26/04/2024
กราบขอบพระคุณ พระเทพภาวนาวชิรคุณ ที่จัดทำหนังสือ พระพุทธโสธรและสัตตทศบริรักษ์ เป็นจดหมายเหตุ การอนุรักษ์ พระพุทธโสธร และพระพุทธรูป ๑๗ องค์ โดยกรมศิลปากร ได้รวบรวม เรียบเรียง ข้อมูลที่แท้จริง อันเกี่ยวด้วย ประวัติของจังหวัดฉะเชิงเทรา ประวัติของวัดโสธรวรารามวรวิหาร และที่สำคัญคือ ขั้นตอนและวิธีการ การบูรณะ การอนุรักษ์ พระพุทธรูป สมบูรณ์-สวยงาม และแสดงรายละเอียด ของพระพุทธรูป ทั้งหมด ในพระอุโบสถวัดโสธรวรารามวรวิหาร เป็นข้อมูล ที่ดีเยี่ยม สามารถอ้างอิงได้ ตามหลักวิชาการ
-----------------
น่าเสียดาย ที่นำข้อมูล เฉพาะส่วนน้อยมากที่ไม่ครบถ้วน มาลงไว้ด้วย จึงขอนำเสนอไว้ให้เป็น ข้อมูลพื้นฐานในการศึกษาประวัติของจังหวัดฉะเชิงเทรา แก้ไขเพิ่มเติม เพียงเล็กน้อยเท่านั้น
หนังสือหน้าที่ ๓๑ ที่เขียนว่า “. . . เมื่อแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ข้าพเจ้านายช้างได้เป็นพระวิเศษฤาชัยเจ้าเมือง นายเสือได้เป็นพระเกรียงไกรขบวนยุทธ ปลัดเมืองฉะเชิงเทรา เต็มวาสนาสมบัติบริบูรณ์ . . .”
ส่วนในจารึกแผ่นเงิน (ตัวจริง) จารึกว่า “. . . เมื่อแผ่นดินพระบาทสมเด็จพระนั่งเกล้าเจ้าอยู่หัว ข้า ฯ นายช้างผู้พี่ได้เป็นที่หลวงจ่าเมือง นายเสือผู้เป็นน้องได้เป็นที่หลวงมงคลมหาดไทย ครั้นแผ่นดินพระบาทสมเด็จ พระจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ข้าฯ นายช้างได้เป็นที่พระกำพุชภักดีปลัด นายเสือได้เป็นที่หลวงบุรีพิทักษ์ ยกบัตร ในแผ่นดินนั้นทำราชการมีความชอบ ข้าฯ นายช้างได้ไปที่พระพนมษารณรินเจ้าเมือง พนมสารคาม นายเสือได้เป็นที่พระกําพุชภักดีปลัดเมืองฉะเชิงเทรา ครั้นแผ่นดิน พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาจุฬาลงกรณ์พระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว ข้าฯ นายช้างได้เป็นที่ พระวิเศษฤาชัยเจ้าเมือง นายเสือได้เป็นที่พระเกรียงไตรกระบวนยุตปลัดเมืองฉะเชิงเทรา เต็ม วาสนาสมบัติบริบูรณ์ . . .”
ข้อมูลที่ตกไปเป็นส่วนสำคัญ เพราะ พระยาวิเศษลือไชยช้าง รับราชการเริ่มต้นในสมัยรัชกาลที่ 3 และเคยเป็นเจ้าเมือง พนมสารคามกอด แล้วจึงได้เป็น เจ้าเมืองฉะเชิงเทรา
กลัวว่า คนที่อ่านจะเข้าใจผิด ว่าท่านเป็นเจ้าเมือง ฉะเชิงเทรา ตั้งแต่ในสมัยรัชกาลที่ 3
ไม่มั่นใจว่า ในหนังสือที่อ้างอิง วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญาจังหวัดฉะเชิงเทรา โดยกระทรวงศึกษาธิการ และกระทรวงมหาดไทย นำข้อมูลตกหล่นมาตั้งแต่แรกหรือไม่ http://www.m-culture.in.th/album/148870/js/