27/08/2025
พระโลกเกษม: ผู้แปลคัมภีร์มหายานเป็นภาษาจีนรูปแรก
พระโลกเกษม (支樓迦讖) พระภิกษุชาวเยว่จือ เดินทางเผยแผ่พระพุทธศาสนาที่จีนราว ค.ศ. 168–189 และเริ่มงานแปลระหว่าง ค.ศ. 178–189 บันทึกชีวประวัติไว้ใน เกาเซิงจ้วน ของท่านฮุ่ยเจี่ยว
ท่านได้รับการยกย่องว่าเป็นพระรูปแรกที่วางรากฐานพระพุทธศาสนามหายานในจีน เหตุผลสำคัญ เช่น
- เป็นผู้ริเริ่มแปลคัมภีร์มหายานยุคแรก สมัยราชวงศ์ฮั่นตะวันออก
- นำแนวคิด “ปรัชญาปารมิตา” และ “ศูนยตา” เข้าสู่สังคมจีน
- งานแปลเป็นหลักฐานสำคัญศึกษายุคต้นมหายาน
- เป็นต้นแบบการแปลให้พระนักแปลรุ่นหลังพัฒนา
- ปริมาณงานแปลแม้ไม่มากแต่มีเนื้อหาลึก เช่น อัษฏสาหัสริกาปรัชญาปารมิตาสูตร
คัมภีร์สำคัญที่แปล ได้แก่ อัษฏสาหัสริกาปรัชญาปารมิตาสูตร, ศูรังคมสมาธิสูตร, ปรัตยุตปันนสมาธิสูตร ผลงานของท่านและพระอันซื่อเการวมกันครองสัดส่วนกว่า 90% ของงานแปลยุคแรก ทำให้พระโลกเกษมกลายเป็นชื่อสำคัญในประวัติศาสตร์พระพุทธศาสนาจีน
-พระโลกเกษม
ผู้แปลคัมภีร์มหายานพากย์จีนชุดแรก-
พระโลกเกษม หรือ พระภิกษุชาวเยฺว่จือ [支樓迦讖] เดินทางมาเผยแผ่พระพุทธศาสนาที่เมืองจีนเมื่อราวปี ค.ศ. 168-189 และเริ่มทํางานแปลระหว่างปี ค.ศ. 178-189 ชีวประวัติถูกบันทึกไว้ในคัมภีร์เกาเซิงจ้วน [高僧傳] ของท่านฮุ่ยเจี่ยว [慧皎] (ค.ศ. 497-554) ในหมวด “หมวดพระภิกษุผู้มีคุณูปการในการแปลพระสูตร” [譯經]
พระโลกเกษมได้รับการยกย่องว่าเป็นพระภิกษุรูปแรกที่ริเริ่มแปลคัมภีร์พระพุทธศาสนามหายานสู่ภาษาจีน ซึ่งเป็นคุณูปการที่สำคัญอย่างยิ่งต่อการวางรากฐานพระพุทธศาสนามหายานในแผ่นดินจีน ซึ่ง 5 เหตุผลสำคัญที่ทำให้พระโลกเกษมเป็นพระรูปแรกในการแปลคัมภีร์มหายานพากย์จีนชุดแรก มีดังนี้
1. เป็นผู้ริเริ่มแปลคัมภีร์ฝ่ายมหายานเป็นรูปแรก ในช่วงราชวงศ์ฮั่นตะวันออก ซึ่งเป็นยุคเริ่มต้นของการเผยแผ่พระพุทธศาสนาในจีน มีพระนักแปลที่มีความสำคัญโดดเด่น 2 ท่าน คือ พระอันซื่อเกา ผู้แปลคัมภีร์แนวปฏิบัติ และพระโลกเกษม ผู้เลือกที่จะแปลคัมภีร์ฝ่ายมหายาน ท่านจึงถูกมองว่าเป็นพระภิกษุรูปแรกที่นำพระพุทธศาสนามหายานเข้าสู่แผ่นดินจีน
2. เผยแพร่แนวคิดสำคัญของมหายานสู่สังคมจีน พระโลกเกษมเป็นพระรูปแรกที่นำแนวคิด "ปรัชญาปารมิตา" และ "ศูนยตา" ซึ่งเป็นแนวคิดหลักของฝ่ายมหายาน เข้ามาเผยแพร่ให้กับชาวจีน แนวคิดเหล่านี้ได้รับความนิยมแพร่หลายและกลายเป็นกระแสหลักของพระพุทธศาสนาจีนในเวลาต่อมา
3. ผลงานแปลมีบทบาทสำคัญในการแบ่งยุคคัมภีร์มหายาน คัมภีร์ที่พระโลกเกษมแปลถือเป็นกลุ่มคัมภีร์มหายานยุคแรกที่แพร่หลายในสังคมจีนช่วงราชวงศ์ฮั่น การศึกษาคัมภีร์เหล่านี้จึงเป็นตัวแปรสำคัญต่อการวิเคราะห์พัฒนาการของพระพุทธศาสนามหายานและแนวคำสอนในจีน
4. เป็นต้นแบบและเครื่องมือสำหรับงานแปลในยุคหลัง แม้ว่างานแปลของพระโลกเกษมจะเน้นการรักษาภาษาต้นฉบับ โดยแปลศัพท์สำคัญและศัพท์เฉพาะด้วยวิธีการแปลเสียง รวมถึงรักษาไวยากรณ์เดิม ทำให้เข้าใจยากในบางครั้ง แต่ก็มีผู้ชื่นชมว่า งานของท่านสามารถรักษาเนื้อหาดั้งเดิมได้อย่างละเอียดโดยไม่แต่งเติมภาษาให้สละสลวย ด้วยเหตุนี้ คัมภีร์ที่ท่านแปลจึงมีความสำคัญอย่างมากต่อการเผยแพร่ปรัชญาปารมิตา และกลายเป็นต้นแบบและเครื่องมือสำคัญที่นักแปลรุ่นหลังได้นำมาปรับปรุงหรือแปลซ้ำ ซึ่งนำไปสู่การพัฒนางานแปลคัมภีร์มหายานและส่งผลให้แนวคิดมหายานกลายเป็นกระแสหลักในจีน
5. ปริมาณงานแปลที่โดดเด่นในยุคแรก แม้จำนวนพระสูตรที่พระโลกเกษมแปล (13 ฉบับ 27 ผูก) จะน้อยกว่าพระอันซื่อเกา (34 ฉบับ 40 ผูก) แต่คัมภีร์ของพระโลกเกษมมักมีความยาวมากกว่า โดยเฉพาะคัมภีร์อัษฏสาหัสริกาปรัชญาปารมิตาสูตร ที่มีความยาวถึง 10 ผูก ผลงานของพระโลกเกษมและพระอันซื่อเการวมกันคิดเป็นสัดส่วนสูงถึงประมาณร้อยละ 90 ของผลงานแปลทั้งหมดในยุคนั้น แสดงให้เห็นถึงบทบาทสำคัญของท่านในการสร้างผลงานแปลที่เป็นต้นแบบ
คัมภีร์สำคัญที่ได้รับการยืนยันว่าเป็นผลงานแปลของพระโลกเกษม ได้แก่ อัษฏสาหัสริกาปรัชญาปารมิตาสูตร, ศูรังคมสมาธิสูตร และปรัตยุตปันนสมาธิสูตร นอกจากนี้ ยังมีคัมภีร์อีกกว่าสิบฉบับที่นักวิชาการสันนิษฐานว่าเป็นผลงานของท่านด้วย
#พุทธศาสตร์เข้าใจอย่างเข้าถึง #ศูนย์พุทธศาสตร์ศึกษาDCI
==========
ภาพประกอบ. Canva Generate AI
ข้อมูล. ประภากร พนัสดิษฐ์, วิไลพร สุจริตธรรมกุล และเมธี พิทักษ์ธีระธรรม, ชีวประวัติพระโลกเกษมในคัมภีร์เกาเซิงจ้วนแปล : ผู้แปลคัมภีร์มหายานพากย์จีนชุดแรก," วารสารศิลปศาสตร์ปริทรรศน์, ปีที่ 18 ฉบับที่ 2 (2566): 100-123. https://so04.tci-thaijo.org/index.php/larhcu/article/view/265015/181673
