07/09/2026
Z archiwum Pentagramu
FENIKS I PELIKAN
Wtrzecim z kolei artykule o zwierzętach misteryjnych mowa jest o Pelikanie oraz o związku zachodzącym pomiędzy Pelikanem a Feniksem.
W rękopisie pochodzącym z roku 1534, zatytułowanym „Lampa czasu", a znajdującym się w Bibliotheca Philosophica Hermetica w Amsterdamie, opisano, jak Boskie Światło poprzez „Fiat Lux" (Niech stanie się Światło) łączy się z ludzkością; powiedziano też, jakie z tego wynikły konsekwencje. W rękopisie tym znajdują się dwie ilustracje, przedstawiające dwie postacie misteryjne, Feniksa i Pelikana, siedzących na dwóch drzewach. Na drzewie po lewej stronie, drzewie poznania dobra i zła, przedstawiony jest Pelikan z trzema młodymi. Pod drzewem leży czaszka Adama, będąca ostrzeżeniem: „W chwili, gdy skosztujesz owoców z tego drzewa, umrzesz". Drzewo to wskazuje na przemijalność ludzkiej istoty. A jednak zbudował na nim swoje gniazdo Pelikan, symbol Hierarchii Chrystusowej, i w gnieździe tym wydał na świat swoje trzy młode. Napis na banderoli przy Pelikanie brzmi: „Dolor Medicina Doloris" (lekarstwem na cierpienie jest cierpienie).
Na prawym drzewie, drzewie życia, zbudował swoje gniazdo Feniks: widzimy, jak ptak misteriów w płomieniach unosi się ku górze. Drzewo życia zwane jest również drzewem ognia. Jego pobudzająca do życia boska siła zstępuje za pośrednictwem korzeni w głąb ciemnej ziemi, by ją prześwietlić swym odnawiającym ogniem. W Objawieniu Jana, r.22, o drzewie tym powiedziano:
„I pokazał mi strumień wody życia, czystej jak kryształ, wypływającej spod tronu Boga i Baranka. Po obu stronach strumienia, pośrodku ulicy, stało drzewo żywota, rodzące dwanaście razy, wydające swój owoc co miesiąc, a liście drzewa służą do uzdrawiania narodów". Na banderoli obok Feniksa znajduje się napis: „Urens revivisco..." („Płonąc ożyję znowu”).
W filozofii Różokrzyża te dwa fundamentalne aspekty prezentowane są pod postacią dwujedni. Feniks jest symbolem egipskiego misterium Słońca, obchodzonego ku czci Izydy, Ozyrysa i Horusa. Pelikan jest symbolem Chrystusa, ofiarowującego się pracy Hierarchii Chrystusowej, Misterium Odrodzenia z Ducha, Wody i Krwi. Chodzi tu o śmierć i zmartwychwstanie, o nieprzerwany proces życia, umierania oraz ponownych narodzin. Dlatego też Feniks i Pelikan są nieprzemijalnymi postaciami Misteriów: ukazują one misterium ofiary i zmartwychwstania Chrystusa. Zachował się wspaniały poemat mówiący o tym misterium:
„Feniks, ptak wzniosły i szlachetny, nie ma
sobie równego na ziemi. Mieszka daleko
stąd, w Królestwie Arabii, wielkością i siłą
równy ortu. Żółta barwa zdobi jego szyję,
błyszcząca złotem,
korpus i skrzydła stroją się w purpurę, czarny
ogon rzuca zielonkawe, metaliczne błyski,
całe zaś ciało zdobne jest w różowe cętki.
Niczym na złocistym tronie lśni na jego
wyniosłej głowie
prawdziwie książęca korona piór.
Prawdą jest, jak twierdził Pliniusz,
że Feniks żyje sześćset lat.
Potem - wolny, swobodny - zbiera kadzidło
i przyprawy korzenne,
i szlachetne, wonne gałęzie,
i buduje z nich gniazdo.
A gdy gniazdo jest już gotowe,
podpala je uderzając skrzydłem o promienne
słońce.
W bijącym ogniu i żarze
płonie, mężny, taka jest jego wola.
Popiół przyjmuje najpierw kształt larwy,
wkrótce jednak ukazuje się ptak,
czysty, podobny do swej wcześniejszej
naturalnej postaci.
Chrystus, niebiański Feniks, doskonały,
którego ziemskim losem była samotność,
król nad wszystkie królestwa,
któremu nic na ziemi nie może się równać.
Jak orzeł potężny,
w godzinie śmierci zwyciężył piekło, szatana,
naturę śmierci i grzech.
Jego boskość promienieje złotem, jego
cierpienia przynoszą nam zbawienie.
Przybrany w purpurową szatę,
z koroną złożoną na głowie,
zbroczony krwią
niósł samotnie swój ciężki krzyż,
i z miłości, w czystości serca,
poniósł ofiarę pełną bólu.
Zawisł na krzyżu, aż nastał kres,
i zdjęto go, martwego, z krzyża.
Ciało złożono w grobie,
owinięte w szaty nasączone wonnym
olejkiem.
I tak leżał Feniks w grobie
aż do trzeciego dnia,
kiedy to zmartwychwstał w wielkiej chwale,
gdyż dokonały się niebiańskie narodziny.
Żyje nadal w chwale, wiecznie równy sobie
samemu,
w swym wspaniałym, niebiańskim królestwie,
gdzie - zgromadzeni razem -
będą go wiecznie oglądać pobożni
chrześcijanie.
Tak, Amen
Ten anonimowy wiersz, stanowiący część alchemicznej tradycji klasycznych Różokrzyżowców z XVII wieku, dowodzi, że pramąd-rość Hermesa Trismegistosa znajduje kontynuację w chrześcijańskich misteriach zachodnich szkół misteryjnych. Scena ukrzyżowania W starych rękopisach często można znaleźć wizerunek Pelikana. Tak na przykład w niderlandzkim modlitewniku powstałym w r. 1491 w Utrechcie, widzimy Pelikana z jego pięcioma młodymi. Jest to część sceny ukrzyżowania, w której spotykamy postaci znane z Pisma Świętego. Ukrzyżowany i przebity włócznią Chrystus zdaje się skłaniać w kierunku swej matki Marii, podtrzymywanej przez Jana, ukochanego ucznia Chrystusa; ogląda ona misterium ukrzyżowania, przeniknięta jakby wewnętrznym oświeceniem. Obok nich Maria Magdalena; po lewej stronie krzyża Józef z Arymatei, pierwszy strażnik świętego Graala, który z Szymonem z Cyreny gotów jest do zdjęcia ciała z krzyża.
Misterium ukrzyżowania, proces całkowitej samoofiary, od początku ery chrześcijańskiej przedstawiany jest symbolicznie w postaci wizerunku ofiarowującego się Pelikana, karmiącego swe młode.
Między innymi w kościołach przetrwało wiele przedmiotów i ilustracji, przy czym Pelikan ukazywany jest tam czasem z trzema, czasem z pięcioma, a często również z siedmioma młodymi.
Klasyczni Różokrzyżowcy, jako spadkobiercy chrześcijańskich misteriów, a poprzez pracę w Hierarchii Chrystusowej następcy Katarów, by wyrazić Misterium Chrystusa, często posługiwali się wizerunkiem Pelikana z młodymi. Pelikan był i jest widocznym znakiem rozpoznawczym pracy Chrystiana Różokrzyża i jego współbraci.
Na krzyżu widoczne są litery: I.N.R.I., przymocowane ręką szydercy, a będące skrótem stów: Jesus Nazarenus Rex Judaeorum (Jezus Nazareński, Król Judejczyków). Gdy spojrzymy na te litery w nawiązaniu do całego Misterium Ukrzyżowania, zauważymy, że zdarzenie to zostało zapowiedziane już w Ogrodzie Getsemane. W Ewangelii wg Łukasza, 22, napisano: „Ojcze, jeśli chcesz, oddal ten kielich ode mnie; wszakże nie moja, lecz Twoja wola niech się stanie. Ukazał się mu jednak anioł z nieba, który go umocnił. I w śmiertelnym boju jeszcze gorliwiej się modlił; i był pot jego jak krople krwi spływające na ziemię".
Ta całkowita ofiara Jezusa dokonuje się niczym odbicie mającego nastąpić ukrzyżowania. Stawia nas wobec jednego z najgłębszych aspektów Misterium Graala, mianowicie przed przygotowaniem do całkowitej sa-moofiary. W związku z tym napis I.N.R.I. tłumaczy się również następująco: Ignis Natu-rae Renowator Integra (Ogień natury, który wszystko odnawia). Od tej chwili boska siła Chrystusa wypełnia ziemię!
Podsumowując, obraz dwóch postaci mis-teryjnych, Feniksa i Pelikana, widzimy z jednej strony w Misteriach egipskich, w związku z Izydą, Ozyrysem i Horusem, z drugiej strony w pierwiastku ofiarowującym, Pelikanie, potrójnym Misterium Odrodzenia Chrystusa i jego Hierarchii, symbolizowanym przez Ducha, Wodę i Krew, lub - wedle dawnych alchemików - przez sól, siarkę i rtęć; sól oczyszczenia lub wewnętrznej odnowy, siarkę ofiarowującej się siły życiowej oraz rtęć regenerującej siły zmartwychwstania.
W świątyniach Złotego Różokrzyża ponownie odnajdujemy te aspekty misteriów. Posiadają one to samo znaczenie, wyrażone są jednak inaczej: jako laska Merkurego, dawny egipski symbol wtajemniczenia, Siła Ducha Ognia Prapoczątku, i jako złoty krzyż z przytwierdzoną do niego różą. Jest to znak całkowitej ofiary, znak ustanowiony przez braci Świętego Różokrzyża jako symbol wtajemniczenia, za pomocą którego zachodniemu światu wyjaśnić można pracę chrześcijańskich misteriów. Pelikana z trzema, pięcioma lub siedmioma młodymi rozpatrywać możemy również jako symbol żywego ciała Hierarchii Chrystusowej. Siedmioraka Szkoła Duchowa, jako jej spadkobierczyni i żywe ciało Szkoły, prowadzi pięcioraką pracę wyzwalającą na rzecz świata i ludzkości, w sile dawnego mantramu: „Ex Deo nascimur, in Jesu morimur, per Spiritum Sanctum reviviscimus".
Pentagram 6 (18) 1992
1. Róża i Krzyż
2. „Summum bonum", czyli najwyższe dobro
3. Objaśnienie Świętego Różokrzyża (tekst Roberta Fludda)
4. Powrót do jedności
5. Jedni drugich brzemiona noście
6. Feniks i Pelikan
7. Potrójne Misterium Pola Siły
8. Wiedza wyzwolona
9. Najwyższa pustka
10. Dei Gloria Intacta
https://rozekruispers.pl/product/pentagram-18/
Il. „The Jewel of the Rose Croix", John Augustus Knapp, 1928
