Komisja Rabiniczna do spraw Cmentarzy

14/10/2025

✡️🕎 Fundacja Zapomniane, współtworzona przez Agnieszkę Nieradko, od 10 lat dociera do miejsc związanych z tzw. rozproszonym Holocaustem. To miejsca bez tablic i pomników, znane często tylko mieszkańcom tych terenów.

Podczas zbliżającego się spotkania z cyklu 𝔼𝕜𝕤𝕡𝕖𝕣𝕔𝕚/𝔼𝕜𝕤𝕡𝕖𝕣𝕥𝕜𝕚 𝕦 ℤ𝕒𝕞𝕖𝕟𝕙𝕠𝕗𝕒 badaczka tzw. wiejskiego Holocaustu 𝗔𝗚𝗡𝗜𝗘𝗦𝗭𝗞𝗔 𝗡𝗜𝗘𝗥𝗔𝗗𝗞𝗢 opowie o tym czy i za pomocą jakich znaków i symboli miejsca egzekucji i pochówku Żydów były i są nadal oznakowywane przez miejscową ludność - bezpośrednich świadków Holocaustu lub ich potomków.

📅 𝟭𝟳 𝗽𝗮𝘇́𝗱𝘇𝗶𝗲𝗿𝗻𝗶𝗸𝗮, 𝗴𝗼𝗱𝘇. 𝟭𝟴:𝟬𝟬
📍 𝗖𝗲𝗻𝘁𝗿𝘂𝗺 𝗶𝗺. 𝗟𝘂𝗱𝘄𝗶𝗸𝗮 𝗭𝗮𝗺𝗲𝗻𝗵𝗼𝗳𝗮, ul. Warszawska 19
👉 𝘄𝘀𝘁𝗲̨𝗽 𝘄𝗼𝗹𝗻𝘆

Więcej informacji: Eksperci/Ekspertki u Zamenhofa: Agnieszka Nieradko

01/10/2025

31/10/2024

Uroczystość Wszystkich Świętych nie jest świętem żydowskim, jednak 1 listopada coraz więcej osób odwiedza również cmentarze żydowskie. Tego dnia opiekunowie niektórych cmentarzy organizują dni otwarte.

Podczas wizyt na cmentarzu mężczyźni powinni nosić nakrycie głowy. Niestosowne jest spożywanie na cmentarzu jedzenia i picie. Na cmentarz nie należy wchodzić podczas Szabatu (od zachodu słońca w piątek do zachodu w sobotę).

Zgodnie z żydowską tradycją pamięć o zmarłych najlepiej wyrazić przez położenie na grobie kamyka. Odradzamy przynoszenie zniczy (szczególnie z symbolami religijnymi niezwiązanymi z judaizmem). Znicze nie są biodegradowalne, po wypaleniu będą zaśmiecać cmentarz, stwarzają też zagrożenie pożarem. Używane do ich wyrobu substancje chemiczne są rakotwórcze i zanieczyszczają atmosferę.

W przypadku odwiedzania cmentarzy, które nie mają stałych opiekunów, dobrym uczynkiem będzie zebranie choć części śmieci oraz złamanie samosiejek.

30/10/2024

Zapraszamy do oglądania transmisji z uroczystości odsłonięcia pomnika upamiętniającego Ofiary obozu pracy w Adampolu!

Dzisiaj o godzinie 11.

30 października o godz. 11:00 w Adampolu w gminie Wyryki koło Włodawy odbędzie się uroczyste odsłonięcie upamiętnienia zamordowanych w latach 1941-1943 ponad sześciuset żydowskich mężczyzn, kobiet i dzieci – więźniów niemieckiego obozu pracy.

10/04/2024

Podczas konferencji "Przestrzenie pamięci" zorganizowanej przez Narodowy Instytut Konserwacji Zabytków, która odbyła się wczoraj i dziś w Państwowe Muzeum Etnograficzne, członkini naszego zespołu oraz współpracujący z nami eksperci opowiadali o wyzwaniach związanych z ochroną cmentarzy żydowskich i możliwych sposobach prowadzenia badań na ich terenie. Dr inż. Sebastian Różycki (Politechnika Warszawska) oraz dr Szymon Lenarczyk (Wykop na Poziomie) pokazywali przykłady badań prowadzonych z poszanowaniem żydowskiego prawa religijnego (halachy) na cmentarzach żydowskich i terenach byłych obozów we współpracy z zespołem Komisji.

W miejscach występowania szczątków żydowskich, zamiast narzędzi tradycyjnej archeologii, w celu uniknięcia ich naruszenia, stosuje się przede wszystkim narzędzia nieinwazyjne. Należy do nich analiza zdjęć satelitarnych i archiwalnych zdjęć lotniczych, analiza topografii prowadzona przy wykorzystaniu LiDARu (ang. Light Detection and Ranging) oraz narzędzi geofizycznych (np. georadaru, który widoczny jest na zdjęciu poniżej) umożliwiającego identyfikowanie zmian lub obiektów znajdujących się pod powierzchnią ziemi. Możliwe są także, prowadzone pod nadzorem Komisji, powierzchniowe badania archeologiczne - takie, jak te prowadzone na cmentarzu przy ulicy Okopowej i na Bródnie w Warszawie.

Badacze łączą te metody badań z analizą dokumentów archiwalnych, wywiadami ze społecznością lokalną, analizą relacji pozostawionych przez świadków i uczestników zdarzeń oraz generowanych przez te osoby dokumentów.

Efekty tych badań i łączenia różnych źródeł wiedzy bywają niezwykle satysfakcjonujące. Przykładem tego, jak wielkie znaczenie może mieć nawet pojedyncze źródło, może być cmentarz w Ostrowcu Świętokrzyskim, badany przez dr inż. Sebastiana Różyckiego i Aleksandra Schwarza: https://storymaps.arcgis.com/stories/f3d80511639e4102bb5e3818912ffd30 (ze specjalną dedykacją dla Lili Haber, która ostatnio dzieliła się zdjęciem z prowadzonych tam oględzin terenu).

O potencjale tego rodzaju podejścia pisaliśmy również w artykule poświęconym przypadkowi Rejowca Fabrycznego: https://yadda.icm.edu.pl/baztech/element/bwmeta1.element.baztech-2249c717-93f7-446c-97ec-b67c199180eb

Na zdjęciach poniżej:
✦ Aleksander Schwarz prowadzący badanie przy wykorzystaniu georadaru (GPR). Fot. Steven D. Reece
✦ zdjęcie lotnicze cmentarza w Szczebrzeszynie z widocznymi obszarami masowych grobów z okresu Zagłady.

29/10/2023

W Polsce często można się spotkać z określeniem "kirkut" na cmentarz żydowski.

Warto jednak zaznaczyć, że nie jest to określenie pochodzące od samych Żydów.

Jego etymologia bierze się od niemieckiego (nie jidyszowego) dialektalnego słowa Kirchkot. To z kolei pochodzi od Kirchhof ("cmentarz przykościelny”) z końcówką "-kot" co znaczy "błoto". Słownik wyrazów obcych PWN zaznacza, że etymologia tego słowa ma wydźwięk obraźliwy.

Niektóre słowniki poprawnej polszczyzny czy poradnie językowe jednak nie zwracają na to uwagi i traktują ten termin jako neutralny, gdyż rozpowszechnił się wśród chrześcijan i stał się ogólnie popularny.

Sami Żydzi (np. instytucje żydowskie) często zwracają uwagę, żeby nie używać tego określenia, związanego z Kościołem (do którego zmarli wszakże nie należeli) oraz kojarzącego się negatywnie.

Dlatego po polsku tak naprawdę neutralnym określeniem jest po prostu "cmentarz żydowski".

Po hebrajsku istnieje kilka określeń na cmentarz żydowski:
* (bejt olam) בית עולם – co tłumaczy się jako "dom świata" lub "dom wieczności"
* (bejt chajim) בית חיים – co oznacza "dom życia" (używane jako eufemizm)
* (bejt kwarot) בית קברות – dosłownie "dom grobów,"
* (bejt szalom) בית שלום – czyli “dom pokoju”
* (bejt almin) בית עלמין – co dosłownie oznacza "dom wieczności" i jest zapożyczone z języka aramejskiego.

Co do wymowy współczesnej, słowo בית "bejt" jest bardzo często wymawiane jako "bet".

Polscy Żydzi na cmentarze żydowskie używali określeń jidyszowych, wywodzących się właśnie z hebrajskiego:
bejs ojlem, bejs achajem, bejs akwojres, bejs szolem, bejs almen.

20/07/2023

23/06/2023

Wczoraj z Ocalałym z Zagłady, prezydentami Starachowic, grupą z Kanady i USA i rabinami z Łodzi i Warszawy ustawiliśmy macewę upamiętniającą Ofiary obozu pracy. Było to możliwe dzięki dobrej woli władz miasta, województwa, firmy budującej drogę i prezesa strzelnicy. Jest to początek prac nad trwałym upamiętnieniem. W tle obwodnica, którą przeprojektowano by nie zniszczyła grobów Ofiar Zagłady oraz odgłosy przedwojennej strzelnicy, w której w czasie wojny funkcjonował obóz pracy.

07/06/2023

05/06/2023

Stary cmentarz w Kazimierzu Dolnym

05/05/2023

Przywrócenie miejscu jego godności i pamięci o dawnych mieszkańcach Trzemeszna - takie jest założenie prac, które są prowadzone na terenie dawnego cmentarza żydowskiego w tej miejscowości. O wielkim sukcesie mogą mówić społecznicy, którzy dwa lata temu rozpoczęli prace związane z pr...