04/07/2026
如何对治嗔恨心
《嗔心重的信徒 A Devotee with a Strong Tendency Toward Aversion โยมผู้มีโทสะมาก》
🪷信徒：我是嗔心很重的人。我知道阿贊曾經也是一個很容易生氣的人，但我也知道阿贊說，要培育正念、正定、還有智慧，才能面對這種情況。 可是當別人罵我的時候，我往往馬上就會生氣，然後立刻罵回去。所以我想請問阿贊，以前當阿贊很生氣的時候，是怎樣去面對和處理這種情況的？謝謝。
阿贊高爾夫：阿贊自己用了很多方法。 首先，我們一定要看到生氣的過患。因為生氣其實沒有任何好處，真的沒有任何好處。如果我們生氣的話，只有失去。 既然生氣沒有什麼好處的話，那我們還把這個生氣收著幹嘛呢？當我們看到生氣的壞處時，就必須生起這個智慧去對治。我們需要有正念以及智慧。 因為這個生氣呢，我們並不能馬上就把它給滅掉。我們需要慢慢地去尋找方法，讓這個生氣慢慢地減少。
首先，我們需要具有足夠的正念，去及時地捕捉到這個生氣的情緒，及時覺知：「現在我正在生氣。」當覺知到這個生氣的情緒時，即使它非常強烈，我們也只是知道而已。把這個生氣的情緒收起來，不要把這個情緒推給別人，不要透過言語、行為表現出來。 無論這個情緒有多強烈，都先不要讓它發出去，不要讓這個生氣去找上別人。
如果我們能夠這樣忍耐，就持續學習忍耐下去，直到有一天，我們找到真正對治生氣的方法。因為如果這個生氣已經發出來的話呢，那就算是一種業力，然後我們就必須承受這個業力的果報。
如果它還沒有表現出來，就像我們正在打一則訊息，但還沒有按下發送鍵，我們仍然可以刪除。可是如果訊息已經發送出去了，那就出大事了。
阿贊剛開始出家的時候 ，遇到一件讓我非常生氣的事情。當時我就去頂禮佛陀，就這樣一直重複，我就一個人在那個大殿裡頂禮。
那時候大殿裡沒有什麼人，所以沒有人看到。如果當時有人的話，一定會有人覺得我瘋了，一個人無端端的在那裡一直頂禮 ，而且頂禮超過三次。
我就是一直這樣的頂禮，一直頂禮，也不知道頂禮了多少次。
直到我的背也開始痛了起來，然後其他部位也開始痛了，而這個生氣的情緒也就消失了。
阿贊就用這個方法。如果有哪一個煩惱是我沒有辦法去滅除的，我就會開始行禪，一直行禪，直到這個煩惱滅去為止。最重要就是和自己處在一起，然後就去思維。
儘量地把生氣的情緒收藏起來，然後和自己處在一起。當我們覺知到這個生氣的情緒已經是非常強烈到讓自己痛苦的時候，我們就會開始尋找方法，把這些不好的情緒和煩惱給滅除。
阿贊其實相信，在座的每一位都有辦法把這個生氣給滅除。但是，有誰願意去接受、承認這個情緒，然後去找方法去解決它呢？
那我們能夠接受自己是一個有不好習性的人嗎 ？我們能夠接受自己，然後之後就一定會改過嗎？
佛陀曾說，能夠去戰勝這個生氣的情緒的人，是世上最殊勝的人。即使戰勝世界上百人、千人，也比不上戰勝一次這個生氣的情緒。如果我們盡量不去理會這個生起的情緒，過不久這個生氣的情緒就會自己滅掉。
就好像我們訓練一隻老虎那樣。嗔心生氣就如老虎一樣。如果我們不斷順從這個老虎，例如給牠食物，牠就會越長越大隻。但如果我們不順從牠，不給牠食物吃，這隻老虎也會變得越來越沒力氣，越來越虛弱。那這個生氣的情緒也就會變得弱了起來，然後也沒有力氣再去生氣了。
那就讓我們好好地記起來：生氣的時候，有什麼想要說出來，就先不要說；有什麼想做的事情，就先不要做；在哪裡生氣，就先離開那裡。
如果對某個人生氣的話，那就先從人群當中退離出來，然後自己獨處。
我們生氣的時候，就好像瘋掉一樣。那瘋掉的人，就自己先獨處一下，不要把這個瘋掉的情緒傳染給別人，記得嗎？
然後呢，任何事情，無論是他錯，還是我們錯，如果我們先生氣，那就是我們錯了。究竟是誰的錯，其實也不重要的，就隨他去吧！但是如果是我們先生氣的話，那就是我們的錯。
讓這個生氣沒有辦法減弱的主要原因，就是我們認為自己沒有錯。如果我們沒有錯，那為什麼我們需要認輸呢 ？
但如果我們让步的話呢，那我們就認輸了對嗎 ？
這個生氣就是這樣折磨我們、欺騙我們，也能摧毀所有善法。人在極度憤怒時，甚至可能做出傷害父母、殺父殺母的事情。
生氣這個強烈的情緒就是這樣的。然後等這個怒火過去之後，才來後悔傷心，其實也是於事無補了。
所以希望大家努力不要跟隨嗔心，一直不斷練習下去。慢慢地，這個生氣的情緒就會越來越輕。
或者，也可以去試一下用阿贊的方法。生氣的話，就去頂禮佛陀。或者說，如果想要得到更多的功德的話呢，對誰生氣，就去頂禮那個人。如果生氣自己的老公，就去頂禮自己的老公；生氣自己的孩子，就去頂禮自己的孩子。
其他人應該會覺得我們瘋掉了。
🌿Devotee: I have a strong tendency toward aversion. I know that Ajahn used to be someone who easily got angry as well, but I also know that Ajahn teaches that we need to cultivate mindfulness (sati), stillness (samādhi), and wisdom (paññā) in order to face this situation. But whenever someone scolds me, I immediately become angry and react by scolding them back. So, I would like to ask Ajahn: in the past, when you were very angry, how did you deal with it? Thank you.
Ajahn Golf: Ajahn used many methods myself. First, we need to see the drawbacks of anger when it arises. Because anger truly brings no benefit at all, absolutely none. If we get angry, we only experience loss. If anger has no benefit, then why do we keep holding onto it? When we see the drawbacks of anger, we must use wisdom (paññā) to counteract it. We need mindfulness (sati) and wisdom. Because we cannot simply extinguish anger immediately; we need to gradually find ways to reduce it.
First, we need sufficient mindfulness to catch the emotion of anger in time, to become aware of it as soon as it arises: "Right now, I am angry." When we become aware of the angry emotion, even if it is very strong, we simply acknowledge it as it is. Contain it. Do not throw this emotion onto others. Do not express it through speech or actions. No matter how intense the emotion may be, do not release it outward. Do not allow this anger to go and strike someone else.
If we can endure in this way, then continue learning to endure until one day we discover the proper method for overcoming anger. Because once anger has already been expressed outwardly, it becomes kamma, and later we must bear its results (vipāka).
If it has not yet been expressed, it is like drafting a message that not yet been sent. We can still delete it. But if the message has already been sent, then it becomes a big problem.
When Ajahn first ordained, there was an incident that made me extremely angry. At that time, I went and paid homage to the Buddha, bowing repeatedly. I was alone in the shrine hall making prostrations.
At that time, there was almost nobody there, so nobody saw me. If people had seen me, they probably would have thought I had gone crazy, repeatedly bowing for no apparent reason, far beyond the usual three prostrations.
I just kept bowing and bowing. I do not know how many times I bowed.
Eventually my back started hurting, then other parts of my body started aching, and gradually the anger disappeared.
That was Ajahn’s method. If there is a certain defilement (kilesa) that I cannot eliminate, then I begin walking meditation (caṅkama). I continue walking until the defilement subsides. The most important thing is to remain with yourself and reflect.
Try to contain the anger and stay with yourself. When we become aware that this anger has become so strong that it is causing us suffering (dukkha), we naturally begin searching for ways to eliminate these unwholesome emotions and defilements.
Ajahn truly believes everyone here has the ability to overcome anger. But who is willing to accept and acknowledge this emotion, and then find a way to resolve it?
Can we accept that we have unwholesome habits? Can we accept ourselves and then resolve to change?
The Buddha said that if anyone can conquer this anger, they are the most excellent person in the world. Conquering a hundred or a thousand people in battle is still not as great as conquering anger just once. If we try not to engage with the emotion as it arises, soon it will fade away on its own.
It is like taming a tiger. Anger is like a tiger. If we continually obey it and keep feeding it, the tiger becomes larger and stronger. But if we stop feeding it and stop following its demands, the tiger gradually becomes weaker and weaker. Likewise, the emotion of anger will weaken and eventually lose its power.
So, remember this well: When angry, if there is something you want to say, do not say it yet. If there is something you want to do, do not do it yet. If you become angry somewhere, leave that place first.
If you are angry with someone, then step away from the crowd and spend some time alone.
Because when we are angry, it is almost like becoming insane. So, when one has "gone crazy", stay alone for a while and do not spread that madness to others. Remember that.
Then, no matter what, whether the other person was wrong or we were wrong, if we are the one who got angry first, then we are the one at fault. Who is actually right or wrong no longer matters; let it go. But if we are the one who became angry, then we are in the wrong.
The main reason anger does not subside is because we believe we are not at fault. If we are not wrong, why should we give in? But if we do give in, then we have admitted defeat, haven't we?
This anger deceives us, torments us, and destroys wholesome qualities (kusala-dhamma). Under intense anger, people can even harm their parents or commit extremely grave actions.
Such is the power of intense anger. And then, after the anger subsides, they may feel regret, but that regret cannot undo what has been done.
So, I hope everyone can make an effort not to act on anger. If we keep practicing like this, this angry emotion will gradually become lighter and weaker.
Alternatively, you can try Ajahn's method. When you get angry, go and bow to the Buddha. Or, if you want to accumulate even more merit (puñña), then bow to the person you are angry with. If you are angry with your husband, go bow to your husband. If you are angry with your child, go bow to your child.
Other people may think we have gone crazy.
✍🏻 โยม: ผมเป็นคนที่มีโทสะมาก รู้ว่าอาจารย์เองในอดีตก็เคยเป็นคนที่โกรธง่ายเหมือนกัน และทราบว่าอาจารย์สอนว่าต้องฝึกสติ สมาธิ และปัญญา จึงจะรับมือกับเรื่องนี้ได้
แต่เวลาที่มีคนมาต่อว่าหรือด่าผม มักจะโกรธขึ้นมาทันที แล้วก็ด่ากลับทันทีเช่นกัน
จึงอยากเรียนถามอาจารย์ว่า ในอดีตเวลาที่อาจารย์โกรธมาก ๆ อาจารย์รับมือและจัดการกับอารมณ์นั้นอย่างไรครับ? ขอบพระคุณครับ
อาจารย์กอล์ฟ: อาจารย์ใช้มาหลายวิธี
สิ่งแรกเลย เราต้องเห็นโทษของความโกรธให้ชัดเจนก่อน เพราะความโกรธนั้นไม่มีประโยชน์อะไรเลย ไม่มีจริง ๆ
เมื่อเราโกรธ สิ่งที่เกิดขึ้นมีแต่ความสูญเสีย
ในเมื่อความโกรธไม่มีประโยชน์ แล้วเราจะเก็บมันไว้ทำไม?
เมื่อเห็นโทษของความโกรธแล้ว เราจึงต้องใช้ปัญญาเข้ามาแก้ไข ต้องมีทั้งสติและปัญญา
เพราะความโกรธนั้น เราไม่สามารถดับมันได้ทันที จำเป็นต้องค่อย ๆ หาวิธีทำให้มันเบาบางลงทีละน้อย
อันดับแรก เราต้องมีสติมากพอที่จะจับอารมณ์โกรธให้ทัน และรู้ตัวว่า
“ตอนนี้เรากำลังโกรธอยู่”
เมื่อรู้ว่ากำลังโกรธ แม้อารมณ์นั้นจะรุนแรงเพียงใด ก็เพียงรู้เท่านั้น
เก็บอารมณ์นั้นไว้ก่อน อย่าส่งต่อไปให้คนอื่น อย่าแสดงออกทางคำพูดหรือการกระทำ
ไม่ว่าอารมณ์จะรุนแรงเพียงใด ก็อย่าเพิ่งปล่อยมันออกไป อย่าให้ความโกรธไปถึงคนอื่น
หากเราสามารถอดทนได้เช่นนี้ ก็จงฝึกอดทนต่อไปเรื่อย ๆ จนกว่าจะพบวิธีที่แท้จริงในการเอาชนะความโกรธ
เพราะหากความโกรธถูกแสดงออกไปแล้ว นั่นก็กลายเป็นกรรม และเราต้องรับผลของกรรมนั้น
แต่ถ้ามันยังไม่ถูกแสดงออก ก็เหมือนกับการพิมพ์ข้อความอยู่ แต่ยังไม่ได้กดส่ง เรายังสามารถลบมันได้
แต่ถ้ากดส่งออกไปแล้ว เรื่องก็ใหญ่แล้ว
ตอนที่อาจารย์บวชใหม่ ๆ เคยมีเหตุการณ์หนึ่งที่ทำให้โกรธมาก
ตอนนั้นอาจารย์จึงไปกราบพระพุทธเจ้า กราบซ้ำแล้วซ้ำอีก อยู่คนเดียวในศาลา
ตอนนั้นไม่มีใครอยู่ในศาลา ถ้ามีคนเห็น คงคิดว่าอาจารย์บ้า เพราะกราบอยู่คนเดียวไม่หยุด และกราบเกินสามครั้งเสียอีก
อาจารย์กราบแล้วกราบอีก กราบต่อไปเรื่อย ๆ จนจำไม่ได้ว่ากราบไปกี่ครั้ง
จนกระทั่งหลังเริ่มปวด และส่วนต่าง ๆ ของร่างกายก็เริ่มปวดตามมา
แล้วอารมณ์โกรธนั้นก็หายไป
นี่เป็นวิธีหนึ่งที่อาจารย์ใช้
หากมีกิเลสใดที่ยังละไม่ได้ อาจารย์จะเดินจงกรม เดินต่อไปเรื่อย ๆ จนกว่ากิเลสนั้นจะดับไป
สิ่งสำคัญที่สุดคือการอยู่กับตัวเอง และพิจารณาตัวเอง
พยายามเก็บอารมณ์โกรธเอาไว้ก่อน แล้วอยู่กับตัวเอง
เมื่อเราเห็นว่าความโกรธรุนแรงจนทำให้ตัวเองเป็นทุกข์ เราจะเริ่มมองหาวิธีดับอารมณ์และกิเลสเหล่านั้น
อาจารย์เชื่อว่าทุกคนที่นั่งอยู่ที่นี่มีความสามารถที่จะเอาชนะความโกรธได้
แต่คำถามคือ มีใครบ้างที่ยอมรับอารมณ์นี้ ยอมรับว่ามันมีอยู่จริง แล้วลงมือหาทางแก้ไขมัน?
เราสามารถยอมรับได้ไหมว่า เราเป็นคนที่ยังมีนิสัยไม่ดีบางอย่าง?
เราสามารถยอมรับตัวเอง และตั้งใจแก้ไขตัวเองได้หรือไม่?
พระพุทธเจ้าตรัสว่า ผู้ที่สามารถเอาชนะความโกรธได้ คือผู้ประเสริฐที่สุดในโลก
แม้จะชนะคนเป็นร้อยเป็นพัน ก็ยังไม่ยิ่งใหญ่เท่าการเอาชนะความโกรธของตนเองได้เพียงครั้งเดียว
หากเราไม่ใส่ใจ ไม่ตามอารมณ์โกรธนั้นไป ไม่นานมันก็จะดับไปเอง
เปรียบเหมือนการฝึกเสือ
ความโกรธก็เหมือนเสือตัวหนึ่ง
หากเราเอาอาหารให้มันอยู่เสมอ มันก็จะเติบโตและแข็งแรงขึ้นเรื่อย ๆ
แต่หากเราไม่ให้อาหารมัน ไม่ตามใจมัน มันก็จะอ่อนแรงลงเรื่อย ๆ
ความโกรธก็เช่นเดียวกัน จะค่อย ๆ อ่อนกำลังลง จนไม่มีแรงที่จะโกรธอีก
ดังนั้นขอให้จำไว้ให้ดีว่า
เวลาที่โกรธ อยากพูดอะไร ก็ยังไม่ต้องพูด
อยากทำอะไร ก็ยังไม่ต้องทำ
โกรธอยู่ที่ไหน ก็ให้เดินออกมาจากตรงนั้นก่อน
ถ้าโกรธใคร ก็ให้ถอยออกมาจากผู้คน แล้วอยู่คนเดียวสักพัก
เวลาเราโกรธ ก็เหมือนคนบ้า
เมื่อเป็นคนบ้า ก็ขอให้อยู่คนเดียวก่อน อย่าเอาความบ้าของเราไปแพร่ให้คนอื่น จำไว้นะ
อีกอย่างหนึ่ง ไม่ว่าเรื่องนั้นจะเป็นความผิดของเขาหรือความผิดของเรา
ถ้าเราเป็นฝ่ายโกรธก่อน นั่นแหละคือความผิดของเรา
ใครผิดใครถูกจริง ๆ อาจไม่สำคัญ ปล่อยมันไปเถอะ
แต่ถ้าเราโกรธก่อน นั่นคือเราพลาดแล้ว
สาเหตุสำคัญที่ทำให้ความโกรธไม่ลดลง ก็เพราะเราคิดว่าตัวเองไม่ผิด
เมื่อคิดว่าตัวเองไม่ผิด ก็จะถามว่า
“แล้วทำไมเราต้องยอม?”
“ถ้าเราถอย ก็เท่ากับเราแพ้ไม่ใช่หรือ?”
ความโกรธนี่เองที่หลอกลวงและทรมานเราเช่นนี้
มันสามารถทำลายคุณงามความดีทั้งหมดได้
เมื่อคนโกรธอย่างรุนแรง บางครั้งถึงขั้นทำร้ายพ่อแม่ หรือแม้กระทั่งฆ่าพ่อฆ่าแม่ได้
อารมณ์โกรธนั้นรุนแรงถึงเพียงนี้
และเมื่อความโกรธผ่านไปแล้ว จะมานั่งเสียใจหรือร้องไห้ภายหลังก็ไม่สามารถแก้ไขอะไรได้อีก
ดังนั้นขอให้ทุกคนพยายามอย่าตามความโกรธ
ฝึกฝนไปเรื่อย ๆ อย่างต่อเนื่อง
แล้ววันหนึ่งความโกรธจะค่อย ๆ เบาลงเอง
หรือจะลองใช้วิธีของอาจารย์ดูก็ได้
ถ้าโกรธ ก็ไปกราบพระพุทธเจ้า
หรือถ้าอยากได้บุญมากขึ้นอีก
โกรธใคร ก็ไปกราบคนนั้น
โกรธสามี ก็ไปกราบสามี
โกรธลูก ก็ไปกราบลูก
คนอื่นอาจจะคิดว่าเราบ้าไปแล้วก็ได้ (หัวเราะ)
-----Ajahn Golf 阿贊高爾夫 อาจารย์กอล์ฟ
2026.3.22 @ 马来西亚 槟城 北海佛教居士林 Butterworth Lay Buddhist Society (BLBS), Penang, Malaysia.
摘錄自Excerpted from: https://www.youtube.com/live/LrhYrGe498Y
