31/07/2026
คติธรรม
อุปมาการจับงูพิษ
ผู้ถือเอาพระธรรมผิด เข้าใจผิด
เปรียบเหมือนผู้จับงูพิษผิดวิธี
ย่อมได้รับอันตราย
อริฏฐภิกษุ: ผู้ค้านพระธรรมเทศนา
(อ่านว่า อะ ริ ทะ ฐะ)
อาลคัททูปมสูตร
(โดยย่อ)
ก็โดยสมัยนั้นแล ทิฏฐิอันลามก
เห็นปานนี้ บังเกิดขึ้นแก่
อริฏฐภิกษุ ผู้เป็น เหล่ากอ
ของคนฆ่าแร้งว่า
ข้าพเจ้ารู้ถึงธรรมที่พระผู้มี
พระภาคทรงแสดงแล้ว
ที่พระผู้มีพระภาคตรัสแล้วว่า
"เป็นธรรมกระทำซึ่งอันตราย
ธรรมเหล่านั้นไม่สามารถทำ
อันตรายแก่ผู้ซ่องเสพได้จริง
▪️ภิกษุทั้งหลายได้ยินข่าวนั้น
จึงเข้าไปถามอริฏฐภิกษุว่า
> "ได้ยินว่า ท่านมีความเห็นเช่นนี้ จริงหรือ"
▪️อริฏฐภิกษุตอบว่า
> "จริง ข้าพเจ้าเข้าใจธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอย่างนี้"
▪️ภิกษุทั้งหลายจึงกล่าวว่า
"ท่านอย่าได้กล่าวอย่างนี้
อย่ากล่าวตู่พระผู้มีพระภาค
เพราะพระผู้มีพระภาค
มิได้ตรัสอย่างนั้น"
▪️ภิกษุทั้งหลายได้ช่วยกัน
ยกพระพุทธพจน์ที่
พระผู้มีพระภาคตรัสไว้ว่า
"กามทั้งหลายมีความยินดีน้อย
มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก โทษในกามทั้งหลายมีอยู่โดยยิ่ง"
▪️ภิกษุทั้งหลาย
พร้อมยกอุปมาเกี่ยวกับ กาม
ที่พระผู้มีพระภาคทรงตรัสเปรียบเทียบไว้ ได้แก่
ร่างกระดูก ชิ้นเนื้อ
คบเพลิง หลุมถ่านเพลิง
ความฝัน ของยืม ผลไม้
เขียงหั่นเนื้อ และหอกกับหลาว
▪️ภิกษุทั้งหลายยังได้ยก
พุทธวจน ที่พระผู้มีพระภาคทรง
ตรัสไว้ เพื่อย้ำเตือน
อริฏฐภิกษุอีกว่า
"กามทั้งหลาย มีอุปมาด้วยศีรษะงูพิษ มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก โทษในกามเหล่านั้นมีอยู่โดยยิ่ง"
▪️แต่...อริฏฐภิกษุก็ยังคงยึดมั่นในความเห็นเดิม
▪️ภิกษุทั้งหลายจึงเข้าเฝ้า
พระผู้มีพระภาค กราบทูลเหตุการณ์ทั้งหมด
พระผู้มีพระภาคทรงเรียก
อริฏฐภิกษุมาเฝ้า แล้วตรัสถามว่า
> "ได้ยินว่า เธอมีความเห็นอย่างนี้ จริงหรือ"
อริฏฐภิกษุกราบทูลว่า
> "จริง พระเจ้าข้า ข้าพระองค์เข้าใจธรรมที่พระผู้มีพระภาคทรงแสดงอย่างนี้"
พระผู้มีพระภาคทรงตำหนิ
อริฏฐภิกษุว่า
"โมฆบุรุษ ! เราได้แสดงธรรม
อันเป็นเหตุแห่งอันตราย
ไว้โดยอเนกปริยายมิใช่หรือ?
และเราได้แสดงว่าธรรมเหล่านั้น
สามารถทำอันตรายแก่
ผู้ซ่องเสพได้มิใช่หรือ"
พระองค์ทรงตรัสย้ำอีกครั้งว่า
"กามทั้งหลายมีความยินดีน้อย มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก โทษในกามทั้งหลายมีอยู่โดยยิ่ง"
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า
> "กามทั้งหลาย มีอุปมาด้วยศีรษะงูพิษ มีทุกข์มาก มีความคับแค้นมาก โทษในกามเหล่านั้นมีอยู่โดยยิ่ง"
จากนั้นพระผู้มีพระภาคตรัสถามภิกษุทั้งหลายว่า
"ภิกษุทั้งหลาย แม้เธอทั้งหลาย
รู้ถึงธรรมที่เราแสดงแล้วอย่างนี้
โดยประการที่อริฏฐภิกษุนี้
กล่าวตู่เราหรือ"
ภิกษุทั้งหลายกราบทูลว่า
▪️ "ข้อนั้นมีไม่ได้เลย พระเจ้าข้า
เพราะพระผู้มีพระภาคตรัสโดยอเนกปริยายว่า ธรรมเหล่านี้เป็นธรรมกระทำอันตราย และสามารถทำอันตรายแก่ผู้ซ่องเสพได้จริง"
พระผู้มีพระภาคตรัสว่า
> "ดีแล้ว ภิกษุทั้งหลาย"
แล้วตรัสอีกว่า
> "ธรรมที่เรากล่าวว่าเป็นธรรมกระทำอันตรายนั้น ย่อมสามารถทำอันตรายแก่ผู้ซ่องเสพได้จริง"
พร้อมทั้งตรัสถึงอริฏฐภิกษุว่า
"อริฏฐภิกษุนี้...กล่าวตู่เรา
ขุดตนเอง และประสบบาป
มิใช่บุญเป็นอันมาก
ด้วยทิฏฐิอันลามก
อันตนถือเอาชั่วแล้ว
กรรมนั้นจักเป็นไป
เพื่อไม่เป็นประโยชน์
เพื่อทุกข์สิ้นกาลนาน"
และตรัสว่า
"ดูกรภิกษุทั้งหลาย
เธอจักเสพกามทั้งหลาย
นอกจากกาม
นอกจากกามสัญญา
นอกจากกามวิตก
ข้อนั้นไม่เป็นฐานะที่จะมีได้"
จากนั้น
พระผู้มีพระภาคทรงยกอุปมาว่า
"บุรุษผู้ต้องการงูพิษ เที่ยวแสวงหางูพิษ ครั้นพบงูพิษใหญ่แล้ว จับที่ลำตัวหรือที่หาง งูพิษนั้นย่อมหันกลับมากัด เพราะจับไม่ถูกวิธี เขาจึงถึงความตาย หรือได้รับทุกข์ปางตาย"
แต่...ถ้าบุรุษนั้นใช้ไม้สองง่ามกดคองู แล้วจับที่คอของงู แม้งูจะพันกาย ก็ไม่อาจกัดได้ เพราะจับถูกวิธี
พระผู้มีพระภาคจึงตรัสว่า
> "ฉันใดก็ฉันนั้น ภิกษุบางพวกศึกษาธรรมแล้ว ถือเอาความหมายผิด ถือเอาถ้อยคำผิด ธรรมเหล่านั้นย่อมไม่เป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขตลอดกาลนาน เพราะถือเอาธรรมไม่ถูกต้อง"
ส่วนผู้ศึกษาพระธรรมแล้วถือเอาความหมายถูก ถือเอาถ้อยคำถูก
> "ธรรมเหล่านั้นย่อมเป็นไปเพื่อประโยชน์เกื้อกูล เพื่อความสุขตลอดกาลนาน เพราะถือเอาธรรมถูกต้อง"
🌱
.....
📚เรียนบาลีจากพระพุทธพจน์
1.โมฆบุรุษ (Moghapurisa)
โมฆ = เปล่า ว่าง ไร้ประโยชน์
ปุริส = บุรุษ บุคคล
▪️โมฆบุรุษ หมายถึง บุรุษผู้เปล่า ผู้ทำความเป็นมนุษย์ให้สูญเปล่า ไม่เกิดประโยชน์จากการได้พบพระธรรม
2.อาลคัททะ = งูพิษ
คำบาลี อฬคัททะ
อ่านว่า
อะ-ละ-คัด-ทะ
โดยแยกคำได้เป็น
อฬคัททะ = งูพิษ
อุปมา = การเปรียบเทียบ, อุปมา
จึงมีความหมายว่า
พระสูตรว่าด้วยอุปมางูพิษ
อฬคัททูปมสูตร อ่านว่า
อะ-ละ-คัด-ทู-ปะ-มะ-สูด
(หมายถึง "พระสูตรว่าด้วยอุปมางูพิษ")
......
ข้อคิดที่ได้จากพระสูตร
1.พระองค์ทรงแก้ความเข้าใจผิดของภิกษุอริฏฐะ ผู้มีความเห็นผิดว่าการเสพกามไม่เป็นอันตรายต่อการปฏิบัติธรรม ซึ่งพระพุทธเจ้าได้ทรงอธิบายถึงโทษของการกระทำดังกล่าวอย่างชัดเจน
2.เมื่ออริฏฐภิกษุมีความเห็นผิด ภิกษุทั้งหลายมิได้นำความคิดเห็นของตนเองมาโต้แย้ง แต่ได้ยก พระพุทธพจน์ ที่พระผู้มีพระภาคตรัสไว้แล้วขึ้นแสดงแก่อริฏฐภิกษุ ต่อมา พระผู้มีพระภาคก็ทรงยืนยันด้วยพระพุทธพจน์อีกครั้ง
▪️พระสูตรตอนนี้จึงเป็นแบบอย่างว่า เมื่อเกิดความเห็นที่แตกต่างกันในพระธรรม ผู้ศึกษาควรกลับมาตรวจสอบด้วย พระพุทธพจน์ มิใช่ตัดสินด้วยความคิดเห็นของตนเอง
▪️ซึ่งแนวทางนี้สอดคล้องกับ
หลัก #มหาปเทส๔
ที่พระผู้มีพระภาคทรงสอนไว้
คือ เมื่อมีผู้กล่าวว่า "นี่เป็นธรรม นี่เป็นวินัย นี่เป็นคำสอนของพระศาสดา"
ไม่พึงรีบรับรองหรือคัดค้าน
แต่พึงนำไปเทียบเคียงกับ
พระสูตร และ พระวินัย หากสอดคล้องจึงรับไว้ หากไม่สอดคล้องก็พึงละเสีย
🍂
...........
พระสูตรอ้างอิง
อาลคัททูปมสูตร — มัชฌิมนิกาย มูลปัณณาสก์ (MN 22)
มหาปรินิพพานสูตร — ทีฆนิกาย มหาวรรค (หลักมหาปเทส ๔)
.........
🌐ร่วมสมัย
ใส่ใจพุทธพจน์🙏
📚ศึกษาพระไตรปิฎก
ปลูกศรัทธาด้วยปัญญา🌱
#อฬคัททูปมสูตร
#อุปมางูพิษ
©บันทึกธรรม: iammai
