07/10/2025
เมื่อวานนี้ได้รับคำถามจากแอดมินไลน์แผนกดนตรีศักดิ์สิทธิ์ เป็นคำถามจากสมาชิกท่านหนึ่งซึ่งเป็นคำถามที่ดีมาก จึงอยากนำมาแบ่งปันให้กับทุกท่านด้วยครับ
คำถาม: ขอสอบถามเกี่ยวกับการจัดเตรียมเพลงในมิสซาค่ะ
1. เดือนนี้เป็นเดือนแม่พระสายประคำ ถ้าเราจะใช้เพลง ราชินีแห่งสายประคำ เป็นเพลงเริ่มพิธี / ปิดพิธี ในมิสซาวันอาทิตย์ได้ไหม?
2. ถ้าเป็นมิสซาแม่พระ (เช่น ทุกวันที่ 24 ที่ระลึกถึงแม่พระองค์อุปถัมภ์ หรือวันฉลอง / สมโภชแม่พระ) เราจะใช้เพลงแม่พระในภาคถวาย หรือรับศีล ได้ไหม?
3. เพลงแม่พระต่างๆ เช่น ราชินีสวรรค์ / ราชินีแห่งสวรรค์ /นักบุญและเทวา สามารถใช้เป็นเพลงเริ่มพิธี ในมิสซาแม่พระได้ไหมคะ (หรือเพลงเริ่มจะใช้ได้แค่ วันนี้เราแสนยินดี / คริสตชนทั้งหลายจงยินดี)
เพิ่มเติม: สมาชิกท่านนี้ใช้คะ/ค่ะถูกต้องด้วย 55555+
------
ตอบคำถามแต่ละข้อแบบสั้นๆ
1. วันอาทิตย์เป็น “วันพระเจ้า” และถือเป็นวันฉลองของพระเยซูเจ้า (ถ้าไม่ตรงกับการสมโภชอื่น) แม้ว่าจะเป็นวันอาทิตย์ของเดือนแม่พระก็ตาม ดังนั้นเพลงเริ่มพิธีวันอาทิตย์ควรเป็นเพลงสรรเสริญพระเจ้า/พระเยซูเจ้า/เปิดการฉลองมิสซาทั่วไปครับ อย่างไรก็ดี เพื่อให้เห็นบทบาทของแม่พระและเป็นธรรมเนียมที่ดีที่เราจะเลือกใช้เพลงแม่พระเป็นเพลงปิดพิธีในเดือนแม่พระและวันแม่พระ (วันเสาร์) ครับ
2. ข้อกำหนดเรื่องเนื้อหาของเพลงเริ่มพิธี เตรียมเครื่องบูชาและรับศีล คือเป็นเพลง “สอดคล้องกับพิธี” ดังนั้นไม่ว่าจะเป็นเพลงที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับช่วงเวลาของพิธีกรรมนั้น (อย่างการถวาย การรับศีลมหาสนิท) หรือเนื้อหาของวันฉลองนั้นๆ โดยเฉพาะ (พระวาจา/ความหมายของวันฉลอง) จึงสามารถเลือกใช้ได้ตามความเหมาะสมครับ ทั้งนี้ ในประเทศไทยนิยมใช้เพลงที่มีเนื้อหาตรงกับช่วงของพิธีกรรม (ถวาย, รับศีล) มากกว่า
3. ได้ครับ เพราะเพลงเริ่มพิธีมีจุดประสงค์เพื่อ “เปิดการเฉลิมฉลอง ส่งเสริมเอกภาพของผู้มาชุมนุมกัน นำพาจิตใจของสัตบุรุษให้เข้าถึงธรรมล้ำลึกตามเทศกาลของพิธีกรรมหรือการฉลองนั้นๆ” เพลงที่มีเนื้อหาเกี่ยวข้องกับวันฉลองจึงสามารถใช้ได้ครับ
-------------------------------------------------
ตอบแบบยาวๆ (ไม่ได้ตอบเรียงตามข้อ แต่เพื่อสร้างความเข้าใจในภาพรวมให้ท่านที่สนใจ)
1. โดยหลักการ เพลงเริ่มพิธีมีจุดประสงค์เพื่อ “เปิดการเฉลิมฉลอง ส่งเสริมเอกภาพของผู้มาชุมนุมกัน นำพาจิตใจของสัตบุรุษให้เข้าถึงธรรมล้ำลึกตามเทศกาลของพิธีกรรมหรือการฉลองนั้นๆ และใช้ประกอบควบคู่ขบวนแห่ของพระสงฆ์และศาสนบริกร” (กฎเกณฑ์มิสซาจารีตโรมัน ข้อ 47) โดยใช้บทเพลงที่ “สอดคล้องกับกิจการอันศักดิ์สิทธิ์กับลักษณะของวัน หรือกับเทศกาลนั้นๆ” (กฎเกณฑ์มิสซาจารีตโรมัน ข้อ 48)
2. ดังนั้น เพลงเริ่มพิธีมีมิติสำคัญในแง่การอภิบาลตรงที่ต้อง “ส่งเสริมเอกภาพของผู้มาชุมนุม” และมีมิติทางดนตรีพิธีกรรมที่ใช้ “ประกอบขบวนแห่” หากมองในแง่ดนตรีและการอภิบาล เพลงเริ่มพิธีจึงควรเป็นเพลงที่ทุกคนรู้จัก สามารถขับร้องได้อย่างพร้อมเพรียง หรืออย่างน้อยขับร้องตามได้ในส่วนของตนเอง มีลักษณะของดนตรีที่เหมาะสมกับการประกอบการเดินของศาสนบริกร
3. ประเด็นที่อยากชวนคิดคือแง่มุมด้านพิธีกรรมที่เนื้อหาของเพลงเริ่มพิธีควร “นำพาจิตใจของสัตบุรุษให้เข้าถึงธรรมล้ำลึกตามเทศกาลของพิธีกรรม” ดังนั้น คำถามที่ว่า “เพลงเริ่มพิธีมิสซาวันอาทิตย์ในเดือนแม่พระ สามารถเป็นเพลงแม่พระได้หรือไม่” จึงน่าจะเข้าใจดังนี้:
- วันอาทิตย์เป็นวันพระเจ้า และถือเป็นวันฉลองพระเยซูเจ้า แม้ในเดือนแม่พระก็ตาม วันอาทิตย์ยังคงลักษณะของการฉลองปัสกาประจำสัปดาห์/วันฉลองพระเยซูเจ้าไว้เสมอ เพลงเริ่มพิธีวันอาทิตย์จึงควรเป็นเพลงสรรเสริญพระเจ้า/พระเยซูเจ้า/เชิญให้ร่วมพิธีบูชาขอบพระคุณ
- แต่หากเป็นวันฉลองแม่พระ หรือวันสมโภชแม่พระที่ตรงกับวันอาทิตย์ (เช่น สมโภชพระนางมารีย์พระชนนีพระเจ้า, สมโภชแม่พระรับเกียรติเข้าสู่สวรรค์ฯ) หัวข้อพิธีกรรมจะมีธรรมล้ำลึกของแม่พระเข้ามาเกี่ยวข้องด้วย ในกรณีนี้จึงสามารถเลือกได้ทั้งเพลงเริ่มพิธีทั่วไปหรือเพลงแม่พระ ขึ้นกับดุลยพินิจของคุณพ่อเจ้าอาวาสหรือผู้จัดเตรียมดนตรีที่คุณพ่อมอบหมายว่าต้องการเน้นประเด็นใด
4. ส่วนเพลงเตรียมเครื่องบูชาและเพลงรับศีล ซึ่งเป็นเพลง “สอดคล้องกับพิธี” เช่นเดียวกับเพลงเริ่มพิธี และมีหลักเดียวกันกับเพลงเริ่มพิธี (เทียบ กฎเกณฑ์มิสซาจารีตโรมัน ข้อ 74) จึงสามารถเลือกได้ทั้งเพลงที่มีเนื้อหาสอดคล้องกับช่วงนั้นๆ ในพิธีกรรมคือการเตรียมเครื่องบูชาและการรับศีลมหาสนิท แต่ก็ยังสามารถเลือกใช้เพลงที่สอดคล้องกับความหมายของเทศกาล/วันฉลองนั้นๆ ได้ด้วย ซึ่งจริงๆ ตามวัดปฏิบัติเป็นปกติอยู่แล้วในวันอาทิตย์ทั่วไปที่มักเลือกเพลงรับศีลเป็นเพลงที่เกี่ยวข้องกับพระวาจาวันนั้นมาใช้ขับร้องมากกว่าเพลงรับศีลทั่วไป นอกจากไม่มีเพลงที่เกี่ยวข้องกับพระวาจาวันนั้นเลย นักดนตรีถึงจะเลือกเพลงรับศีลทั่วไปมาใช้
5. สำหรับในประเทศไทย ทั้ง 3 ช่วงนี้ (เริ่มพิธี, เตรียมเครื่องบูชา, รับศีลมหาสนิท) นิยมใช้เพลงที่สอดคล้องกับช่วงนั้นๆ ในพิธีกรรมมากกว่า คือ
- เพลงเริ่มพิธีใช้เพลงสรรเสริญพระเจ้า/พระเยซูเจ้า/เชิญชวนให้เตรียมจิตใจเข้าสู่การฉลองพิธีกรรม
- เพลงเตรียมเครื่องบูชา กล่าวถึงการเตรียมเครื่องบูชา การถวายบูชาของพระคริสตเจ้า การขอมีส่วนร่วมในการถวายบูชาของพระคริสตเจ้า
- เพลงรับศีล กล่าวถึงความเป็นหนึ่งเดียวกันในศีลมหาสนิท ความหมายและคุณค่าของศีลมหาสนิท พระวาจาเกี่ยวกับศีลมหาสนิท
6. ขณะเดียวกันเพลงประจำเทศกาลและเพลงเฉพาะของวันฉลองไม่ได้ถูกห้ามที่จะใช้ใน 3 ช่วงนี้ (เริ่มพิธี, เตรียมเครื่องบูชา, รับศีลมหาสนิท) เพราะช่วยให้ “เข้าถึงธรรมล้ำลึกตามเทศกาลของพิธีกรรมหรือการฉลองนั้นๆ” เราจึงเห็นว่ามีการใช้เพลงคริสต์มาสใน 3 ช่วงนี้ระหว่างเทศกาลพระคริสตสมภพ หรือใช้เพลงที่แสดงออกถึงการเป็นทุกข์ถึงบาปในระหว่างเทศกาลมหาพรตแม้จะเป็นการเตรียมเครื่องบูชาหรือรับศีลมหาสนิทก็ตาม
7. ดังนั้นเพลงทั้ง 3 ช่วงนี้ (เริ่มพิธี, เตรียมเครื่องบูชา, รับศีลมหาสนิท) จึงสามารถเลือกใช้ได้ตามที่ผู้อภิบาลและผู้มีหน้าที่จัดเตรียมดนตรีเห็นเหมาะสม ขอเพียงให้สอดคล้องกับการฉลองพิธีกรรม และคำนึงถึงความเข้าใจ/การมีส่วนร่วมของสัตบุรุษด้วยเสมอ
#เพลงวัด
