01/08/2026
Dziś oddajemy hołd ofiarom Powstania Warszawskiego i wspominamy jego bohaterów i bohaterki.
W pierwszym rzędzie kwatery 39 można odnaleźć nietypowy nagrobek, widoczny na zdjęciu. Został on wystawiony po wojnie nad grobem ekshumowanych z Żoliborza szczątków Powstańców i Powstańczyni.
Leży tu Pola Elster, Warszawianka z babki prababki, urodzona w 1911 roku. Elsterowie rozsiani byli po całej tzw. Dzielnicy Północnej - żyli i pracowali na Franciszkańskiej, Elektoralnej, Nowolipkach i Grzybowskiej. Byli to zwykli warszawscy Żydzi, którzy nie wyrobili sobie wysokiej pozycji społecznej. Pola Elster zarabiała jako krawcowa, a ideowo zaangażowała się w radykalny lewicowy syjonizm. Najpierw w ha-Szomer ha-Cair, potem w Poalej-Cyjon, dwukrotnie była aresztowana przez polskie władze za agitację, a raz skazana na więzienie.
W getcie prowadziła przy Elektoralnej kuchnię ludową Robotniczej Lewicy Syjonistycznej i jednocześnie redagowała i woziła prasę podziemną do innych gett. Współzakładała Żydowską Organizację Bojową i walczyła w Powstaniu w Getcie, po którym trafiła do obozu w Poniatowej. Wyciągnął ją stamtąd na zlecenie Żydowskiego Komitetu Narodowego żołnierz ZWZ-AK i podporucznik WP Teodor Pajewski.
Ukrywając się po stronie aryjskiej, działała jako posłanka lewicy syjonistycznej i zastępczyni Adolfa Bermana w Krajowej Radzie Narodowej, założonej przez Polską Partię Robotniczą.
W wieku 35 lat zgłosiła się do walki w Powstaniu Warszawskim w szeregach Armii Ludowej i zginęła z bronią w ręku 27 września 1944 roku na Żoliborzu razem z Hirszem Berlińskim i Eliahu Erlichem, innymi prominentnymi działaczami syjonistycznej lewicy. W kwietniu 1945 roku ich szczątki ekshumowano i przeniesiono na nasz cmentarz.
Zdjęcie pogrzebu wykonał Adolf Berman, po wojnie na tyle dobrze ustosunkowany (jego brat Jakub był wicepremierem), że dwa razy wyciągał z więzienia Władysława Bartoszewskiego, którego znał z Żegoty. W roku 1950 przeniósł się do Izraela, zmienił imię na Awraham i dostał się do Knesetu z ramienia Mapam, a od 1954 był we władzach Komunistycznej Partii Izraela. Zeznawał jako świadek Zagłady w procesie Eichmana. Zmarł w Tel Awiwie w 1978 roku, zostawiając po sobie syna Emanuela, psychoanalityka i profesora psychologii klinicznej.
