Hz.Abdülkadir Geylani (ks) devrinde yaşamış evliyanın büyüklerinden olan Şeyh Musa Ezzuli (ks), Mardin’de yaşamış, orada vefat etmiştir.Kabri şerifleri, Mardin'e yaklaşık 20 km. mesafede, Diyarbakır yolu üzerinde olup ziyaretgah-ı enamdır.Kabri şeriflerinin bulunduğu makam ,aynı zamanda Şeyh Musa Ezzuli)K.S irşad faaliyetlerini sürdürdüğü dergahı idi.Doğum ve vefat tarihleri bilinmemektedir.Ancak
Şeyh Musa Ezzuli)K.S , Hz. Abdülkadir Geylani (ks) ile olan yakınlık ve samimiyeti, yaşadığı devir,hayatı ,tasavvufi kişiliği hakkında sarih bilgiler vermektedir. Hz.Abdülkadir Geylani’nin (ks) menakıbı hakkında telif edilmiş tüm eserlerde ,Şeyh Musa Ezzuli)K.S ismi zikredilmekte, kişiliği anlatılmakta, Hz.Abdülkadir Geylani’ye (ks) olan bağlılığı , sevgisi ve edebi vurgulanmaktadır. Şeyh Musa Ezzuli)K.S, heybetli, gayet güzel görünüşlü, cemil, behi, duası kabul edilen , keramet sahibi büyük bir Hak dostu idi.Ulema ,Şeyh Musa Ezzuli)K.S büyüklüğünde ittifak etmişti.Irak velilerinin pek çoğu ,Şeyh Musa Ezzuli)K.S talebelik yapıp feyzyab olmuşlar, Şeyh Musa Ezzuli)K.S icazet almışlardır. Şeyh Musa Ezzuli)K.S, Resulullah’ı (as) çok müşahede ederdi. Şeyh Musa Ezzuli)K.S duası bereketiyle hasta iyileşir ,amanın gözü açılır,fakir, zengin olur, ihtiyaç sahiplerinin müşkilleri hallolurdu. Pek çok kerameti , menakıb kitablarında nakledilmiştir. Mardini adlı müellif ,babasından şu şekilde nakleder ki; Şeyh Musa Ezzuli’nin (ks) , Resulullah’a (as) ru’yet ve müşahedesi çok idi. Bütün hal ve fiilleri , Resulullah’ın (as) siyretine uygundu.Şeyh Musa Ezzuli)K.S, “ve elenna lehül Hadid” ayet-i celilesinin hükmünce.. Mardin’de çıkan şiddetli bir yangının söndürülmesi için, Halk,Şeyh Musa Ezzuli)K.S yardım istedi.Şeyh Musa Ezzuli)K.S ,elindeki asasını ,yangının orta yerine atmaları için , halka verdi. Asayı yangına attıklarında yangın söndü.Yangının hiçbir şekilde tesir etmediği asayı alıp Şeyh Musa Ezzuli)K.S götürdüler.Şeyh Musa Ezzuli)K.S şöyle buyurdular ki: “Allahü Teala , benim elimin değdiği ve tuttuğu nesneyi yakmayacağını bana vaad etti.” Kucağında küçük bir çocukla dua talebi için huzuruna gelen bir hanımefendinin çocuğuna dua buyurdular.Çocuk altı aylık olduğu halde yürümeye başladı.Çocuğa ihlas suresini okuttu. Çocuk fasih bir lisanla ihlas suresini sonuna kadar okudu. O çocuktan ömrü boyunca bu hal gitmedi.Şeyh Musa’nın (ks) huzurundaki fesahatının ziyadesiz ve noksansız aynı ile okumaya, hayatı boyunca devam etti. Kabrine konulduğunda ,kabir içinde namaz kılar gibi ayak üzere kıyam etti.Kabri genişledi. Bu hali gören Mardin'liler, kendilerinden geçtiler.O ki Şeyh abndülkadir geylani hz leri mardine geldiğinde abdest zamanı geldiğinde etrafta su olmadığını söylenince eline asasını alarak yere vurmuş ve kırk çeşme yerde birden birebitivermiştir bu çeşmeler hala mardin de şeyhan bölgesinde mevcuttur.Şeyh Musa Ezzuli)K.S, Evliyalar sultanı, Gavsül Azam Hz.Abdülkadir Geylani’ye yakınlığı ile ma’ruftur. Hz.Abdülkadir Geylani (ks) ,Şeyh Musa Ezzuli)K.S çok iltifatta bulunur ve Şeyh Musa Ezzuli)K.S şanını i’zam ederdi. Bir defasında , Hz.Abdülkadir Geylani (ks), çevresindekilere hitaben, “Ey Bağdat ahalisi! Yakında sizin üzerinize öyle bir maarif güneşi doğar ki , bundan sonra bir daha Şeyh Musa Ezzuli)K.S misli zuhur etmez. , Musa Ezzuli’dir (ks)” buyurdular ve Hacca gitmek üzere Bağdat’a gelen Şeyh Musa’nın (ks) iki günlük mesafeden karşılanması hususuna tam bir ihtimam gösterilmesini emreylediler.Şeyh Musa (ks) Bağdat’a gelince , O’na (ks) çok ikram ve ihtiramda bulundular. Tikrit’li Şeyh Yahya şöyle haber vermiştir. “Biz babamla bazen Şeyh Musa’yı (ks) ziyaret için Tikritten Mardin’e , bazan da Hz.Abdülkadir Geylani’yi (ks) ziyaret için Bağdat’a gidiyorduk.Bir keresinde Şeyh Musa (ks) ile birlikte Bağdat’a geldik.Hz.Abdülkadir Geylani’nin (ks) meclisinde hazır bulunduk.Hz.Abdülkadir Geylani (ks) vaaz esnasında , “Bu ayağım bütün evliyanın boynu üzerindedir” dediğinde , Şeyh Musa (ks),boynunu eğip alçalttı.” Yine aynı zat haber vermiştir ki: “Şeyh Musa (ks) hacca gitmek için Bağdat’a gelmişti.Ben de babamla beraber Şeyh Musa Ezzuli)K.S yanında idim.Şeyh Musa Ezzuli)K.S , Hz. Abdülkadir Geylani (ks ) ile bir araya geldiğinde, Hz.Abdülkadir’e (ks) öyle bir tazim, edeb, tebcil ve ihtiram eyledi ki Hz.Abdülkadir’den başka hiç kimsenin yanında öyle bir hal içinde olduğunu görmedik.Yalnız kaldığımız zaman ,Babam bunun sebebini ,Şeyh Musa Ezzuli)K.S sordu. Şeyh Musa Ezzuli)K.S şöyle cevap verdi. “Abdülkadir (ks) zamanımızdaki nasın hayırlısıdır.Evliyanın sultanı ve ariflerin seyyididir.Meleklerin bile edeb ettiği o zata ,ben nasıl edeb etmeyeyim?” Şeyh Musa Ezzuli’nin(ks) , tasavvufun inceliklerine dair, manalarını ancak kamil velilerin anlayabileceği sözleri mevcuttur.Bu sözler , kaynak olarak kullandığımız eserlerde ifade edilmektedir. Ehlince oradan mütalaa edilmesi mümkün olan bu anlamı yüce ifadelerden örnek bir paragraf aşağıda verilmiştir. “Menazil ü meratib ü makamatın , tafsil-i meanisi vesairlerinin alasıdır.Ve tecmil ü tezyin-i sicillat ve muhadarat-ı makamatın şeair ve alaimidir.Ve bitarikıl keşf cemil-i külliyata nazaran , dekayık müttehide ve muttasıladır.Ve suver-i cüziyyata nazarla dahi mevzı u mevkı-i teşkilden munfasıldır.”
kabri mardindedir her yıl milyonu aşkın insanlarca ziyaret edilir alemi islama büyük hizmeti olmuş veli insanlardan biridir şehid olmuş ve mardinin manevi koruyucusu hükmündedir evliyadan büyüklerin birbirlerine olan saygı ve sevgilerini bu yazıdan görebiliyoruz şeyh abdülkadir geylani hz. leri ile yaşamış oldukları çok güzel hatıraları ve beraberce geçirdikleri günler ve birbirlerine olan sevgi ve tevazuyu görebiliyoruz Şeyh Musa Ezzuli)K.S çoçukları ve onun torunları doğu illerinin bir çok yerlerine dağılmış ve bitlis siirt van muş gibi İslam'a hizmet etmiş evliyaullahın çoğununŞeyh Musa Ezzuli)K.S soyundan geldiği görülmektedir.
