Był to jeden z wielu krzyży jakie okoliczni mieszkańcy stawiali przy drogach. Jak głosi legenda przypadkowy przechodzień zauważył leżący na ziemi krzyż pomyślał, że zapewne został potrącony przez najemnych żołnierzy, którzy niedawno przechodzili tą trasą. W tym czasie Stegmannsdorf ( obecnie Chwalęcin ) podlegał pod parafię Wusen (obecnie Osetnik ) w związku z czym krzyż przetransportowano do kośc
ioła w Wusen - Osetnik. Jakież bylo zdziwienie mieszkańców Osetnika, gdy okazało się, że krzyż w niewyjaśniony sposób zniknął z kościoła i wrócił z powrotem do miejsca gdzie został znaleziony. Cudowny Krzyż - Crucifixus Miraculous
Proboszcz parafii w Osetniku wraz z nauczycielem i kościelnym udali się do lasu Appelau i przynieśli krzyż z powrotem do Osetnika, gdzie umocowali go na ołtarzu. Kościół był zamykany na noc na klucz własnoręcznie przez proboszcza. Następnego ranka okazało się, że krzyż ponownie w niewyjaśnionych okolicznościach znalazł się w lesie. Zaszokowani parafianie wspólnie w świątecznej procesji sprowadzili krzyż do Osetnika, postanowili także ustawić straże wokół kościoła, niestety nic to nie dało, ponieważ rankiem krzyża ponownie w kościele nie było. Proboszcz uznał to za znak Boży i przekazał krzyż mieszkańcom Chwalęcina, ci postanowili wznieść drewnianą kaplicę, w której przechowywano Czarny Krucyfiks. Cudowne uzdrowienia
Od tego czasu okoliczni mieszkańcy wielokrotnie donosili o cudach które wydarzały się za sprawą cudownego krzyża. Miały miejsce cudowne uzdrowienia, np. niewidomym wracal wzrok, a sparaliżowani mogli chodzić bez laski. Wiadomość o cudownych uzdrowieniach rozprzestrzeniała się coraz bardziej. Coraz więcej pielgrzymów zaczęło odwiedzać drewnianą kaplicę, postanowiono wybudować nową i większą świątynię. Budowie sprzeciwiał się proboszcz parafii w Osetniku - Bartholomaus Werdich, który planował przeniesienie krzyża do swego kościoła. Wkrótce ciężko zachorował i przez 2 lata był sparaliżowany. Dopiero gdy zgodził się na budowę nowej kaplicy, powrócił do zdrowia. W 1570 roku wzniesiono drewnianą kaplicę w której przechowywano Czarny Krucyfiks. Kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego
Późnobarokowy z klasycystyczną fasadą Kościół p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Chwalęcinie jest ostatnim założeniem pielgrzymkowym, zbudowanym na Warmii. Wybudowany został na miejscu poprzednich kaplic, między 1720 a 1728, z fundacji kapituły warmińskiej, według planów budowniczego z Ornety. Jana Krzysztofa Reimsa ( Wormditter Baumeisters Christoph Reimers ). Budowę rozpoczęto już po jego śmierci, co mogło wpłynąć na brak form tak dojrzałych czy subtelnych, jakie obserwuje się w innym dziele tego autora, mianowicie Krośnie pod Ornetą (Chrzanowski 1978). W rezultacie powstała trójnawowa, trójjarzmowa budowla halowa o prostych surowych formach. Mury sanktuarium zaplanowane już po wybudowaniu kościoła (realizacja 1820 -1836) mają postać obejścia z bramą oraz narożnymi kaplicami. Były następstwem oddziaływania Świętej Lipki, tak mocno osadzonym w miejscowej tradycji (Rzempołuch 1992). Podobnie kuta krata bramy z drugiej połowy XIX wieku, która jest uproszczeniem bramy z tamtejszego założenia.
źródło: www.chwalecin.pl
