07/08/2026
สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ)
พระมหาเถระชาวเกาะสมุย ผู้ทรงคุณูปการต่อพระพุทธศาสนาไทย
ท่ามกลางประวัติศาสตร์อันยาวนานของเกาะสมุย ดินแดนแห่งท้องทะเล มะพร้าว และวัฒนธรรมอันเป็นเอกลักษณ์ ได้ก่อกำเนิดบุคคลสำคัญมากมายในหลากหลายสาขา ทั้งด้านการปกครอง การศึกษา การทหาร และศาสนา แต่ในด้านพระพุทธศาสนา มีพระมหาเถระรูปหนึ่งที่ได้รับการยกย่องอย่างสูงสุดในระดับประเทศ และเป็นความภาคภูมิใจของชาวเกาะสมุยอย่างแท้จริง นั่นคือ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) พระมหาเถระผู้เปี่ยมด้วยเมตตา ปัญญา และวิสัยทัศน์ในการบริหารกิจการคณะสงฆ์ไทย
กำเนิดจากแผ่นดินสมุย
สมเด็จพระพุฒาจารย์ นามเดิม เกี่ยว โชคชัย ฉายา อุปเสโณ (11 มกราคม พ.ศ. 2471 – 10 สิงหาคม พ.ศ. 2556) ถือกำเนิดในครอบครัวชาวจีนไหหลำ ณ บ้านเฉวง ต.บ่อผุด อ.เกาะสมุย จ.สุราษฎร์ธานี เป็นบุตรคนที่ 5 ในจำนวนบุตร 7 คน ของนายอุ้ยเลี้ยน แซ่โหย่ (เลื่อน โชคชัย) และนางยี แซ่โหย่ (ยี โชคชัย) ครอบครัวโชคชัยมีอาชีพทำสวนมะพร้าว ปัจจุบันทายาทสกุลโชคชัยหรือแซ่โหย่ เปลี่ยนนามสกุลเป็นโชคคณาพิทักษ์
ชีวิตในวัยเยาว์ของท่านเติบโตขึ้นท่ามกลางวิถีชีวิตเรียบง่ายของชาวเกาะ ซึ่งมีความผูกพันกับพระพุทธศาสนาอย่างแน่นแฟ้น วัดเป็นศูนย์กลางของชุมชน เป็นแหล่งศึกษาเล่าเรียน และเป็นสถานที่หล่อหลอมคุณธรรมของเยาวชนในสมัยนั้น จากเด็กชายชาวสมุยผู้มีความใฝ่รู้และมีพื้นฐานแห่งศรัทธาในพระพุทธศาสนา ท่านได้ก้าวเข้าสู่เส้นทางแห่งสมณเพศ อันเป็นจุดเริ่มต้นของชีวิตที่อุทิศเพื่อพระศาสนาอย่างแท้จริง
หลังอุปสมบทแล้ว ท่านมุ่งมั่นศึกษาเล่าเรียนพระธรรมวินัยและพระปริยัติธรรมอย่างจริงจัง ด้วยความวิริยะอุตสาหะและความสามารถอันโดดเด่น ทำให้ได้รับความไว้วางใจจากคณะสงฆ์และเจริญก้าวหน้าในหน้าที่ทางพระศาสนาอย่างต่อเนื่อง ท่านได้รับการแต่งตั้งให้ดำรงตำแหน่งสำคัญหลายประการในคณะสงฆ์ และมีบทบาทในด้านการศึกษาของพระภิกษุสามเณรทั่วประเทศ ส่งเสริมให้พระพุทธศาสนาเป็นพลังทางปัญญาและคุณธรรมของสังคมไทย
ด้วยคุณูปการอันโดดเด่น ท่านได้รับพระราชทานสมณศักดิ์สูงขึ้นตามลำดับ จนได้รับการสถาปนาเป็น สมเด็จพระพุฒาจารย์ อันเป็นสมณศักดิ์ชั้นสูงสุดชั้นหนึ่งของคณะสงฆ์ไทย ตลอดหลายทศวรรษแห่งการครองสมณเพศ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) ได้รับความไว้วางใจให้ดำรงตำแหน่งสำคัญทางการปกครองคณะสงฆ์
ท่านเคยดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสแห่ง วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร พระอารามหลวงสำคัญของประเทศ และได้รับมอบหมายภารกิจสำคัญในการบริหารกิจการคณะสงฆ์ในระดับชาติ ช่วงเวลาหนึ่งของประวัติศาสตร์คณะสงฆ์ไทย ท่านได้รับมอบหมายให้เป็นประธานคณะผู้ปฏิบัติหน้าที่สมเด็จพระสังฆราช ซึ่งนับเป็นภารกิจที่มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อความมั่นคงและความต่อเนื่องของการบริหารงานคณะสงฆ์ไทย
บทบาทดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความเชื่อมั่นและความเคารพที่พระสงฆ์ทั่วประเทศมีต่อท่าน ทั้งในด้านความรู้ ความสามารถ และคุณธรรมส่วนตน นอกจากบทบาทด้านการปกครองแล้ว ท่านยังเป็นพระนักพัฒนาที่มีวิสัยทัศน์กว้างไกลท่านให้ความสำคัญอย่างยิ่งต่อการศึกษาพระปริยัติธรรม การพัฒนาศักยภาพพระภิกษุสามเณร และการเผยแผ่พระพุทธศาสนาให้สอดคล้องกับสังคมร่วมสมัย
ในสมัยที่ดำรงตำแหน่งเจ้าอาวาสวัดสระเกศราชวรมหาวิหาร ท่านได้ส่งเสริมการพัฒนาวัดให้เป็นศูนย์กลางด้านการศึกษา การปฏิบัติธรรม และกิจกรรมสาธารณประโยชน์ จนได้รับการยอมรับอย่างกว้างขวางทั้งในประเทศและต่างประเทศ แม้จะดำรงตำแหน่งสูงในคณะสงฆ์ แต่ผู้ที่เคยใกล้ชิดต่างกล่าวถึงท่านในฐานะพระเถระผู้มีความเรียบง่าย สุภาพ เมตตา และเข้าถึงประชาชน
ท่านยึดมั่นในหลักธรรมแห่งความเสียสละ ความอดทน และการทำงานเพื่อส่วนรวม เป็นแบบอย่างของพระสงฆ์ผู้ปฏิบัติดี ปฏิบัติชอบ และอุทิศตนเพื่อพระพุทธศาสนาอย่างแท้จริง คุณลักษณะเหล่านี้เองที่ทำให้ท่านได้รับความเคารพศรัทธาจากพุทธศาสนิกชนทุกระดับ ตั้งแต่ประชาชนทั่วไปจนถึงผู้นำประเทศ
สำหรับชาวเกาะสมุยแล้ว สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) มิได้เป็นเพียงพระมหาเถระผู้มีสมณศักดิ์สูง หากแต่เป็นสัญลักษณ์แห่งความสำเร็จของบุตรหลานชาวเกาะผู้ก้าวขึ้นสู่ตำแหน่งสำคัญที่สุดตำแหน่งหนึ่งในพระพุทธศาสนาไทยชีวิตของท่านสะท้อนให้เห็นว่า แม้จะถือกำเนิดจากเกาะเล็ก ๆ กลางอ่าวไทย แต่ด้วยความเพียร ศรัทธา และการศึกษา ก็สามารถสร้างคุณูปการอันยิ่งใหญ่ต่อประเทศชาติและพระศาสนาได้
ในหน้าประวัติศาสตร์เกาะสมุย ชื่อของสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ) จึงควรได้รับการจารึกไว้ในฐานะ “พระมหาเถระชาวสมุยผู้ทรงคุณูปการต่อพระพุทธศาสนาไทย” และเป็นมรดกทางจิตวิญญาณอันล้ำค่าของชาวสมุยตราบนานเท่านาน
~~~~~~~~~~~~~
เรียบเรียงโดย
ดร.ไพฑูรย์ ศรีฟ้า
19/06/2569 BE
~~~~~~~~~~~~
อ้างอิง:
1. วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร. สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ). กรุงเทพมหานคร: วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร, 2557.
2. Jariyatam Channel. ประวัติเจ้าประคุณสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ). สื่อวีดิทัศน์ออนไลน์.
3. DMC News. รายงานพิเศษ อัตชีวประวัติสมเด็จพระพุฒาจารย์. 2554.
4. สำนักงานพระพุทธศาสนาแห่งชาติ. เอกสารประวัติพระสังฆาธิการ สมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ).
5. MGR Online. รพ.เกาะสมุยหาทุนสร้างอาคารสมเด็จพระพุฒาจารย์ (เกี่ยว อุปเสโณ). 2557.
~~~~~~~~~~~~~~~~
#สมเด็จพระพุฒาจารย์เกี่ยวอุปเสโณ
#พระมหาเถระชาวสมุย
#ประวัติศาสตร์เกาะสมุย
#บุคคลสำคัญเกาะสมุย
#อ่างทองเกาะสมุย
#พระพุทธศาสนาไทย
#วัดสระเกศราชวรมหาวิหาร
#ประวัติศาสตร์ท้องถิ่น
#มรดกชาวสมุย
#คนสมุยสร้างคุณแผ่นดิน
#เกาะสมุยเมืองคนสำคัญ
#บันทึกประวัติศาสตร์สมุย
