16/08/2019
WORONOWICZ ALI ISMAIŁ (1902–1941?)
Syn Ismaiła i Aminii z Szynkiewiczów
(siostry muftiego Jakuba Szynkiewicza)
Urodził się w 1902 r. w Lachowiczach. Naukę w szkole powszechnej odbył w Nowogródku. Do gimnazjum wstąpił w 1911 r. w Szawlach na Litwie. Od 22.08.1917 r. do 16.05.1920 r. uczęszczał do Męskiego Gimnazjum w Symferopolu. 21.08.1920 r. otrzymał rosyjskie świadectwo dojrzałości. Od
19.08.1920 r. przez cztery semestry studiował na wydziale rolnym Uniwersytetu Taurydzkiego w Symferopolu. W 1922 r. powrócił do kraju i zamieszkał w Wilnie. Pracował tam w K.U.K. Wilno 7 i w Sądzie Okręgowym w Wilnie.
10.03.1925 r. złożył przed Komisją Egzaminacyjną Kuratorium Okręgu Szkolnego Wileńskiego egzamin uzupełniający z języka polskiego, historii i geografii i Polski w zakresie ośmiu klas państwowej szkoły średniej. Na tej podstawie świadectwo wydane przez dyrekcję gimnazjum w Symferopolu zostało uznane za równoważne z polskim świadectwem dojrzałości. 24.01.1925 r. rozpoczął studia na Wydziale Prawa na Uniwersytecie Stefana Batorego w Wilnie. W r. 1926 zapisał się na Wydział Humanistyczny Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie, tamże 26.10.1932 r. uzyskał dyplom magistra filozofii i nauk orientalistycznych. Podczas studiów został powołany do Szkoły Podchorążych Rezerwy Artylerii we Włodzimierzu Wołyńskim (20.07.1928 r.
– 21.04.1929 r.), którą ukończył z wynikiem dobrym. Po uzyskaniu tytułu magistra otrzymał stypendium naukowe Instytutu Wschodniego w Warszawie na odbycie studiów teologii muzułmańskiej na Uniwersytecie Al-Azhar w Kairze, na którym przebywał od lipca 1933 r. do października 1936 r. Po powrocie z Egiptu, 17.01.1937 r. został wybrany na imama gminy muzułmańskiej w Warszawie, zatwierdzony w lutym 1937 r. przez M***iat w Wilnie. W kwietniu 1937 r. powołany na imama 1 Szwadronu Tatarskiego
13 Pułku Ułanów Wileńskich. 1.09.1938 r. został duchownym pomocniczym dla opieki religijno-duszpasterskiej nad żołnierzami wyznania muzułmańskiego w wojsku. Jak poinformowało „Życie Tatarskie” w nr. 12 z grudnia 1938 r.: „18 grudnia 1938 r. odbyło się zaprzysiężenie świeżo przyjętych ułanów Szwadronu Tatarskiego. Zaprzysiężenia dokonał imam m.st. Warszawy Ali Woronowicz”.
W latach 1931–1937 opublikował dwie rozprawy naukowe: „Szczątki językowe Tatarów litewskich” oraz „Kitab Tatarów litewskich i jego zawartość”
(„Rocznik Tatarski”, t. II 1935 r.), broszurę w języku arabskim „Islam w Polsce” (wydane w Kairze) i 50 artykułów naukowo-literackich w różnych pismach w kraju i za granicą: 33 w języku polskim, 2 – francuskim i 15 – arabskim. Od 1933 r. był w zespole redakcyjnym „Rocznika Tatarskiego”. Jeszcze w Kairze rozpoczął prace nad książką „Żywot Proroka Mahometa i Jutrzenka Islamu”, która jesienią 1939 r. była gotowa do druku. Opracował również zbiór tekstów 52 kazań w języku polskim i odpowiednią liturgię w języku arabskim, które miały zostać wydrukowane w Sarajewie jako pomoc do pracy duszpasterskiej imamów. Pod kierunkiem profesora Tadeusza Kowalskiego z Uniwersytetu Jagiellońskiego pisał rozprawę doktorską o wyrazach pochodzenia arabskiego
i tureckiego, przyjętych do języka polskiego. Niestety, powyższe rękopisy
przepadły w zawierusze wojennej, a ukończona rozprawa doktorska, której obrona miała się odbyć w listopadzie 1939 r., została skonfiskowana podczas aresztowania przez NKWD. Na I Wszechpolskim Kongresie Muzułmańskim w Polsce (31.01.–1.02.1938 r. w Wilnie) wszedł w skład Najwyższego Kolegium Muzułmańskiego. Poza pracą duszpasterską i naukową prowadził na Uniwersytecie Warszawskim lektorat języka arabskiego. Jako kapelan Szwadronu Tatarskiego co miesiąc odprawiał nabożeństwo w Nowej Wilejce.
28.08.1937 r. poślubił w Klecku Ewę Jakubowską (córkę Chasienia i Aminii Emilii, z domu Woronowicz), studentkę Politechniki Warszawskiej. Mieszkali w Warszawie w wynajmowanym mieszkaniu przy ul. Grochowskiej 83/11. 10.01.1940 r. urodziła się im córka – Tahira Woronowicz (imię arabskie: Czysta, dotąd niespotykane u Tatarów). 30.08.1939 r. Ali Woronowicz otrzymał kartę mobilizacyjną i wyjechał do Nowej Wilejki, swojej macierzystej jednostki wojskowej. Szwadronu Tatarskiego już tam nie było. Po uzyskaniu zwolnienia wrócił do Warszawy 5 września. Tego samego dnia wraz z ciężarną żoną opuścili bombardowaną stolicę i wyruszyli do Klecka. Podróż odbywali na wozach konnych, pobieranych za pokwitowaniem od wójtów lub okazją,
przez Mińsk Mazowiecki, Latowicz, Seroczyn, Międzyrzec, Białą Podlaską, Brześć nad Bugiem, Kobryń, Berezę Kartuską, Iwacewicze, Lubiszczyce
i Siniawkę. Do Klecka dotarli 7 września wieczorem. 27.09.1939 r. znalazł zatrudnienie w białoruskiej niepełnej szkole średniej, organizowanej w Klecku po zajęciu miasta przez Armię Czerwoną. Ze względu na wyższe wykształcenie otrzymał stanowisko zastępcy dyrektora szkoły. W ramach swoich obowiązków współtworzył szkolny program nauczania i prowadził zajęcia z języka rosyjskiego i literatury rosyjskiej oraz z języka niemieckiego. W czerwcu 1940 r. został skierowany do Nowogródka na kurs podnoszący kwalifikacje pedagogiczne, obejmujący też intensywne kształcenie ideologiczne według wymagań władz sowieckich. Kurs był dużym wyróżnieniem, a jego ukończenie mogło w przyszłości umożliwić awans zawodowy. W kolejnym roku szkolnym
kontynuował pracę zastępcy dyrektora, a dodatkowo od 20.10.1940 r. był wykładowcą kursów wieczorowych, stanowiących uzupełnienie wykształcenia podstawowego i zwalczających analfabetyzm wśród dorosłych i młodzieży pracującej. Życie religijne nie cieszyło się przychylnością władz, niezezwalających na odprawianie nabożeństw w kleckim meczecie, modlono się więc w domach. Niestety, wyższe wykształcenie Alego Woronowicza i doniesienie o studiach odbytych w Egipcie wywołały zainteresowanie NKWD, które 20.01.1941 r. przeprowadziło rewizję i aresztowanie. Następnego dnia został wywieziony do więzienia w Baranowiczach. Ewa Woronowicz bezskutecznie starała się o widzenie z mężem, odmawiano jej wszelkich informacji i nie przyjmowano paczek. Trudno było jej uzyskać nawet pozwolenie na wyjazd do Baranowicz. Również po wojnie nie udało się jej uzyskać żadnych wiadomości o mężu. Ufundowana przez rodzinę we wrześniu 1987 r. symboliczna mogiła Alego Woronowicza znajduje się na warszawskim mizarze. Dopiero po przemianach ustrojowych w 1989 r. Ewa Woronowicz dodała dodatkową tablicę z napisem, że został aresztowany przez NKWD
i był ofiarą represji. Po latach Prokuratura Republiki Białoruś w piśmie z 25.04.1996 r. przyznała, że w 1964 r. Ali Woronowicz został uznany za niewinnego. 17.02.2011 r. został odznaczony pośmiertnie Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.
(nota biograficzna autorstwa Tahiry Szczęsnowicz (córki) w: Słownik Biograficzny Tatarów Polskich XX w., Białystok 2016)