ki öldükten sonra müslüman seni zemzemle yıkasın, Hintli
yaksın,
ahlak kuralını benimsedigi her hal ve davranısından anlasılırdı. Her sabah ve aksam, hakikat yolunun dergahının sofrasında, ihsanlardan kısmetini alan birkaç yüz
fakirin arasında müslüman olmayan milletlerden dahi bir çok ihtiyaç sahibi bulunurdu. Hatta bir gün o
fakirlerin arasında bulunan bir mecusi gezginin, kendisine ait dini töreni dergahın içinde yerine
getirdigi, seyhin bazı baglıları tarafından görülerek hakkında dergahtan kovma ve azarlama gibi bir
ise girisilmisse de Abdurrahman Hazretleri (ks) buna engel olmustur.
!fadelerimiz çesitli, senin hüsnün ise tektir. Hepsi bu cemale isaret ediyor. Hele soyluluk ve el açıklıgında;
Nazar sahiplerinin yanında Süleyman’ ın mülkü hiçtir,belki Süleyman, mülkten azade olan kisidir,
sözlerine tam uygun olup, onun yanında dünya ile ilgili mal ve
