https://www.youtube.com/channel/UCEvVQxCOcXD4z7f6yojh2TA?view_as=subscriber

Daarul Maqaam, Balcad Road Mogadishu, Mogadishu (2026)

11/08/2026

Gaalkan Madaxweynaha Uganda Sidaan Ayuu u hadlayaa Ciidamadiisa Calooshood u shaqeystayaasha ahna Wadankeena ayeey ku joogaan wax loogu yeero nabad ilaalin

10/08/2026

𝗖𝗶𝘄𝗮𝗮𝗻𝗸𝗮 𝗠𝗮𝗾𝗮𝗮𝗹𝗸𝗮: 𝗔𝗸𝘀𝘂𝗺 (𝗔𝗯𝘆𝘀𝘀𝗶𝗻𝗶𝗮) 𝗶𝗹𝗮𝗮 𝗜𝘁𝗼𝗼𝗯𝗶𝘆𝗮𝗱𝗮 𝗠𝗮𝗮𝗻𝘁𝗮

𝗛𝗼𝗿𝗱𝗵𝗮𝗰

Taariikhda geeska Afrika marka la soo qaado, magaca Itoobiya iyo boqortooyadii h**e ee Aksum waa laba unug oo aan waligood kala go’in, maadaama ay yihiin asalka iyo saldhigga dhismaha ilbaxnimo, siyaasadeed, iyo dhaqan ee Itoobiyada maanta jirta. Aksum waxay ahayd mid ka mid ah boqortooyooyinkii ugu awoodda badnaa dunida qadiimiga ah, iyadoo barbar taagnayd elit-ka waqtigaas sida Rooma, Beershiya (Persia), iyo Shiinaha. Ilbaxnimadaas qadiimiga ah oo ka hana qaadday waqooyiga Itoobiyada (maanta) iyo Koonfurta Eratareya, waxay dhigtay aasaaska hiddaha, xuruufta Ge'ez (oo maanta Amxariga iyo Tigrinya lagu qoro), xiriirka ganacsi ee badaha, iyo hab-dhismeedka maamul ee qarniyadii ka dambeeyay saameynta ku yeeshay maamulladii isaga kala dambeeyay gobolka.
Waddada ka timaadda Aksum oo soo gaarta Itoobiyada maanta waa mid ka buuxda isbadallo waaweyn oo dhanka awoodda, diinta, iyo dhuleed ah. Sida ay Boqortooyadii Aksum mar magan galyo ugu noqotay Asxaabtii Rasuulka (CSW) ee hijradii ugu horreysay ee Islaamka—waxay tusaale u tahay sida Itoobiya ay qarniyo badan uga dhaxeysay dhex-dhexaadinta diimaha, xiriirka caalamiga ah, iyo difaaca madax-bannaanideeda. U go'naantaas maamul iyo difaac waxay keenay in Itoobiya ay noqoto dalka keliya ee Afrikaan ah oo baajiyay gubashadii guntashada gumeysiga reer Yurub qarnigii 19-aad, taas oo sii xoojisay astaanteeda qaran.
Si aan dhuuxayno maqaalka "Aksum (Abyssinia) ilaa Itoobiyada Maanta", waxaan eegeynaa sida boqortooyo qadiim ah oo ku dhiiratay ganacsiga badaha iyo dhismaha dhagaxyada waaweyn ay ugu badalatay qaran casri ah oo wajahaya caqabado cusub oo dhanka federaalka, qowmiyadaha, iyo dhaqaalaha ah. Isku xirka labadan magac ma aha bartamaha sheeko taariikheed oo keliya, middaas oo muujinaysa sida taariikhdii h**e ee Aksum (Abyssinia) ay wali u tahay xididka iyo muraayadda ay maanta Itoobiya ka eegto heebteeda siyaasadeed, dhaqan, iyo dhiirrigelinta mustaqbalkeeda.

𝐃𝐡𝐚𝐥𝐚𝐬𝐡𝐚𝐝𝐢𝐢 𝐁𝐨𝐪𝐨𝐫𝐭𝐨𝐨𝐲𝐚𝐝𝐚: 𝐌𝐚𝐫𝐤𝐢𝐢 𝐚𝐲 𝐀𝐤𝐬𝐮𝐦 𝐓𝐚𝐥𝐥𝐚𝐚𝐛𝐬𝐚𝐭𝐚𝐲

Bilowgii Ilbaxnimada iyo Aasaaskii Xadaaradda
Qarnigii 1-aad ee Miilaadiga, waqooyiga dhulka loo yaqaannay Abyssinia (oo maanta u badan Waqooyiga Itoobiya iyo Eratareya), waxaa ka hana qaaday ilbaxnimo awood badan oo markii dambe noqotay mid ka mid ah boqortooyooyinkii ugu saameynta badnaa dunida qadiimiga ah

Aasaaska Aksum kuma iman si dhib yar ama degdeg ah. Wuxuu ahaa natiijada kasoo baxdey isku dhafka laba dhaqan oo waaweyn: samaynta dadkii deegaanka ee Cushtic-ka (Cush*tic) iyo Semitic-ka ahaa, iyo ganacsatadii ka soo gudubtey Bada Cas oo ka yimid koonfurta carbeed (sida maanta ah Yemen). Isku dhafkan dhaqan, farsamo, iyo xiriir ganacsi wuxuu curiyay af, qoraal, iyo naqshad dhisme cusub oo u gaar ah gobolka. Sidaas ayaana ay magaalada Aksum uga noqotay xundhurta siyaasadeed iyo diini ee awood cusub oo geeska Afrika ka eegata.
Juqraafiyadda Istiraatiijiga ah iyo Marsada Adulis
Awoodda Aksum iyo dhalashadeedu waxay si weyn uga duuleysay Marsada Adulis (oo ku taalla xeebta Eratareya ee maanta). Adulis waxay ahayd marinka ugu muhiimsan ee Bada Cas, taas oo u adeegi jirtay sida bridge markii dambe noqday isku xirka Bariga Dhexe, Aasiya, iyo Yurub.
Marinka Ganacsiga Bahriga: Doonnida ka imanaysa Imperial Rome, Masar, India, iyo Beershiya waxay ku hakani jireen Adulis.
Bonnada iyo Dhoofinta: Aksum waxay dunida u dhoofin jirtay alaabo qaali ah sida pemba/goraa (ivory), dahab, carfiso (frankincense & myrrh), iyo hannaanka xoolaha. Halka ay kala soo degi jireen dharka xariirta ah, quraaradaha, khamriga, iyo hubka.
Magaalada Aksum waxay ku taallay dhul sare (Highlands) oo ka fog xeebta, taas oo siisay laba faa'iido oo waaweyn deegaan ku habboon beeraha iyo xoolaha sababtoo ah roobka iyo dhulka bacriman ah, iyo difaac dabiici ah oo ka tirsan weerarada bahriga ka yimaada, iyadoo isla markaana maamulaysa marsadii ganacsiga ee Adulis.
Hannaankii Maamul iyo Awoodda Siyaasadeed
Sida ay Aksum u dhisatay hannaankeeda maamul waxay ahayd mid cusub oo sare u qaaday awooddeeda gobolka
Boqorka Boqorada (Negaša Nagašt): Maamulka ugu sareeya ee Aksum wuxuu lahaa boqor go'aan go'aamiye ah oo loogu yeeri jiray "Negaša Nagašt" (Boqorka Boqorada). Tani waxay ka dhigan tahay in Aksum ay maamuli jirtay boqortooyooyin ama qabaa'il kale oo yaryar oo hoos imaan jiray tribut ka bixin jiray.
Milatariga iyo Difaaca: Boqortooyadu waxay dhisatay cudud awood badan oo awood u lahaa inay ilaaliyaan waddada ganacsiga ee ka timaadda gudaha afrika ilaa marsada Adulis. Waxay sidoo kale sameeyeen duullaanno guuleystay oo ay kula wareegeen qaybo ka mid ah koonfurta Carabiya (Yemen-ta maanta).
Magaalo-Dowladdii H**e ilaa Boqortooyo Wadaag ah Aksum waxay markii h**e ku bilaabatay magaalo-dowlad, balse markii ay maamushay ganacsiga gobolka, waxay isu badashay boqortooyo ballaaran oo xukunta dhulal baaxad leh oo labada dhinac ee Bahriga Cas ku kala yaalla.
Dhalashadii Aksum waxay calaamad u ahayd markii ugu horreysay ee geeska Afrika uu ka muuqdo Khariidadda Siyaasadeed iyo Ganacsi ee Dunida Qadiimiga ah, iyadoo aasaas u noqotay dhammaan ilbaxnimooyinkii iyo maamulladii ka dambeeyay ee ka bilowday Abyssinia ilaa Itoobiyada maanta.

𝐁𝐨𝐪𝐨𝐫𝐭𝐨𝐨𝐲𝐚𝐝𝐢𝐢 𝐀𝐟𝐚𝐫𝐭𝐚 (𝟒) 𝐞𝐞 𝐃𝐮𝐧𝐢𝐝𝐚: 𝐀𝐰𝐨𝐨𝐝𝐝𝐚, 𝐆𝐚𝐧𝐚𝐜𝐬𝐢𝐠𝐚, 𝐢𝐲𝐨 𝐐𝐚𝐝𝐚𝐚𝐝𝐢𝐢𝐜𝐝𝐚 𝐃𝐚𝐡𝐚𝐛𝐤𝐚

Tartankii Awoodaha Waaweyn ee Dunida Qadiimiga ah
Qarnigii 3-aad ee Miilaadiga, falsafaddii iyo taariikhyahankii reer Beershiya ee Mani wuxuu qoray sheeko taariikhi ah oo awoodda dunida qadiimiga ah ku kala saareysa afarta boqortooyo ee ugu saameynta badnaa waqtigaas: Rooma, Beershiya, Shiinaha, iyo Aksum. Tani waxay muujineysay in Aksum aysan ahayn oo kaliya awood gobol, balse ay tahay qurad-weyn oo dunidu dhan u qiraysay awoodeeda milatari, dhaqaale, iyo diblomaasiyadeed.
Boqortooyadu waxay xukunkeeda ka fextension-siiyay geeska Afrika ilaa dhanka koonfureed ee Jasiiradda Carabta (gaar ahaan dhulka Yemen ee maanta), taas oo ka dhigtay awood xukunta labada dhinac ee marinka Bahriga Cas.

𝐗𝐮𝐧𝐝𝐡𝐮𝐫𝐭𝐚 𝐆𝐚𝐧𝐚𝐜𝐬𝐢𝐠𝐚 𝐂𝐚𝐚𝐥𝐚𝐦𝐢𝐠𝐚 𝐚𝐡 𝐢𝐲𝐨 𝐈𝐬𝐤𝐮-𝐱𝐢𝐫𝐤𝐚 𝐐𝐞𝐞𝐲𝐛𝐚𝐡𝐚 𝐃𝐮𝐧𝐢𝐝𝐚

Aksum waxay noqotay bridge-ka ganacsi oo dhab ah, maadaama ay ku taallay goob istiraatiiji ah oo ay ku kulmaan jidadka ganacsiga ee badaha iyo dhulalka.
Badeecadaha ka Yimaada gudaha Afrika sida fool-maroodiga (ivory), dahabka, hiddaha xoolaha, iyo xawaashka carfaya (agarwood & myrrh) weey maamuli jirtay Aksum. Waxaa loo soo marsiin jiray marsada Adulis si loo gaarsiiyo dunida kale.

Dhanka Xiriirka Caalamiga ah Doon yada Badaha maraya ee ka yimaada Imperial Rome, Masar (ka hor iyo ka dib qabsashadii Rooma), India, iyo xitaa doonyaha ganacsiga Shiinaha waxay alaabaha ku kala beddelan jireen marsada Aksum. Aksum waxay soo dhoofsan jirtay dharka xariirta ah, quraaradaha, khamriga, iyo hubka birta ah.

𝑪𝒖𝒓𝒊𝒏𝒕𝒊𝒊 𝒊𝒚𝒐 𝑸𝒂𝒅𝒂𝒂𝒅𝒊𝒊𝒄𝒅𝒂 𝑫𝒂𝒉𝒂𝒃𝒌𝒂, 𝑺𝒂𝒓𝒓𝒊𝒇𝒌𝒂, 𝒊𝒚𝒐 𝑫𝒉𝒂𝒒𝒂𝒂𝒍𝒂𝒉𝒂
Astaanta ugu weyn ee muujineysa madax-bannaanida iyo awoodda dhaqaale ee Aksum waxay ahayd soo saarista lacagaha birta ah (qadaadiicda). Aksum waxay ahayd dowladdii ugu horreysay ee ku taalla koonfurta Saxaaraha Afrika ee soo saarta lacagteeda u gaarka ah.
Qadaadiicda Dahabka, iyo Sarrifka
Aksum waxay samaysay trinitas/saddex heer oo lacag ah: Dahab, Fed (Silver), iyo Naxas (Bronze/Copper).
Lacagta Dahabka ah Waxaa loo adeegsan jiray ganacsiga caalamiga ah ee lagu sarrifto doonyaha reer Rooma iyo India. Waxay xitaa lahayd miisaan iyo qiime lagu cabbiro lacagaha dowladdii Rooma (Solidus).
Lacagta Feda iyo Naxasta Waxaa loo adeegsan jiray ganacsiga gudaha dalka iyo ganacsiga yar-yar ee maalinlahayda ah.
Sawirrada Boqorrada iyo Qoraallada Lacagaha waxaa lagu qori jiray xuruufta Ge'ez iyo luqadda Giriigga (Greek)—taas oo muujineysa in Giriiggu ahaa luqadda diblomaasiyada iyo ganacsiga caalamiga ah ee waqtigaas. Lacag kasta waxay lahayd sawirka boqorkii ka xukumayay Aksum iyo astaamo muujinaya awoodeeda (sida ubaxa, garabka sarreenka, iyo mar dambe iskutallaabta Kirishtanka).

𝐒𝐢𝐝𝐞𝐞 𝐊𝐮 𝐁𝐢𝐥𝐚𝐚𝐛𝐚𝐭𝐞𝐲 𝐈𝐭𝐨𝐨𝐛𝐢𝐲𝐚𝐝𝐚𝐚𝐧 𝐂𝐚𝐬𝐫𝐢𝐠𝐚 𝐀𝐡

Itoobiyada casriga ah waxay ka duwan tahay boqortooyoyinkii h**e ee Aksum iyo Lalibela Iyo kuwa kale. Dhismaha dowladda maanta ka jirta Geeska Afrika wuxuu ka bilaabmay dhamaadkii qarnigii 19-aad, wuxuuna soo maray isbeddelo waaweyn oo siyaasadeed, milatari, iyo bulsho.

Dhex-baramihii qarnigii 19-aad, dhulkii loo yaqaannay Abyssinia wuxuu ku jiray xilli loogu magac daray Zemene Mesafint (Astaanta Boqorrada/Amiirrada) oo ay lahayd kala-seexasho iyo boqorro yaryar oo isku hayay awoodda.

𝐒𝐢 𝐀𝐚𝐝𝐚𝐧 𝐮𝐠𝐮 𝐂𝐚𝐚𝐣𝐢𝐬𝐢𝐧 𝐇𝐚𝐥𝐤𝐚𝐧 𝐰𝐚𝐱𝐚𝐚 𝐘𝐚𝐚𝐥𝐚 𝐐𝐨𝐝𝐨𝐛𝐨 𝐌𝐮𝐡𝐢𝐢𝐦 𝐀𝐡 𝐒𝐢 𝐀𝐚𝐧 𝐈𝐬𝐤𝐮𝐮𝐠𝐮 𝐱𝐢𝐫𝐧𝐨 𝐈𝐭𝐨𝐨𝐛𝐢𝐲𝐚𝐝𝐚 𝟐𝟎𝟐𝟔 𝐣𝐢𝐫𝐭𝐚

𝐁𝐨𝐪𝐨𝐫 𝐓𝐞𝐰𝐨𝐝𝐫𝐨𝐬 II (1855–1868): Wuxuu ahaa horyaalkii ciidanka iyo dowladda ee isku dayay inuu hal maamul hoos keeno gobolladii kala qeybsanaa ee Amhara, Tigray, iyo Oromo. Wuxuu bilaabay casriyeynta milatariga.
𝐁𝐨𝐪𝐨𝐫 𝐘𝐨𝐡𝐚𝐧𝐧𝐞𝐬 𝐈𝐕 (1872–1889): Wuxuu sii adkeeyay xudduudaha waqooyiga, wuxuuna la dagaallamay weeraradii kaga yimid Masar iyo Ingiriiska, wuxuuna difaacay madax-bannaanida dhulka sare.

𝗪𝗮𝗮 𝗸𝗮𝗻 𝗠𝗼𝘄𝗱𝘂𝘂𝗰𝗮 𝗠𝗲𝗲𝘀𝗵𝗮 𝘂𝗴𝘂 𝗺𝘂𝗵𝗶𝗶𝗺𝘀𝗮𝗻👇

𝐁𝐨𝐪𝐨𝐫 𝐌𝐞𝐧𝐞𝐥𝐢𝐤 𝐈𝐈 𝐢𝐲𝐨 𝐃𝐡𝐚𝐥𝐚𝐬𝐡𝐚𝐝𝐢𝐢 𝐈𝐭𝐨𝐨𝐛𝐢𝐲𝐚𝐝𝐚 𝐂𝐚𝐬𝐫𝐢𝐠𝐚 𝐚𝐡 (𝟏𝟖𝟖𝟗–𝟏𝟗𝟏𝟑)
Haddii Aksum ay ahayd aasaaskii h**e, Menelik II wuxuu ahaa ninka dhisay khariidadda Itoobiyada maanta
Menelik wuxuu gaaray koonfurta, bariga, iyo galbeedka dhulka, wuxuuna hoos keenay maamulkiisa boqortooyooyin iyo qowmiyado aan ka tirsanayn Abyssinia-dii h**e (sida Oromo, Somalida Ogaden, Sidama, iyo Wolayta).

Guushii Adwa (1896): Dagaalkii Adwa wuxuu ahaa meeshii ay Itoobiya ku adkaatay ciidankii Talyaniga. Tani waxay Itoobiya ka dhigtay dalka keliya ee Afrikaan ah oo aan la gumeysan, waxayna keentay in quwadaha reer Yurub ay aqoonsadaan xudduudaha cusub ee Menelik.
Wuxuu aasaasay Addis Ababa (1886) oo noqotay xundhurta cusub ee siyaasadda, wuxuuna bilaabay tareenkii ugu horreeyay (Djibouti-Addis Ababa), taleefanka, iyo dibloomaasiyadda casriga ah.

𝐇𝐚𝐢𝐥𝐞 𝐒𝐞𝐥𝐚𝐬𝐬𝐢𝐞 𝐈: 𝐂𝐚𝐬𝐫𝐢𝐲𝐞𝐲𝐧𝐭𝐚 𝐃𝐨𝐰𝐥𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐢𝐲𝐨 𝐀𝐰𝐨𝐨𝐝𝐝𝐚 𝐇𝐚𝐥 𝐃𝐡𝐞𝐱𝐞 (𝟏𝟗𝟑𝟎–𝟏𝟗𝟕𝟒)
Boqor Haile Selassie wuxuu maamulka dalka u badalay dowlad dhexe oo casri ah oo la jaanqaaday dunida
Wuxuu soo saaray dastuurkii ugu horreeyay ee dalka, kaas oo awoodda oo dhan ku ururiyay gacanta boqorka.
Dagaalkii Paces/Talyaniga (1935–1941): Talyaniga ayaa mar kale weeraray oo pusseeyay dalka muddo 5 sano ah, balse Haile Selassie ayaa dib ugu soo laabtay caasimadda ka dib Caawinaaddii Reer Galbeedka.

𝐆𝐨𝐨𝐫𝐦𝐚 𝐚𝐲𝐚𝐲 𝐈𝐭𝐨𝐨𝐛𝐢𝐲𝐚 𝐦𝐚𝐫𝐤𝐢𝐢 𝐮𝐠𝐮 𝐡𝐨𝐫𝐫𝐞𝐲𝐬𝐚𝐲 𝐠𝐚𝐜𝐚𝐧𝐭𝐚 𝐤𝐮 𝐝𝐡𝐢𝐠𝐭𝐚𝐲 𝐝𝐡𝐮𝐥𝐤𝐚 𝐒𝐨𝐨𝐦𝐚𝐚𝐥𝐢𝐝𝐚?

Bilaabashadii gacanta ku dhigista dhulka Soomaalida waxay ahayd dhammaadkii qarnigii 19-aad, gaar ahaan xilligii uu xukumayay Boqor Menelik II (oo ahaa boqorkii ka horreeyay Haile Selassie).
ciidamada Menelik II waxay qabsadeen magaalada taariikhiga ah ee Harar 1887-kii, taas oo noqotay goobtii ay ka soo duulayeen marka ay dhulka Soomaalida ka dhex sameynayaan weerarada iyo cashuur-ururinta.
Boqor Menelik II wuxuu ciidamadiisa u soo diray dhanka deegaannada Soomaalida, iyadoo weerarradaas ay sababeen in Jigjiga iyo deegaannada ku xeeran ay gacanta Itoobiya galaan.
Ka dib Guushii Adwa (1896), quwooyinkii reer Yurub ee xukumayay gobolka (Ingiriiska, Faransiiska, iyo Talyaniga) waxay heshiisyo xudduudeed la saxiixdeen Menelik II. Heshiiskii 1897 ee Ingiriiska iyo Itoobiya wuxuu xudduudda Itoobiya ku dhex daray qeybo waaweyn oo ka mid ah dhulka Ogaadeeniya oo Ingiriisku maamuli jiray, isaga oo aan wax kala tashi ah ka samayn Soomaalida.

𝐒𝐢𝐝𝐮𝐮 𝐇𝐚𝐢𝐥𝐞 𝐒𝐞𝐥𝐚𝐬𝐬𝐢𝐞 𝐝𝐢𝐛 𝐮𝐠𝐮 𝐥𝐚 𝐰𝐚𝐫𝐞𝐞𝐠𝐚𝐲 𝐝𝐡𝐮𝐥𝐤𝐚 𝐒𝐨𝐨𝐦𝐚𝐚𝐥𝐢𝐝𝐚 𝐞𝐞 𝐈𝐧𝐠𝐢𝐫𝐢𝐢𝐬𝐤𝐮 𝐤𝐮 𝐰𝐚𝐫𝐞𝐞𝐣𝐢𝐲𝐚𝐲?

Haile Selassie wuxuu xukunka dalka la wareegay 1930-kii. Markii uu Dagaalkii Labaad ee Dunida ka dhashay, Talyanigii ayaa weerarey Itoobiya (1935–1941). Ka dib markii Ingiriiska iyo xulafadiisa ay Talyaniga ka saareen geeska Afrika 1941-kii, dhammaan dhulka Soomaalida (oo ay ku jiraan Ogaadeeniya, Hawd, iyo Doollo) wuxuu ku jiray maamulkii ciidanka Ingiriiska (British Military Administration).
Haile Selassie wuxuu adeegsaday xeelado dibloomaasiyadeed oo heer caalami ah si uu Ingiriiska uga dhaadhiciyo in dhulkaas dib loogu soo celiyo Itoobiya
Selassie wuxuu Ingiriiska xusuusiyay heshiiskii 1897-kii iyo kadib Itoobiya ee Dagaalkii Labaad ee Dunida. Wuxuu cadaadis ku bixiyay in la tixgeliyo madax-bannaanida Itoobiya iyadoo laga duulayo hab-dhismeedka Qaramada Midoobay (UN).
Ka dib wadahadallo dhaadheer, Ingiriisku wuxuu go'aansaday inuu ka tanaasulo qorshihii uu ku rabay in lagu mideeyo dhammaan dhulalka Soomaalida ("Greater Somalia"). Sannadkii 1948, Ingiriisku wuxuu si rasmi ah maamulka qeybta weyn ee Ogaadeeniya ugu wareejiyay dowladdii Haile Selassie.

Wareejintii Ugu Dambeysay ee Hawd iyo Reserve Area (1954)

Dhulka danta guud ah ee Hawd iyo "Reserved Area" (oo ahaa dhul daaqsin oo muhiim u ahaa beelaha Soomaaliyeed) wuxuu wali ku jiray gacanta Ingiriiska. Haile Selassie wuxuu xasuusiyey Ingiriiska heshiisyadii h**e, ugu dambeyntiina 29-kii Nofembar 1954, waxaa la saxiixay heshiis Ingiriiska uu dhulkaas Hawd si buuxda ugu wareejinayo Itoobiya.

Khasaarihii iyo Diidmadii Soomaalida (1955)

Sannadkii 1955, ciidamada Itoobiya ee Haile Selassie waxay si buuxda ugu soo guureen oo ay maamulka kala wareegeen Hawd iyo Jigjiga. Dhacdadan waxay dhalisay carro weyn oo ka dhalatay guddiyadii ergooyinka Soomaaliyeed ee reer waqooyiga oo London u dhoofay si ay dib uga soo celiyaan dhulkaas, balse Ingiriisku wuxuu sheegay inuu ku xiran yahay heshiiskii 1897.

Sannadkii 1974, shaqo-joojinno, dibadbaxyadii ardayda, iyo sicir-barar ka dhashay macluushii ka jirtay gobolka Wollo ayaa keenay in kalsoonidu ka dhacdo maamulkii boqorka.
Koox ka tirsan saraakiisha ciidanka ayaa afgembi bilaa dhiig ah ku tuuray Haile Selassie bishii Sebtembar 1974. Sannadkii xigay (1975), boqorkii waa uu ku dhex dhintay xabsiga (ama waa la dilay).

𝐗𝐢𝐥𝐥𝐢𝐠𝐢𝐢 𝐌𝐞𝐧𝐠𝐢𝐬𝐭𝐮 𝐇𝐚𝐢𝐥𝐞 𝐌𝐚𝐫𝐢𝐚𝐦 𝐢𝐲𝐨 "𝐑𝐞𝐝 𝐓𝐞𝐫𝐫𝐨𝐫" (𝟏𝟗𝟕𝟕–𝟏𝟗𝟗𝟏)
Qaybtii dambe ee 1970-yadii, Major Mengistu Haile Mariam wuxuu noqday madaxweynaha iyo ninka keliya ee maamula Derg-ga, isagoo dalka u jiheeyey nidaamka Hanti-wadaagga (Marxism-Leninism) oo taageero buuxda ka helayay Midowga Sofiyeeti (Soviet Union) iyo Kuuba.
Argagixisadii Casayd (Red Terror / Qey Shibir): 1976–1978, dowladdii Mengistu waxay guri-guri u dhabar-jabisay maamulladii, xisbiyadii shacabka (sida EPRP), iyo intellectuals-kii ka soo horjeeday, iyadoo la dilay ama xabsi la galiyey boqolaal libaax oo dhallinyaro iyo aqoonyahanno ah.

𝐃𝐚𝐠𝐚𝐚𝐥𝐤𝐢𝐢 𝐒𝐨𝐨𝐦𝐚𝐚𝐥𝐢𝐲𝐚 𝐢𝐲𝐨 𝐈𝐭𝐨𝐨𝐛𝐢𝐲𝐚 (𝟏𝟗𝟕𝟕–𝟏𝟗𝟕𝟖)
Markii ay ciidamadii Soomaaliya (SDF) oo garab ka helaya Jabhadda Bisha Cas ee Soomaali Galbeed (WSLF) ay qabsadeen dhulka Ogaadeeniya 1977-kii.
Caawinaaddii baaxadda lahayd ee garab milatari, hub, iyo ciidan oo ka timaadday Ruushka iyo Kuuba ayaa keentay in Mengistu uu dib uga soo kaabto dagaalkii Ogaadeeniya ee 1978.
In kasta oo uu Mengistu guul ka gaaray dhanka Soomaaliya, waxaa gudaha uga dhashay jabhado awood badan oo kala ahaa:
EPLF: Jabhadda Xoreynta Shacabka Eratareya.( Oo uu hogaaminayey Isaias Afwerki)
TPLF: Jabhadda Xoreynta Shacabka Tigray (oo uu hoggaaminayay Meles Zenawi).

Isbahaysigii EPRDF iyo Dhicitaankii Mengistu (1989–1991)

Aasaaskii EPRDF (1989): Meles Zenawi wuxuu TPLF ka dhex abuuray isbahaysi ballaaran oo lagu magacaabo EPRDF (Ethiopian People's Revolutionary Democratic Front), kaas oo ku dhex daray jabhado ka kala yimid qowmiyadaha kale (Amhara, Oromo, iyo koonfurta).

Burburkii Soviet-ka (1989–1991) Markii uu burburay Midowgii Sofiyeeti, Mengistu wuxuu waayay taageeradii dhaqaale iyo hub ee uu ku taagnaa.
Ciidamadii EPRDF ee Meles Zenawi oo ka soo duulay waqooyiga waxay si buuxda u qabsadeen caasimadda Addis Ababa bishii May 1991. Mengistu Haile Mariam wuxuu u baxsaday dalka Zimbabwe.

𝐐𝐞𝐲𝐛𝐭𝐚 𝐗𝐚𝐬𝐚𝐚𝐬𝐢𝐠𝐚 𝐀𝐡 𝐄𝐞 𝐂𝐢𝐰𝐚𝐚𝐧𝐤𝐚
𝐈𝐦𝐚𝐚𝐭𝐢𝐧𝐤𝐢𝐢 𝐌𝐞𝐥𝐞𝐬 𝐙𝐞𝐧𝐚𝐰𝐢 (𝟏𝟗𝟗𝟏)
Bishii Luuliyo 1991, Meles Zenawi wuxuu noqday Madaxweynaha Dowladda Ku-meel-gaarka ah ee Itoobiya.
Sannadkii 1995, ka dib markii lagu dhawaaqay Dastuurka cusub ee Federaalka Qowmiyadaha, Meles Zenawi wuxuu u wareegay xilka Raysal Wasaaraha Itoobiya, wuxuuna dalka xukumayay ilaa geeridiisii sannadkii 2012.

Shirkii Carta (2000) iyo Mawqifkii Meles Zenawi
Sannadkii 2000, markii Shirka Dib-u-hesheesiinta Soomaaliyeed lagu qabtay magaalada Carta ee dalka Jabuuti oo ay ku dhalatay Dowladdii Cartaa (TNG) oo uu madaxweyne ka noqday Cabdiqaasim Salaad Xasan, Meles Zenawi wuxuu u arkayay dowladdaas mid aan ku habboonayn Istiraatiijiyaddiisa.
Zenawi wuxuu ku eedeeyay dowladdii Carta inay u janjeerto dhanka kooxaha Islaamiga ah iyo inay gabaad u tahay jabhado ka soo horjeeda Itoobiya (sida ONLF iyo Al-Ittihaad Al-Islaami).
Zenawi wuxuu caasimadda Addis Ababa ku dhisay isbahaysi loogu magac daray SRRC (Somali Reconciliation and Restoration Council) oo ay ku jireen hoggaamiye-kooxeedyadii awoodda ku lahaa Muqdisho iyo gobollada (sida Cabdullahi Yuusuf, Maxamed Qanyare, Xasan Shatigudud, iyo kuwa kale). Tani waxay ku keenay dowladdii Carta inay awoodi weydo in ay maamusho Muqdisho.

𝐒𝐢 𝐊𝐨𝐨𝐛𝐚𝐧
𝐒𝐡𝐢𝐫𝐤𝐢𝐢 𝐈𝐦𝐛𝐚𝐠𝐚𝐭𝐡𝐢 (𝟐𝟎𝟎𝟐–𝟐𝟎𝟎𝟒) 𝐢𝐲𝐨 𝐃𝐡𝐚𝐥𝐚𝐬𝐡𝐚𝐝𝐢𝐢 𝐓𝐅𝐆
𝐃𝐨𝐰𝐥𝐚𝐝𝐢𝐢 𝐒𝐨𝐨𝐦𝐚𝐚𝐥𝐢𝐲𝐞𝐝 𝐰𝐚𝐱𝐞𝐲 𝐬𝐨𝐨 𝐝𝐚𝐠𝐭𝐞𝐲 𝐁𝐞𝐲𝐝𝐡𝐚𝐛𝐨
𝐌𝐚𝐫𝐤𝐚𝐥𝐞 𝐖𝐚𝐱𝐚𝐚 𝐌𝐚𝐝𝐚𝐱𝐰𝐞𝐲𝐧𝐞 𝐥𝐚𝐠𝐮 𝐝𝐨𝐨𝐫𝐭𝐞𝐲 𝗝𝗮𝗯𝘂𝘂𝘁𝗶 𝐒𝐡𝐚𝐫𝐢𝐢𝐟 𝐒𝐡𝐞𝐞𝐤𝐡 𝐀𝐱𝐦𝐞𝐝 𝐈𝐲𝐚𝐝𝐨𝐨 𝐀𝐲 𝐖𝐚𝐝𝐚𝐧𝐤𝐚 𝐉𝐨𝐨𝐠𝐚𝐚𝐧 𝐂𝐚𝐥𝐨𝐨𝐬𝐡𝐨𝐨𝐝 𝐮 𝐒𝐡𝐚𝐪𝐞𝐲𝐬𝐭𝐚𝐲𝐚𝐚𝐬𝐡𝐚 𝐀𝐌𝐈𝐒𝐎𝐌 𝐀𝐓𝐌𝐈𝐒 𝐀𝐔𝐒𝐒𝐎𝐌

Ka dib geeridii Meles Zenawi sannadkii 2012, oo uu xilka kaga dambeeyay Haile mariam Desalegn, Itoobiya waxay gashay xilli aan deggenayn oo ay ka dhasheen dibadbaxyo waaweyn oo ay hor kacayeen dhallinyarada Oromada iyo kuwa Amxaarada. Dhibaatadaas siyaasadeed iyo cadaadiskii shacabka waxay keeneen in Haile mariam Desalegn uuna maamuli karin dalka, isagoo markii dambe iscasilay bishii Febraayo 2018.

𝐇𝐚𝐥𝐤𝐚𝐧 𝐰𝐚𝐚 𝐬𝐡𝐞𝐞𝐤𝐚𝐝𝐚 𝐒𝐢𝐝𝐚 𝐔𝐮 𝐀𝐛𝐢𝐲 𝐀𝐡𝐦𝐞𝐝 𝐊𝐚 𝐌𝐚𝐚𝐧𝐭𝐚 𝐉𝐨𝐨𝐠𝐚 𝐊𝐮 𝐘𝐢𝐦𝐢𝐝

Midnimadii Gudaha Coalition-ka (EPRDF) Ka dib iscasilaaddii Hailemariam, isbahaysigii xukumayay dalka ee EPRDF wuxuu galay doorasho gudaha ah si loogu dooro guddoomiye cusub oo noqonaya Ra'iisul Wasaaraha dalka.
Garabka Oromada (OPDO) oo uu hoggaaminayay Lemma Megersa iyo Abiy Ahmed ayaa isbahaysi la samaystay garabka Amxaarada (ANDM). Isbahaysigan wuxuu dhabar-jabiyay jabhaddii TPLF oo qarniyo xukumi jirtay EPRDF.

𝐆𝐮𝐮𝐬𝐡𝐢𝐢 𝐀𝐛𝐢𝐲 𝐀𝐡𝐦𝐞𝐝

27-kii Maarso 2018, Abiy Ahmed waxaa loo doortay guddoomiyaha EPRDF, bishii Abriil 2018-na waxaa loo dhaariyay Ra'iisul Wasaaraha dalka, isagoo noqday hoggaamiyihii ugu horreeyay ee ka soo jeeda qowmiyadaha Oromada ee xilkaas qabta.
Si kastaba ha ahaatee, intii ka dambaysay 2020, Itoobiya waxay dib uga sii daraysay marka loo eego xabbad-joojintii h**e, iyadoo Abiy Ahmed uu maanta wajahayo caqabado dhowr ah oo halis ku ah amniga iyo jiritaanka dalka

𝐃𝐚𝐠𝐚𝐚𝐥𝐤𝐢𝐢 𝐓𝐢𝐠𝐫𝐚𝐲 (𝟐𝟎𝟐𝟎–𝟐𝟎𝟐𝟐):

Dagaalkii la galay TPLF wuxuu sababay dhimashada shacab badan, barakac weyn, iyo burbur dhaqaale. In kasta oo heshiiskii Pretoria (Nofembar 2022) lagu baajiyay dagaalkii tooska ahaa, xaaladda gobolka Tigray wali kuma soo laaban si caadi ah
𝐂𝐨𝐥𝐚𝐚𝐝𝐝𝐚 𝐆𝐨𝐛𝐨𝐥𝐤𝐚 𝐀𝐦𝐱𝐚𝐚𝐫𝐚𝐝𝐚 (𝐅𝐚𝐧𝐨):

Maanta, caqabadda ugu weyn ee milatari ee Abiy Ahmed waa jabhadda Amxaarada ee Fano. Ka dib markii dowladda dhexe ay isku dayday inay kala dirto ciidamada gobollada (Special Forces), Fano waxay gubasho ka sameysay gobolka Amxaarada, iyagoo deegaanno badan oo waaweyn toos u maamula, dagaalkana u wareejiyay magaalooyinka waaweyn.
Isku-dhacyada Amxaarada:

Dagaalladii dhowaan ka dhacay gobolka Amxaarada (gaar ahaan gobollada Gondar, Gojjam, iyo Wollo), jabhadda Fano ayaa sheegtay inay maxaabiis iyo hub badan ka qabatay ciidamada dowladda Abiy Ahmed ee la geeyay halkaas.
Hoggaanka TPLF ee Tigray waxay ku jiraan hannaanka dib-u-dhiska maamulka gobolka iyagoo mararka qaarkood khilaaf siyaasadeed kaga jira gudaha ama xudduudaha Koonfurta Tigray (Raya & Wolkait),

𝐆𝐮𝐧𝐚𝐚𝐧𝐚𝐝: 𝐒𝐚𝐟𝐚𝐫𝐤𝐢𝐢 𝐈𝐥𝐛𝐚𝐱𝐧𝐢𝐦𝐨 𝐢𝐲𝐨 𝐒𝐢𝐢-𝐣𝐢𝐫𝐢𝐭𝐚𝐚𝐧𝐤𝐚 𝐐𝐚𝐫𝐚𝐧𝐤𝐚

Safarka taariikheed ee ka bilaabmay Buuraha Aksum qarnigii 1-aad ee Miilaadiga ilaa laga soo gaaro caasimadda Addis Ababa ee Itoobiyada casriga ah ma aha bartamaha sheeko taariikheed oo oo kaliya, balse waa marag-furka noolaanshaha iyo isbadal-samaynta ilbaxnimo qadiim ah. Aksum waxay dhigtay aasaaskii hiddaha, xuruufta Ge'ez, diinta, iyo maamulka; halka madaxdii ka dambeysay—oo ay ka mid yihiin Menelik II, Haile Selassie, Mengistu, iyo Meles Zenawi—ay mid kastaa saameyn toos ah ku yeesheen qaabaynta xudduudaha, siyaasadda, iyo nidaamka bulsho ee dalka.
Nidaamyadii isaga kala dambeeyay maamulka dalkaas—oo soo maray boqortooyo dhexe, maamul hanti-wadaag militariga ah, iyo nidaamka federaalka qowmiyadaha—waxay muujinayaan sida dalka Itoobiya uu mar walba u raadinayay dheelitirka awoodda dhexe iyo kala-duwanaanshaha shacabkiisa. Faragelintii milatari ee gobolka, sida colaadihii Soomaaliya, dagaalladii sokeeye ee Tigray, iyo kacdoonnada ka socda Amxaarada iyo Oromiya, waxay markhaati u yihiin in dhaxalkii maamul ee h**e uu wali xiriir toos ah la leeyahay caqabadaha maanta la wajahayo.
Ugu dambeyntii, "Aksum ilaa Itoobiyada Maanta" waa sheeko muujinaysa in xididdadii h**e ee boqortooyadii Aksum ay wali yihiin tiirarka ay maanta Itoobiya ku taagan tahay. Iyadoo maanta dalku marayo marxalad xasaasi ah oo ay isa saaran yihiin caqabado dhaqaale, colaado gudaha ah, iyo isbadallo geopolitika, taariikhda dheer ee Itoobiya waxay cashar u tahay in sii-jiritaanka qaranku uu ku xiran yahay sida maamuladu ugu guuleystaan helitaanka nabad dhab ah, hannaanka dib-u-heshiisiinta, iyo maaraynta kala-duwanaanshaha bulshada geeska Afrika.

W/Q: Mohamed Ali Abdi

10/08/2026

Mardhow La Soco Warbixin Ciwaankeedu Yahey
"Aksum ilaa Itoobiyada Maanta"

08/08/2026

Wada Sheekeysi Taariikh badan ka buuxdo Xaqiiqooyin Qaraar Oo Ay Tahey Inaan Wax Ku Qaadano Si aan u saxno Mustaqbal ka Caruurteena oo aynaan 100 sano kale U kala Qeybsanaan
Wareysi Aan Daawashadiisa Ku Caajisin Ayuu Ahaa Aad Ayeey U Mahadsan Yihiin Team Geedfadhi Oo ay ugu h**eyaan Abdikarim Ali Kaar Iyo Abdinur Mohamed Ahmed

08/08/2026

Arinta Uu Sheekha Ka Hadlaayo Si Fiican U Dhuux

07/08/2026

Itoobiyada Maanta

Muuqaalka Waa Marh**e Laakin Waayuhu Waa Isku Mid

06/08/2026

Wali Aqrisey Qormada Aan Ka Diyaariney Taariikhda Aaska Aaska Hirshabelle: Wadadii Loo Marey Dhismaha Maamulka
Hada Soo Aqri👇 https://www.facebook.com/share/p/19Q3XQ35qv/

06/08/2026

𝗧𝗮𝗮𝗿𝗶𝗶𝗸𝗵𝗱𝗮 𝗜𝘆𝗼 𝗔𝗮𝘀𝗮𝗮𝘀𝗸𝗶𝗶 𝗛𝗶𝗿𝘀𝗵𝗮𝗯𝗲𝗹𝗹𝗲: 𝗪𝗮𝗱𝗱𝗮𝗱𝗶𝗶 𝗟𝗼𝗼 𝗠𝗮𝗿𝗮𝘆 𝗗𝗵𝗶𝘀𝗺𝗮𝗵𝗮 𝗠𝗮𝗮𝗺𝘂𝗹𝗸𝗮

"𝑴𝒂𝒂𝒎𝒖𝒍 𝒍𝒂𝒈𝒖 𝒅𝒉𝒂𝒍𝒂𝒚 𝒂𝒅𝒌𝒆𝒚𝒔𝒊 𝒊𝒚𝒐 𝒕𝒂𝒏𝒂𝒂𝒔𝒖𝒍, 𝒌𝒖 𝒌𝒐𝒓𝒂𝒚 𝒅𝒉𝒊𝒊𝒍𝒍𝒐 𝑪𝒐𝒍𝒂𝒂𝒅 𝒊𝒚𝒐 𝒅𝒐𝒐𝒅 𝒅𝒉𝒂𝒒𝒂𝒏, 𝒍𝒂𝒂𝒌𝒊𝒊𝒏 𝒖 𝒉𝒂𝒓𝒔𝒊 𝒍𝒂’ 𝒎𝒂𝒂𝒏𝒕𝒂 𝒐𝒐 𝒌𝒂𝒍𝒊𝒚𝒂 𝒊𝒏𝒂𝒚 𝒉𝒆𝒔𝒉𝒐 𝒄𝒂𝒅𝒅𝒂𝒂𝒍𝒂𝒅 𝒎𝒂𝒂𝒎𝒖𝒍 𝒊𝒚𝒐 𝒉𝒐𝒈𝒂𝒂𝒏 𝒎𝒊𝒅𝒂𝒚𝒔𝒂𝒏."

𝐇𝐨𝐫𝐝𝐡𝐚𝐜

Dowlad Goboleedka Hirshabelle wuxuu ka mid yahay maamul-goboleedyada ugu dambeeyay ee lagu dhisay nidaamka federaalka ah ee Soomaaliya, dhismihiisuna wuxuu ahaa geedi-socod wajahey caqabado siyaasadeed, kuwo dhaqan, iyo kuwo deegaan oo aad u adag. Sanadkii 2016, markii ay Dowladda Federaalka ah ee Soomaaliya u muuqatay mid waqtigeedu dhamaad yahey ayaa waxey go'aan sadeen ineey dhameystiraan hannaanka federaalaysanta dalka, Sanadku 2016 waxaa hartay oo keliya labada gobol ee Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe. Isku-dhafka labadan gobol ma ahayn mid ku yimid rabitaan fudud oo ka yimid dadka deegaanka, ee wuxuu ahaa hawlgal siyaasadeed oo si weyn looga haysay xarunta Dowladda Dhexe si loo dhameystiro maamul-goboleedyada dalka.
Shirweynihii ka dhacay magaalada Jowhar ee xarunta gobolka Shabeellaha Dhexe sanadkii 2016 wuxuu noqday madal ay ka curteen doodo, is-faham waayo, iyo khilaafyo waaweyn. Caqabadda ugu Weyn waxay ka dhalatay kala duwanaanshaha rabitaanka iyo saluugga odayaasha dhaqanka ee labada gobol. Odayaasha iyo samaddoonada ka soo jeeda gobolka Hiiraan, Waxay si adag u diideen hannaanka loo marayay dhismaha maamulka iyagoo ku doodayay in Hiiraan Yahey gobol qadiim ah oo 8 degmo lahaa, halka Shabeellaha Dhexe uu ahaa gobol ka yar dhul ahaan iyo taariikh ahaan dhismihii h**e. Oo U Dhigmin Oo Gobolka Hiiraan saguba uu noqdo maamul gobol ama lagu kordhiyo degmooyin kale, halkii lagu hoos geyn lahaa maamul xaruntiisu tahay Jowhar. Rabitaankaas wuxuu dhalay in ergooyin badan oo reer Hiiraan ah ay qaataan go'aan ah inay qaadacaan shirka, taas oo abuurtay xiasad siyaasadeed oo qoto-dheer.
Dhanka kale, hannaanka awood-qeybsiga beelaha ee maamulka Hirshabelle wuxuu ahaa mid si weyn lagu saleeyey habka 4.5, kaasi oo abuuray (gorgortan) xooggan oo dhexmaray beelaha wada dega labada gobol. Gobollada Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe waxaa dega beelo kala duwan Sida Abgaal, Xawaadle, Gaaljecel, Gugundhabe, Moobleen, Jajeele, iyadoo ay jiraan beelo kale siday Sheekhal), Jiidle, iyo beelaha Bantuuga/Jareer Weyn, sidoo kale waxaa jira beelo kale oo tiro yar oo deegaanka ku leh taariikh iyo saameyn dhaqan.
Dimuqraadiyadda awoodda iyo kuraasta sare waxay dhalisay saluug xooggan oo ka yimid beelaha qaar oo u arkayay in kuraasta ugu sareysa (Madaxweynaha, Gudoomiyaha Baarlamaanka, iyo Madaxweyne Ku-xigeenka) loogu sad-bursadey
Gorgortankii iyo khilaafkii ka dhashay doorashadii Madaxtooyada iyo maamul-u-samaynta 2016 wuxuu keenay in maamulku ka bilaawdo xaalad kalsooni-darro ah, halkaas oo madaxdii cusbayd ay wajaheen caqabad ah in maamulku ka shaqeyn waayo gobolka Hiiraan. Wadadii loo maray dhismaha Hirshabelle waxay ahayd mid ka buuxda tanaasul lagu dhex-maray cadaadis siyaasadeed iyo maamul, laakiin waxay iftiimisay sida dhismaha dowladnimo ee Soomaaliya uu had iyo goor ugu xiran yahay xalinta tabashooyinka dhaqanka iyo deegaanka.

𝐒𝐢𝐝𝐞𝐞 𝐤𝐮 𝐛𝐢𝐥𝐚𝐚𝐛𝐚𝐭𝐚𝐲 𝐟𝐢𝐤𝐫𝐚𝐝𝐝𝐮, 𝐲𝐚𝐚𝐧𝐚 𝐤𝐞𝐞𝐧𝐚𝐲 𝐦𝐚𝐠𝐚𝐜𝐚 "𝐇𝐢𝐫𝐬𝐡𝐚𝐛𝐞𝐥𝐥𝐞"?

Fikraddu marnaba ma ahayn mid iskood ugu dhalatay ama ka soo go'day shacabka deegaannada Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe, ee waxay ahayd qorshe siyaasadeed oo Qaran oo si toos ah looga soo maareynayay Xafiiska Madaxtooyada Soomaaliya iyo Wasaaradda Arrimaha Gudaha Federaalka.
Hadaba Is Aan U Ogaano Xog Badan Aan Marka H**e Dul Istaagno Masuuliyiintii Shaqada Gacanta Ku Hayey

Doorkii Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud (Nidaamka Federaalaynta)

Sanadkii 2012 markii uu Dastuurka Kumeel-gaarka ah meel maray, wuxuu dhigayay in Soomaaliya loo badalo nidaam federaal ah, iyadoo 2 gobol ama ka badan ay samaysan karaan Dowlad Goboleed.
Ilaa sanadkii 2015, dalka waxaa ka dhismey maamullada Jubbaland, Koonfur Galbeed, Punatland, iyo Galmudug. Waxaa la joogay dib-u-dhac ballaaran, marka loo eego waqtiga doorashada Qaran oo ku beegnayd dabayaaqadii 2016. Madaxweyne Xasan Sheekh Maxamuud iyo kooxdiisii Madaxtooyada waxay aad u riixayeen in ka hor doorashada 2016 la dhameystiro khariidada federaalka dalka, si labada gobol ee hartay (Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe) loogu daro Hanaanka maamul-goboleed Dhisan. Tani waxay Madaxweynaha u ahayd guul siyaasadeed iyo mid dastuuri ah oo uu ku faani karo intay jirtay dowladdiisii (2012–2016).

Doorkii Wasaaradda Arrimaha Gudaha iyo Wasiir Cabdiraxmaan Odowaa

Mas'uulkii inta ugu badan waday culeyska iyo geedi-socodka farsamo ee dhismaha maamulkan wuxuu ahaa Wasiirkii Arrimaha Gudaha iyo Federaalka ee xilligaas, Cabdiraxmaan Maxamed Xuseen (Odowaa).
Maamulida Shirka: Wasiir Odowaa wuxuu ahaa shakhsiga hoggaaminayay guddigii farsamada dowladda ee maareynayay Shirkii Jowhar. Wuxuu si joogto ah ugu safri jiray Jowhar iyo Beledweyne si uu odayaasha dhaqanka uga Taloo-geliyo nidaamka Iyo Sida Ay Wax U Rabaan Ineey I Dhisaan.
Gorgortanka iyo Cadaadiska: Odowaa iyo kooxdiisa wasaaradda waxay wajahayeen Caqabad weyn oo uga yimid odayaasha Hiiraan. Wasiirka wuxuu isticmaalay xeelado kala duwan—oo ay ku jirtay in odayaasha deegaanka loogu yeero Muqdisho Mararka Qaar Uu Isagu ugu tageyey magaaloyinka ay dagan yihiin, Si loo Qanciyo In Dalka Uu Yeesho Maamul Cusub, Si geedi-socodka hanaanka Federaalka u fashilmin.
Guddiga Farsamada: Wasaaradda Arrimaha Gudaha waxay dhistay Guddiga Farsamada Maamul-u-samaynta, kuwaas oo loo assigned gareeyey in ay diyaariyaan Dastuurka Kumeel-gaarka ah ee maamulka, astaynta astaanta gobolka, iyo habka ergooyinka loo soo xulayo.

𝐘𝐚𝐚 𝐤𝐞𝐞𝐧𝐚𝐲 𝐌𝐚𝐠𝐚𝐜𝐚 "𝐇𝐢𝐫𝐬𝐡𝐚𝐛𝐞𝐥𝐥𝐞"?

Markii shirkii Jowhar uu marayay heerarkii farsamada sanadkii 2016, waxaa soo If-Baxdey baahi loo qabo magac ka dhex-muuqda ama si dhex-dhaxaad ah u metela labada gobol, maadaama ay jirtay xasaasiyad ah in magaca gobol walba Isaga la siinaayo.
Magaca HIRSHABELLE wuxuu ahaa soo-jeedin Farsamo oo ka dhalatay Guddigii Farsamada ee Wasaaradda Arrimaha Gudaha iyo qaar ka mid ah ergadii shirkii Jowhar ku wada sugnaa.
Fikraddu waxay ahayd in magaca laftigiisa uu noqdo heshiis (compromise) astaan u ah midnimada labada gobol:
HIR = Wuxuu ka kooban yahay horgalaha magaca gobolka Hiiraan.
SHABELLE = Wuxuu u taagan yahay gobolka Shabeellaha Dhexe
Magacan waxaa markii dambe si rasmi ah loogu meel mariyay Dastuurka Kumeel-gaarka ah ee Hirshabelle markii ay ansixiyeen Baarlamaankii ugu horreeyay ee maamulkaasi bishii Oktoobar 2016, kaas oo noqday astaanta rasmiga ah ee maamul-goboleedka illaa maanta.

𝐒𝐡𝐢𝐫𝐚𝐫𝐤𝐢𝐢 𝐀𝐝𝐤𝐚𝐚 𝐈𝐲𝐨 𝐊𝐮𝐥𝐚𝐧-𝐬𝐢𝐢𝐧𝐭𝐚 𝐎𝐝𝐚𝐲𝐚𝐚𝐬𝐡𝐚 𝐋𝐚𝐛𝐚𝐝𝐚 𝐆𝐨𝐛𝐨𝐥
Madal kasta oo odayaal laba gobol oo deris ah lagu hor fadhisiinayo waxay lahayd caqabado taariikhi ah. Odayaashii Hiiraan waxay ku doodeen: "ℍ𝕚𝕚𝕣𝕒𝕒𝕟 𝕨𝕒𝕒 𝕘𝕠𝕓𝕠𝕝 𝕀𝕤𝕜𝕚𝕚𝕤 𝕄𝕒𝕒𝕞𝕦𝕝 𝔾𝕠𝕓𝕠𝕝𝕖𝕖𝕕 𝕦 𝕟𝕠𝕢𝕠𝕟 𝕜𝕒𝕣𝕒 𝕒𝕞𝕒 𝕕𝕖𝕘𝕞𝕠𝕠𝕪𝕚𝕟 𝕜𝕒𝕝𝕖 𝕝𝕒𝕘𝕦 𝕜𝕠𝕣𝕕𝕙𝕚𝕟 𝕜𝕒𝕣𝕠, 𝕤𝕒𝕓𝕒𝕓 𝕝𝕠𝕠 𝕣𝕒𝕒𝕔𝕚𝕪𝕠 𝕊𝕙𝕒𝕓𝕖𝕖𝕝𝕝𝕒𝕙𝕒 𝔻𝕙𝕖𝕩𝕖 𝕞𝕒 𝕛𝕚𝕣𝕥𝕠."
Dowladda Federaalka waxay bixisay dhaqaale iyo cadaadis dibloomaasiyadeed iyadoo Dowladu Meelkasta u martey in labada Dhaqan ee labada gobol kasoo kala jeeda isa soo hor fadhiistaan si mar un loo xulo ergooyinka.
Waqti dheer kadib Odayaasha Qaar ayaa la keenay Hoteellada Jowhar waxay yeelan jireen fadhiyo qaadan jirey maalmo iyo habeeno ah oo muranku cirka isku shareeri jiray—qaar odayaal ah oo Reer Hiiraan ah ayaa inta fadhiga ka kaca ku ashkatoyn jiray iyagoo leh: "Magaaladaan Jowhar marti ayaan ku nahay, go'aan aan xor u nahey ma qaadan karno.

𝐃𝐢𝐢𝐝𝐦𝐚𝐝𝐢𝐢 𝐔𝐠𝐚𝐚𝐬 𝐗𝐚𝐬𝐚𝐧 𝐔𝐠𝐚𝐚𝐬 𝐊𝐡𝐚𝐥𝐢𝐢𝐟 𝐢𝐲𝐨 𝐐𝐢𝐬𝐨𝐨𝐲𝐢𝐧𝐤𝐢𝐢 𝐤𝐚 𝐝𝐚𝐦𝐛𝐞𝐞𝐲𝐚𝐲.
Dhismihii Hirshabelle caqabaddii ugu weynayd waxay ahayd diidmadii Ugaas Xasan Ugaas Khaliif (Ugaaskii Guud ee Beesha Xawaadle), oo ahaa shakhsi dhaqan Oo Ixtiraam ku lahaa Hiiraan iyo guud ahaan dalka.
Sababta uu Ugaasku u diidey:

Ugaasku wuxuu ku doodayay in magaalada Beledweyne marnaba lagu hoos gayn karin maamul xaruntiisu tahay Jowhar.
Wuxuu maamulka Dowladda Federaalka ku eedeeyay inay rabaan in awoodda la boobo oo dadka deegaanka aan loo madax-bannayn aayahooda.
Wuxuu dalbanayay in marka h**e Hiiraan loo qaybiyo 2 gobol si ay ugu dambayn 3 gobol u noqdaan Oo ay u qeyb sadaan Xilalka Laakin Hada Maadama Gobolka Hiiraan uusan u dhigmin Gobolka Shabeelaha aysan macqul aheyn inaan maamul wada dhisano ama hiiraan maamul isku kood ah u dhistaan.

𝑺𝒊𝒅𝒆𝒆 𝒏𝒊𝒏 𝑿𝒂𝒘𝒂𝒂𝒅𝒍𝒆 𝒂𝒉 𝒍𝒐𝒐𝒈𝒖 𝒅𝒐𝒐𝒓𝒕𝒂𝒚 𝑴𝒂𝒅𝒂𝒙𝒘𝒆𝒚𝒏𝒆 𝒊𝒚𝒂𝒅𝒐𝒐 𝑼𝒈𝒂𝒂𝒔𝒌𝒊𝒊 𝒅𝒊𝒊𝒅𝒅𝒂𝒏 𝒚𝒂𝒉𝒂𝒚?

Tani waxay ahayd xeelad siyaasadeed (Political Manoeuvring) oo ay adeegsatay Dowladdii Federaalka ahayd ee xilligaas:
Dowlada waxay ogaatay in aysan Ugaas Xasan Keeni karin Ama Ku Qancin karin Inuu Jowhar Imaado.
Waxay bilaabeen in ay ka dhex-dhaqaaqaan Nabaddoonadii, Xildhibaanadii, iyo Aqoonyahankii Beesha Xawaadle oo qayb ka mid ah la keenay dhanka Jowhar.
Cali Cabdullaahi Cosoble, oo ahaa siyaasi rug-cad ah ka soo jeeda Beesha Xawaadle (oo aan garab buuxa ka haysan Ugaaska), ayaa loo Doortey booska Madaxweynaha.
Dowlada waxay rabtay in maamulka la dhiso oo la yiraahdo "Beeshu maamulka waa ku jirtaa maadaama Madaxweynahu uu ka soo jeedo Xawaadle", si loogu asturo awood-qeybsiga siyaasadeed. Ugaas Xasan mar kale wuu qaadacey maamulkaas reer Jowhar, wuxuuna ku sii nagaadey Beledweyne iyadoo taasi dhalisay in sanooyin badan uu maamulku ka shaqayn waayo Hiiraan gudaheeda.

𝐌𝐚𝐱𝐚𝐚 𝐥𝐚𝐠𝐮 𝐝𝐢𝐢𝐝𝐚𝐲 𝐢𝐧 𝐁𝐮𝐮𝐥𝐚𝐛𝐮𝐫𝐭𝐞 𝐧𝐨𝐪𝐨𝐭𝐨 𝐂𝐚𝐚𝐬𝐢𝐦𝐚𝐝𝐚 𝐇𝐢𝐫𝐬𝐡𝐚𝐛𝐞𝐥𝐥𝐞?

Markii dooddu adkaatay, Dowladdii Federaalka ahayd (Madaxweyne Xasan Sheekh) waxay soo saartay dikreeto loogu magacaabay Buulaburte inay noqoto Caasimadda Rasmiga ah ee Hirshabelle, iyadoo La Qorsheeyey Jowhar Ineey Noqoto Caasimad kumeel-gaar ah. Tani waxay ahayd (tanaasul) lagu soo jiadanayay dadka Hiiraan.

Haddaba maxaa lagu baajiyay ama loogu guuri waayay Buulaburte?

Xaaladii Amniga: Buulaburte waxay ahayd magaalo ay go'doomiyeen kooxda Al-Sh*b**b. Waddooyinka soo gala iyo kuwa ka baxa waxay ahaayeen kuwo amni darro ah oo aan wafdi dowladeed ama Baarlamaan ku shaqayn karin.
Dhanka Kaabayaasha Dhaqaalaha Buulaburte Ma Aheyn Magaalo Leh Kaabayaal Dhaqaale Sida Wadooyin Iyo Dhismayaal Dowladeed Ama Hoteelo Ay Dagi Karaan Ergooyinka Doorashada Iyo Madaxda Labada Heer Laakin Jowhar waxay lahayd dhismayaal dowladdii h**eHoteello, iyo u dhowaanshaha Muqdisho (oo 90km oo kaliya u jirta).
Siyaasadda Jowhar: Odayaashii iyo Siyaasiyiintii Shabeellaha Dhexe waxay diideen in caasimadda laga dhigo Buulaburte iyadoo xitaa dhismihii baarlamaanka iyo doorashadii madaxweynaha ku dhacday Jowhar. Buulaburte magaceedu wuxuu ku haray warqadaha oo kaliya, waxaana ficil ahaan caasimad noqotay Jowhar.

𝐒𝐡𝐞𝐞𝐤𝐨𝐨𝐲𝐢𝐧𝐤𝐢𝐢 𝐝𝐡𝐞𝐱-𝐦𝐚𝐫𝐚𝐲 𝐎𝐝𝐚𝐲𝐚𝐚𝐬𝐡𝐢𝐢 𝐢𝐲𝐨 𝐗𝐢𝐢𝐬𝐢𝐡𝐢𝐢 𝐒𝐡𝐢𝐫𝐤𝐢𝐢 𝐉𝐨𝐰𝐡𝐚𝐫
Awood-qeybsiga 4.5 iyo Beelaha: Habka ergooyinka Jowhar lagu soo xulay wuxuu ku dhisnaa formulada 4.5. Waxaa jirtay sheeko in odayaasha Shabeellaha Dhexe (gaar ahaan Abgaal) iyo kuwa Hiiraan (Xawaadle, Gaaljecel, Gugundhabe, iyo kuwa kale) ay habeen kasto isku qabsan jireen Sida loo qaybsanayo Madaxweynaha Ku Xigeenka iyo Gudoomiyaha Baarlamaanka.

Heshiiskii Qarsoodiga ahaa

Si shirka lagu dhisayay maamulka uusan u burburin, waxaa la sameeyay heshiis afka ah oo ahaa: "Madaxweynaha waxaa qaadanaya Hiiraan Gaar ahaan Xawaadle Madaxweyne Ku Xigeenka Waxaa Qaadanaya Shabeelaha Dhexe gaar ahaan Abgaal Gudoomiyaha Baarlamaanka waxaa qaadanaya Isla Hiiraan Gaar Ahaan Gaaljecel. Tani waxay keentay in beelihi kale ee Hiiraan sida Gugundhabe Jareer weyne Ama Qabiilada kale ay dareemaan in awoodda sare loogu sad-bursadey taas oo dhalisay cabashooyin markii dambe dib u soo laabtay.

Diyaaradii Garoonka Beledweyne: Waxaa jirtay waqti Dowladda Federaalku ay diyaarad u dirtay Beledweyne si loo soo qaado odayaal taageersan Ugaas Xasan. Odayaashii waxay go'aansadeen in aysan diyaaradda raacin, halka dhallinyaro ay garoonka xireen—taas oo muujisay in aasaaskii maamulkan uu ahaa mid ku yimid cadaadis siyaasadeed oo heer sare ah ka soo bilaabmay intii uu ka imaan lahaa doonista shacabka hoose.
Aasaaskii Hirshabelle ma ahayn mid ku dhashay jawi degan; wuxuu ahaa baahi siyaasadeed oo dowladdii dhexe lahayd dhallisay, taasi oo sababtay in maamulku sanooyinkii ugu horreeyay la daalaa-dhaco kalsooni darro deegaanka ah, gaar ahaan gobolka Hiiraan.

𝐒𝐚𝐧𝐚𝐝𝐨 𝐘𝐚𝐫 𝐊𝐚𝐝𝐢𝐛 𝐌𝐚𝐱𝐚𝐚 𝐃𝐚𝐛𝐞𝐲𝐬𝐡𝐚 𝐔 𝐖𝐞𝐞𝐜𝐢𝐲𝐞𝐲 𝐒𝐡𝐚𝐛𝐞𝐞𝐥𝐥𝐚𝐡𝐚 𝐃𝐡𝐞𝐱𝐞

Isbeddelka keenay in maanta Madaxweynaha Hirshabelle uu ka yimaado Shabeellaha Dhexe (beesha Abgaal), halka markii h**e uu ka imaan jiray Hiiraan (beesha Xawaadle), wuxuu ahaa geedi-socod siyaasadeed oo dhashay markii uu burburay heshiiskii afka ahaa (Gentlemen's Agreement) ee 2016-kii lagu aasaasay maamulka.

Markii la dhisayay Hirshabelle 2016, waxaa la gaaray heshiis aan written ahayn oo ahaa:
Madaxweynaha: Hiiraan (Beesha Xawaadle)
Madaxweyne Ku-xigeenka: Shabeellaha Dhexe (Beesha Abgaal)
Gudoomiyaha Baarlamaanka: Shabeellaha Dhexe (Gaaljecel)
Haddaba, heshiiskaas laguma qorin Dastuurka Hirshabelle, wuxuuna ahaa oo kaliya faham siyaasadeed oo ku koobnaa doorashadii ugu horreysay.

Markii la joogay Xilligii koowaad (2016–2020), Hirshabelle waxaa soo maray labo Madaxweyne oo ka soo jeeda Hiiraan/Xawaadle (Cali Cabdullaahi Cosoble oo xilka ka degay 2017 iyo Maxamed Cabdi Waare oo illaa 2020 joogay).
Siyaasiyiinta iyo Odayaasha Shabeellaha Dhexe (gaar ahaan Beesha Abgaal) waxay ku doodeen:
"Haddii Madaxweynaha uu had iyo goor ka imaanayo Hiiraan, Madaxweyne Ku-xigeenkuna uu yahay Shabeellaha Dhexe, taasi waxay ka dhigan tahay in Shabeellaha Dhexe uu waligiis ku jiraa booska 2-aad (Ku-xigeen), iyadoo weliba Jowhar oo ah Shabeellaha Dhexe ay tahay Caasimadda Maamulka."
Tani waxay dhalisay dood ah in kuraasta sare loo tartamo oo aysan noqonin maqaam Qolo gaar ah u xiran ama in isbeddel (Rotation) lagu sameeyo hoggaanka sare.

𝐊𝐚𝐥𝐚-𝐪𝐚𝐲𝐛𝐬𝐚𝐧𝐚𝐚𝐧𝐭𝐢𝐢 𝐢𝐲𝐨 𝐆𝐚𝐫𝐚𝐛-𝐢𝐬-𝐭𝐚𝐚𝐠 𝐥𝐚'𝐚𝐚𝐧𝐭𝐢𝐢 𝐒𝐢𝐲𝐚𝐚𝐬𝐚𝐝𝐞𝐞𝐝 𝐞𝐞 𝐇𝐢𝐢𝐫𝐚𝐚𝐧

Sababta ugu weyn ee fududaysay in awoodda laga soo wareejiyo Hiiraan waxay ahayd saluuggii joogtada ahaa ee Hiiraan ka jiray Qabiil Ahaan Iyo Dhaqan Ahaan
Ugaas Xasan Ugaas Khaliif iyo qayb ka mid ah odayaasha Hiiraan weligood si buuxda ma aqbalin maamulka Hirshabelle, iyagoo ku doodayay in Hiiraan la dulmay.
Madaxweynihii xilligaas Maxamed Cabdi Waare oo ka soo jeeday Hiiraan ayaa dhamaadkii 2020 isku dayay in uu dib u dhigo doorashada ama uu beddelo hannaanka, laakiin markii uu waayay taageero siyaasadeed oo buuxa oo uga timaada Dowladda Federaalka (Madaxweyne Farmaajo) iyo gudaha maamulka, wuxuu doortay in uu iscasilo bishii Nofeembar 2020 Sidaas na Shabeellaha Dhexe Ay Ugu Soo Waregtay Xilka Madaxweynaha Hirshabelle.

Doorkii Dowladda Federaalka (2020) iyo Nidaamka "Rotational Leadership"
Dhamaadkii 2020, intii ay socotay maamul-u-samaynta dawradii 2-aad ee Hirshabelle, Dowladdii Federaalka ahayd ee uu hoggaaminayay Madaxweyne Maxamed Cabdullaahi Farmaajo iyo Wasiirkeedii Arrimaha Gudaha ayaa taageeray fikradda Wareegga Hoggaanka (Rotational Leadership).
Fikradan waxay ahayd:
Maadaama dawradii 1-aad (2016–2020) uu Madaxweynaha ahaa Hiiraan (Xawaadle), waa in dawrada 2-aad (2020–2024+) uu Madaxweynaha noqdaa Shabeellaha Dhexe (Abgaal).
Gudoomiyaha Baarlamaanka Hirshabelle markaas waxaa loo maray dhanka Hiiraan (oo uu ku guuleystay Cabdihakiim Luqmaan oo ka soo jeeda beesha Gaaljecel).
Madaxweyne waxaa loo doortay Cali Guudlaawe Xuseen (oo ahaa Madaxweyne Ku-xigeenkii h**e, ka soo jeeda Shabeellaha Dhexe/Abgaal).

Beesha Xawaadle iyo qaybo ka mid ah shacabka Hiiraan ayaa gebi ahaanba diiday doorashadii Cali Guudlaawe ee 2020.
Tani waxay dhalisay curashadii jabhaddii Hiiraan State iyo dhaqdhaqaaqii uu hoggaaminayay Jeneraal Xuud, kuwaas oo si toos ah u diiday in Cali Guudlaawe uu cagaha soo dhigo magaalada Beledweyne muddo dheer, iyagoo sheegay in Hiiraan laga boobay awooddii Madaxweynaha ee lagu heshiiyay 2016-kii.
Nuxurka: Fikradda maanta Madaxweynaha looga dhigay Shabeellaha Dhexe ma ahayn heshiis cusub oo si nabad ah ku yimid, ee waxay ahayd go'aan siyaasadeed oo dowladdii dhexe iyo siyaasiyiinta Shabeellaha Dhexe ay ku baahyeen nidaamka "wareegga kuraasta" (Rotation), taas oo markii dambe caqabad iyo saluug cusub ka abuurtay gobolka Hiiraan.

𝐌𝐚𝐝𝐚𝐱𝐰𝐞𝐲𝐧𝐚𝐡𝐚 𝐇𝐢𝐫𝐬𝐡𝐚𝐛𝐞𝐥𝐥𝐞 𝐂𝐚𝐥𝐢 𝐆𝐮𝐮𝐝𝐥𝐚𝐚𝐰𝐞 𝐘𝐚𝐚 𝐮 𝐬𝐮𝐮𝐫𝐭𝐚 𝐠𝐚𝐥𝐢𝐲𝐞𝐲 𝐈𝐧𝐮𝐮 𝐡𝐢𝐢𝐫𝐚𝐚𝐧 𝐬𝐚𝐟𝐚𝐫 𝐤𝐮 𝐦𝐚𝐫𝐨

Safaradii uu Madaxweynaha Hirshabelle Cali Guudlaawe Xuseen ku tagay Gobolka Hiiraan—gaar ahaan magaalada Beledweyne ee bishii Febraayo 2022—waxay ahaayeen kuwo aad u adag oo markii h**e ay hortaagnayd diidmo xooggan oo ka timid reer Hiiraan iyo jabhaddii Hiiraan State ee uu hoggaaminayay Jeneraal Xuud.

Doorkii Siyaasadeed Ee (Farmaajo & Fahad Yaasiin)
Labadii sano ee ugu horreysay (2020–2022), Cali Guudlaawe ma tegi karin Beledweyne maadaama ay magaaladu joogeen ciidamo deegaan ah oo ka soo horjeeday. Qodobka ugu weyn ee albaabka u furay wuxuu ahaa doorashooyinkii Baarlamaanka Federaalka Soomaaliya ee 2021/2022.

Baahida Doorashada: Beledweyne waxay ahayd Xarunta Doorasheeda Magaalo-deegaanka 2-aad ee Hirshabelle (Garoonka 2-aad ee doorashada xildhibaanada Aqalka Hoose). Dowladdii Federaalka ahayd ee xilligaas iyo Guddiga Doorashooyinka waxay u baahnaayeen in doorashada xildhibaanada reer Hiiraan lagu qabto Beledweyne.
Culeyskii Fahad Yaasiin Xaaji Daahir (oo xilligaas ahaa La-Taliyaha Amniga Qaran ee Madaxweyne Farmaajo, isla markaana laga soo doortay Beledweyne) ayaa garab ka ahaa in maamulka Cali Guudlaawe uu Tago Hiiraan. Dowladdii Federaalku Ee xiligaa waxay guntiga u xiratay in gantaal siyaasadeed iyo mid amni ku bixiso in Cali Guudlaawe Beledweyne la geeyo.

Doorkii Cali Jeyte Cismaan: Gudoomiyihii Gobolka Hiiraan ee xilligaas, Cali Jeyte Cismaan, wuxuu qaatay door Muuqda Wuxuu xaqiijiyay in maamulka gobolka uu garab istaago Madaxweynaha, isagoo adeegsanaya taageeradiisa deegaanka iyo ciidamada deegaanka, si loo baajiyo iska hor-imaad ka dhaca magaalada gudaheeda.

Abaal Gudkii Nuur Dheere:

Maadama Cali Guudlaawe Xuseen Uu Gudoomiyaha Degmada Jalalaqsi U Magacaabey Nuur Dheere Waxey U Fududeysay Cali Guudlaawe In Degmooyinka Qaar Ee Hiiraan Uu Safar Ku tago

𝐓𝐚𝐥𝐨 𝐊𝐮 𝐬𝐨𝐜𝐨𝐭𝐨 𝐃𝐡𝐚𝐦𝐚𝐚𝐧 𝐃𝐚𝐝𝐤𝐚 𝐊𝐚 𝐍𝐚𝐱𝐚𝐲𝐚 𝐇𝐢𝐫𝐬𝐡𝐚𝐛𝐞𝐥𝐥𝐞

𝐇𝐢𝐫𝐬𝐡𝐚𝐛𝐞𝐞𝐥𝐞 𝐦𝐚 𝐰𝐚𝐱𝐞𝐲 𝐮 𝐛𝐚𝐚𝐡𝐚𝐧 𝐭𝐚𝐡𝐞𝐲 𝐢𝐧 𝐆𝐨𝐠𝐨𝐥 𝐧𝐚𝐛𝐚𝐝𝐞𝐞𝐝 𝐥𝐨𝐨 𝐝𝐡𝐢𝐠𝐨 𝐨𝐨 𝐛𝐞𝐞𝐥𝐚𝐡𝐚 𝐝𝐡𝐚𝐧 𝐥𝐚 𝐢𝐬𝐤𝐮 𝐤𝐞𝐞𝐧𝐨 𝐝𝐚𝐬𝐭𝐮𝐮𝐫 𝐜𝐮𝐬𝐮𝐛 𝐢𝐲𝐨 𝐡𝐨𝐠𝐚𝐚𝐧 𝐜𝐮𝐬𝐮𝐛 𝐨𝐨 𝐥𝐚𝐛𝐚𝐝𝐚 𝐠𝐨𝐛𝐨𝐥 𝐢𝐬𝐤𝐮 𝐰𝐚𝐝𝐢 𝐤𝐚𝐫𝐚 𝐥𝐚 𝐝𝐡𝐢𝐬𝐨?

Su'aashan waxay taabanaysaa xudunta dhibaatada iyo mustaqbalka maamul-goboleedka Hirshabelle. Marka la eego taariikhda dhismihii 2016 iyo isbeddelladii 2020, Hirshabelle waxay ku bilaabatay ku-dhawaad "dhalmo qasab ah" oo ka timid dowladdii dhexe, taas oo reebtay nabaro siyaasadeed iyo kalsooni-darro beeleed oo aan illaa maanta si buuxda looga heshiin.

𝐃𝐡𝐢𝐛𝐚𝐚𝐭𝐚𝐝𝐚 "𝐋𝐚𝐛𝐚 𝐆𝐨𝐛𝐨𝐥 𝐨𝐨 𝐀𝐚𝐧 𝐃𝐡𝐚𝐛 𝐚𝐡𝐚𝐚𝐧 𝐈𝐬𝐤𝐮 𝐗𝐢𝐫𝐧𝐚𝐲𝐧"

Laga soo bilaabo aasaaskii maamulka, Hiiraan iyo Shabeellaha Dhexe waxay ahaayeen labo gobol oo hal magac lagu wada duubay laakiin aan lahayn isku-xirnaan maamul oo dhab ah.
Shabeellaha Dhexe waxay dareemeysay in ay tahay xarunta dowladda maadaama Jowhar ay tahay caasimadda, halka Hiiraan ay inta badan u muuqatay gobol hoos yimaada maamul xaruntiisu fog tahay oo doonaya oo kaliya inuu cashuurta iyo kuraasta ku maareeyo.
Gogol nabadeed oo cusub waxay keeni kartaa in labada gobol ay dib u wada fariistaan, iyagoo aan ahayn ergooyin la haysto, ee ah dad deegaan oo si dhab ah uga wada hadlaya danehoooda dhaqaale, amni, iyo bulsho.
𝐁𝐚𝐚𝐡𝐢𝐝𝐚 𝐃𝐚𝐬𝐭𝐮𝐮𝐫 𝐂𝐮𝐬𝐮𝐛 𝐨𝐨 𝐂𝐚𝐝𝐚𝐲𝐧𝐚𝐲𝐚 𝐀𝐰𝐨𝐨𝐝-𝐪𝐞𝐲𝐛𝐬𝐢𝐠𝐚 (𝐑𝐨𝐭𝐚𝐭𝐢𝐨𝐧𝐚𝐥 𝐒𝐲𝐬𝐭𝐞𝐦)
Ciladdii ugu weynayd ee 2016 dhacday waxay ahayd in awood-qeybsiga loo daayay "heshiis afka ah" (Gentlemen's Agreement). Markii 2020 la joogayna, isbeddelka la sameeyay wuxuu dhalay kacdoon iyo ciidamo Gadoodsan (sida jabhaddii Hiiraan State iyo khilaafkii Cali Jeyte).
Dastuurka Hirshabelle wuxuu u baahan yahay in lagu qaro hab-raac sharci ah oo cad (Constitutional Guarantee) oo qeexaya nidaamka madaxtinimada wareegta ah (Rotational Presidency).
Tusaale: In dastuurka si toos ah loogu qaro in 4 sano Kasta uu Madaxweynaha ka imaanayo gobolka kale, halka Gudoomiyaha Baarlamaanka uu ka imaanayo gobolka soo dhow. Tani waxay meesha ka saaraysaa shakiga, cabsida, iyo Gorgortanka hubka loo adeegsado doorasho kasta ka hor.

𝐌𝐚𝐝𝐚𝐱𝐰𝐞𝐲𝐧𝐞 𝐍𝐮𝐮𝐜𝐞𝐞 𝐀𝐡 𝐀𝐲𝐞𝐞𝐲 𝐔 𝐁𝐚𝐚𝐡𝐚𝐧 𝐓𝐚𝐡𝐞𝐲 𝐇𝐢𝐫𝐬𝐡𝐚𝐛𝐞𝐥𝐥𝐞
Si Hirshabelle ay uga Baxdo heerka ay maanta joogto oo ay u gaarto maqaamkeeda dhabta ah, waxay u baahan tahay hogaan leh sifooyinka iyo shuruudaha soo socda:
1) Hogaan Gogol-Nabadeed Oo Dhab ah Furi Kara
2) Hogaan Garanaaya Qiimaha Nidaamka Madaxtinimada Wareegta (Rotational Governance)
3) Hogaan Dhaqaale iyo Kaabayaal Billaabi Kara (Economic Visionary)
4) Hogaan Nabadgelyada Dhaqdhaqaaqa Deegaanka Midayn Kara (Security Integrator)

𝐆𝐮𝐧𝐚𝐚𝐧𝐚𝐝

Hirshabelle uma baahna hogaamiye maamula khilaafka (Crisis Manager); waxay u baahan tahay hogaamiye beddela nidaamka (System Changer).
Haddii la helo hogaan ku dhiirada dhismaha Dastuur cusub oo cadaynaya awood-qeybsiga wareegta ah, furaha gogol nabadeed oo dhammaan beelaha la isku keeno, iyo qorshe dhaqaale oo looga faa'iideysto Wabiga Shabelle, Hirshabelle ma ahaan doonto maamul-goboleedka ugu khilaafka badan, Ugu Tayada Xun, ee waxay noqon doontaa hooyada ilaha cuntada iyo dhaqaalaha guud ahaan Soomaaliya.

W/Q: Mohamed Ali Abdi

Daarul Maqaam

11/08/2026

10/08/2026

10/08/2026

08/08/2026

08/08/2026

07/08/2026

06/08/2026

06/08/2026

Address

Telephone

Website

Alerts

Contact The Place Of Worship

Shortcuts

Share

Category

Listing takedown request