06/05/2019
https://www.facebook.com/319865341905744/posts/420967008462243/
เรื่องเกี่ยวกับ “ขันธ์ ๕” ที่คนส่วนใหญ่ยังไม่รู้ หรือยังเข้าใจผิดกันอยู่
“เดี๋ยวนี้เราไม่รู้สึกถึงการที่เรา(คือจิต)ไปยึดขันธ์ ๕ แล้วเป็นทุกข์ ไม่รู้สึก ชินชาเหมือนหนอนที่เกิดในพริก อย่างเดียวกันอีก ก็ไม่รู้สึกการที่จิตยึดถือขันธ์ ๕ หรือขันธ์ทั้ง ๕ ถูกจิตยึดถือแล้วก็กลายเป็นของหนักแก่จิต เรื่องนี้มันกระจ่างแจ้งเป็นสันทิฏฐิโกแล้วหรือยัง เราไม่รู้จักแม้แต่ตัวสิ่งที่เรียกว่า “ขันธ์ ๕” ได้แต่ท่อง ยึดเมื่อไร ยึดอย่างไร ก็ไม่มองเห็น ขันธ์ ๕ เกิดเมื่อไรก็ยังไม่เข้าใจ อย่าว่าแต่จะมองเห็นเลย
ขันธ์ ๕ เกิดเมื่อ กาย ใจ อายตนะภายใน ทำหน้าที่
“รูปขันธ์” คือร่างกายนั้น เมื่อมันทำหน้าที่อย่างรูป อย่างกายนั้น จึงจะเรียกว่า “รูปขันธ์เกิด” ถ้ามันไม่ได้ทำหน้าที่ทางกาย ยังไม่เรียกว่า“กายเกิด” หรือ“รูปขันธ์เกิด” เมื่อใดกายหรือรูปนั้นทำหน้าที่ทางกาย ก็เรียกว่ากายเกิด รูปขันธ์เกิด เช่น ดวงตาทำหน้าที่สำหรับการเห็นทางตาขึ้นมา ก็เรียกว่าตาเกิด หู อวัยวะหู ประสาทหู ทำหน้าที่สำหรับจะได้ยินเสียงขึ้นมา ก็เรียกว่า“หูเกิด” จมูก ประสาทในจมูก ทำหน้าที่ได้รู้กลิ่นขึ้นมา ก็เรียกว่า“จมูกเกิด” กายฝ่ายที่เป็นจมูกเกิด เมื่อลิ้นสัมผัสรส รู้รสโดยทางลิ้น ก็เรียกว่าลิ้นนั้นเกิด ร่างกายที่เป็นส่วนลิ้นมันเกิด ก็เรียกว่ารูปขันธ์เกิดได้เหมือนกัน เมื่อผิวหนังสัมผัสอะไร รู้สึกทางผิวหนังขึ้นมา เรียกว่าผิวหนังเกิด เมื่อผิวหนังไม่สัมผัสอะไร มันก็หลับอยู่ มันก็ตายอยู่ เรียกว่ายังไม่เกิด พอผิวหนัง เนื้อหนังร่างกายสัมผัสอะไรข้างนอก ทำความรู้สึกขึ้นมา เรียกว่ากายเกิด จิตเมื่อไม่ได้คิดนึกอะไร ไม่ได้รู้สึกในอะไร ก็เหมือนกับหลับอยู่ ตายอยู่ พอมีอะไรให้จิตสัมผัส จิตก็ทำหน้าที่ ก็เรียกว่า“จิตเกิด”
ตา หู จมูก ลิ้น กาย ใจ มันก็เกิดกันเป็นคราวๆ ไม่อาจจะเกิดพร้อมกันได้ เพราะว่าเรื่องมันคนละเรื่อง บางเวลาตาเห็นรูป บางเวลาหูฟังเสียง บางเวลาจมูกดมกลิ่น เหล่านี้ ไม่มีทางจะพร้อมกันได้ แต่ขอให้รู้เถิดว่า มันเกิดเมื่อไรใน ๖ อย่างนี้ เรียกว่าใน ๖ อย่างนี้ก็ได้ เป็นเรื่องของทางกายเสีย ๕ อย่าง เมื่อกายทำหน้าที่ กายเกิด, เมื่อจิตทำหน้าที่ จิตเกิด, นี่ รูปขันธ์เกิด โดยสิ่งทั้ง ๕ นั้นทำหน้าที่
ทีนี้ พอเกิดแล้วก็สัมผัสอารมณ์ที่คู่กับมัน คือ รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ มีผัสสะแล้วก็เกิดเวทนา รู้สึกเป็นสุข ทุกข์ หรือไม่ทุกข์ไม่สุข นี่เวทนาเกิด ที่จริงเกิดอยู่ตลอดวันก็ว่าได้ แต่มันเล็กๆน้อยๆ เช่นว่า เวลานี้เรารู้สึกร้อนรำคาญ เพราะอากาศร้อน ผิวหนังมันสัมผัสความร้อน ก็เกิดกายส่วนรูปขันธ์นี้ แล้วก็เกิดเวทนา ที่เป็นทุกข์ไม่ชอบใจที่กายนี้ คือมันร้อนอย่างนี้ เป็นต้น ยังมีอย่างอื่นอีกที่เกิดอยู่ตลอดเวลา เป็นเวทนาพอใจบ้าง ไม่พอใจบ้าง เฉยๆบ้าง.
ทีนี้ “สัญญา” สำคัญมั่นหมายไปตามความจำ อะไรมาถึงเข้าก็จำได้ว่าอย่างนั้นอย่างนี้ ความจำนั้นจับกลุ่มกัน เกาะรูปกันเป็นตัวสำคัญมั่นหมายอีกชั้นหนึ่งๆ ไม่เพียงแต่จำได้เฉยๆ ความจำนั้นกลายเป็นสำคัญมั่นหมาย ว่านั่น ว่านี่ ว่าสุข ว่าทุกข์ ว่าตัว ว่าตน ว่าเป็น ว่าตาย ว่าอยู่ ว่าได้ ว่าเสีย ว่ากำไร ว่าขาดทุน นี่เป็นไปตามสัญญา มันก็เกิดอยู่เสมอแล้วแต่จะสำคัญลงไปอย่างไร
ทีนี้ “สังขาร” ก็คิด ฉันชอบอันนั้น ฉันเกลียดอันนี้ ฉันต้องการอันนั้น ฉันจะต้องเอาให้ได้ จะต้องเอาอย่างนี้ จะมีแผนการอย่างนี้ ถ้าไม่ได้โดยสุจริตก็จะคดโกงอย่างนั้นอย่างนี้ นี่เรียกว่า “สังขาร” นี่บางเวลามันก็ได้เกิดขึ้นจริง.
ส่วน “วิญญาณ” นั้นเกิดได้บ่อยๆ ตาเห็นรูป หูฟังเสียง จมูกได้กลิ่น ฯลฯ นี้มีอยู่บ่อยๆ เมื่อจิตทำหน้าที่ ที่ตา หู จมูก ลิ้น กาย ก็คือวิญญาณอย่างหนึ่งได้เกิดขึ้นแล้ว สัมผัสลงไปที่รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะบ้าง สัมผัสในความรู้สึกภายในที่เรียกว่า “ธัมมารมณ์” บ้าง บางทีก็สัมผัสซ้ำลงไปบนความสุขของเวทนาบ้าง ความทุกข์ของเวทนาบ้าง มีทางที่จะเกิดได้หลายชั้น หลายๆชั้น ซับซ้อนเป็นหลายๆคู่ ไม่เพียงคู่ต่อคู่ เหมือนกับตา หู จมูก ลิ้น กาย.”
พุทธทาสภิกขุ
ที่มา : ธรรมบรรยาย หัวข้อเรื่อง “สันทิฏฐิกธรรมของจตุราริยสัจจ์” เมื่อ ๑๑ เมษายน ๒๕๒๔
# # ท. ส. ปญฺญาวุฑฺโฒ # # รวบรวม.
