Chwalęcin Sanktuarium

19/08/2026

W zwieńczeniu ołtarza głównego, powstałego przed 1728 rokiem znajduje się wizerunek Boga Ojca adorowanego przez anioły.

Bóg Ojciec wyciąga ręce, wyłaniając się z symbolizujących Niebo chmur i promieni.

W dole ujęcia widnieje banderola z napisem: HIC EST FILIUS MEUS DILECTUS (To jest Syn mój umiłowany)

10/08/2026

Istotną część dekoracji kościoła w Chwalęcinie stanowią wspaniałe malowidła, które wykonał w latach 1748-1749 Johannes Lossau z Braniewa.
Ich tematyka jest niezwykle bogata i tworzą ją: sceny z dziejami Krzyża Świętego, przedstawienia Nauczycieli Kościoła, ujęcia alegoryczne o tematyce biblijno-moralizatorskiej, kartusze, banderole i inskrypcje oraz sześć scen uzdrowień mieszczących się na podłuczach galerii obu naw bocznych (po trzy z każdej strony).
Ukazują one mirakula mające miejsce w latach 1661-1712, czyli w okresie, kiedy w Chwalęcinie nie było jeszcze zbudowanego kościoła, a rolę świątyni pełniła kaplica.

Malarska prezentacja cudownych uzdrowień (podobnie jak malowane cykle mirakularne mieszczące się w innych europejskich sanktuariach) miała za zadanie podkreślać rangę miejsca i informować o zaistniałych cudach, bowiem większość intencji pielgrzymów dotyczyła jednak próśb o uzdrowienie.
Centralny punkt pielgrzymki stanowił wysiłek kontaktu/łączności z boską istotą odpowiedzialną za uleczenie i oczekującą w zamian daru (modlitwy, gestu wotywnego, ofiary pieniężnej, fundacji, itp.).
Odbywający pielgrzymkę, dotknięty schorzeniem człowiek znajdował się niejako w zawieszeniu między chorobą, której doświadczał, a oczekiwanym uzdrowieniem, jednocześnie był często fizycznie istotą niekompletną, inną, gorszą, zdeformowaną, przez co zyskiwał nierzadko status wykluczonego czy izolowanego. Zatem cudowne wyleczenia mające miejsce w ośrodkach sanktuaryjnych (dla których archetypem były cuda dokonane przez Jezusa) niejako naturalnie, przy okazji, przywracały społeczności jej członków.

Ukazane w Chwalęcinie schorzenia są całkowicie pozbawione „upiększającego retuszu”, stan niedomagania/chorowania wydaje się wyjątkowo dramatycznym, bolesnym zarówno dla samego chorującego, jak i jego bliskich. Chorzy spoczywają na łóżkach czy lektykach, chodzą o kulach bądź wspiera ich troskliwy, oddany członek rodziny. Aż w czterech przypadkach chorzy przedstawieni są jeszcze przed aktem uzdrawiającej łaski, jedynie dwie postaci zostały ukazane już po zadziałaniu świętej mocy.

Dzisiaj chcielibyśmy przedstawić pierwsze ujęcie z tej serii.
Scena ukazuje starszego mężczyznę chorego na „przykurcz”, który ze złożonymi do modlitwy dłońmi siedzi w ciasnej, drewnianej lektyce, zwrócony w kierunku małej kapliczki mieszczącej się z prawej strony kompozycji.
Z lewej strony, odgrodzona od głównego ujęcia, widnieje inskrypcja, która brzmi:
A (nn)o 1661 wardt C. [larissimus D. [Dominus] Bartholomae(us) W(erdich, Pfar Herren in Wusen nachdem Er erlaubt, die Capelle zu restaurieren von zwey-jähriger Contractur befreit.
(W 1661 r. został Najjaśniejszy Pan Bartłomiej Werdich, Proboszcz w Osetniku, po tym jak pozwolił odnowić kaplicę, od dwuletniego przykurczu uwolniony)
(tłumaczenie inskrypcji: ks. prof. dr hab. Andrzej Kopiczko)

W XVII wieku istniejąca w Chwalęcinie kaplica nie mieściła już pątników pielgrzymujących do cudownego krucyfiksu, dlatego zaczęto gromadzić fundusze na budowę nowej, większej kaplicy.
Osobą przeciwną tym planom był Bartłomiej Werdich (1646-1682) - proboszcz z Osetnika, który chciał sprowadzić krucyfiks do swojego kościoła. Wówczas za karę został dotknięty paraliżem na okres dwóch lat, przez co nie tylko nie pełnił funkcji duszpasterskich, ale nie mógł również wykonywać zwykłych życiowych czynności z powodu bezwładu rąk.
Choroba minęła w cudowny sposób, gdy Bartłomiej Werdich przystał na budowę nowej kaplicy i przeznaczył na tenże cel pokaźną sumę.
Malowidło w interesujący sposób ilustruje akt uzdrowienia, proboszcz Werdich umieszczony jest w lektyce, sugerującej doznawany przez niego stan niedomagania i bezwład ciała, jednak obecność kaplicy i złożone do modlitwy dłonie (które przecież były bezwładne) obwieszczają już zaistniały cud.

(fot. Bożena i L**h Okońscy dla Muzeum Mikołaja Kopernika we Fromborku, zdjęcie prezentowano na wystawie "Peregrinus Warmiensis. Sanktuaria, cudowne wizerunki i pielrzymki na Warmii")

07/08/2026

Dzisiaj chcielibyśmy rozpocząć cykl prezentacji dzieł sztuki i motywów ikonograficznych, które znajdują się w sanktuarium w Chwalęcinie.
Mamy nadzieję, iż cykl ten będzie dla Państwa interesującą lekturą i zachętą do odwiedzin naszego sanktuarium, by „na żywo” zachwycić się pięknem, które skrywa...

Cykl rozpoczyna XVII-wieczny obraz pt. „Matka Boska z Dzieciątkiem i św. Józefem”.

Dzieło przedstawia Matkę Boską, ubraną w czerwoną suknię i niebieski płaszcz, odsłaniającą delikatnym ruchem przezroczysty welon, którym wcześniej przykryte było nagie Dzieciątko Jezus. Spoczywający na pościeli Mały Chrystus wyciąga ku Marii rączki, z ufnością czekając na gest przytulenia. Matka Boska zdejmuje welon powoli, łagodnie, czule, ale też z pewnym smutkiem, czy zamyśleniem, które jawią się na Jej twarzy.
Welon jest bowiem z jednej strony szatą Marii i zasłoną, odsłanianą teraz by pokazać światu Zbawiciela, z drugiej jednak strony staje się symbolem Pasji. Wyraża przeczucie Matki Boskiej, Jej trwożne myśli dotyczące przyszłej śmierci Syna, którego wszak owinie w mroczny całun i którego martwe ciało będzie trzymać na kolanach...
Obok Matki Boskiej, z prawej strony kompozycji widnieje postać św. Józefa. Wsparty na lasce, ukazany (tak jak to często bywa) jako postać drugoplanowa, nieco „poboczna”, staje się w tym ujęciu duchowym towarzyszem Marii, który tak jak Ona, zna przyszłe losy nowonarodzonego dziecka.
Całość kompozycji tworzy harmonijną scenę, która w kameralny, oszczędny, ale uczuciowy sposób łączy symbolikę Narodzin Chrystusa z jego przyszłą Męką.
Dzieło stanowi kopię słynnego obrazu „Madonna di Loreto” (zwanej też „Madonna del Velo”) z około 1511 roku, autorstwa Rafaela Santi. Oryginał znajduje się dzisiaj w Musée Condé w zamku Chantilly we Francji.
Obraz Rafaela należał do dzieł szczególnie często i chętnie kopiowanych przez jego uczniów oraz naśladowców. Kopia mieszcząca się w kościele w Chwalęcinie znajdowała się prawdopodobnie w zbiorach kanonika fromborskiego Jerzego Fryderyka von Königsecka, który był kolekcjonerem wybitnych dzieł sztuki. Sanktuarium w Chwalęcinie stanowiło dla Jerzego Fryderyka von Königsecka miejsce szczególnie ważne, dla którego ufundował jeden z bocznych ołtarzy i któremu ofiarował także relikwie Świętego Krzyża. Co ważne, Königseck zapisał sanktuarium w Chwalęcinie prawie cały swój spadek i wyraził życzenie własnego pochówku w tym miejscu, przed ufundowanym ołtarzem.

fot. Janusz Gerszberg

05/08/2026

Drodzy Parafianie i Przyjaciele Sanktuarium w Chwalęcinie,

Od wieków sercem Chwalęcina jest "Czarny Krucyfiks" – przed Nim modliły się całe pokolenia ludzi, powierzając Chrystusowi swoje radości, cierpienia, nadzieje i lęki. To właśnie On sprawił, że to miejsce stało się celem pielgrzymów i na trwałe wpisało się w historię tej ziemi.

Wokół tej świątyni przez wieki toczyło się życie parafii. Tworzyli ją parafianie, pielgrzymi, goście i kapłani. W cieniu kościoła spoczywają ci, którzy znali go w czasach jego największej świetności i którzy pozostawili nam to wyjątkowe dziedzictwo. Dziś troska o nie należy do nas.

Nie chcemy zaczynać od nowa. Z wdzięcznością pragniemy kontynuować dzieło naszych poprzedników – dbać o to sanktuarium, odkrywać jego historię, przywracać mu należne piękno i sprawiać, by coraz więcej osób mogło odnaleźć tutaj zarówno bogactwo wiary, jak i niezwykłe historyczno - kulturowe dziedzictwo Warmii.

Ten profil będzie opowiadał historię Chwalęcina – jego ludzi, zabytków, wydarzeń i codziennego życia. Chcemy, aby był miejscem spotkania wszystkich, którym bliskie jest to sanktuarium: parafian, dawnych mieszkańców, pielgrzymów, turystów i przyjaciół.

Zapraszamy do wspólnej drogi. Bo o takie miejsca warto dbać – z wdzięczności dla tych, którzy byli przed nami, i z odpowiedzialności za tych, którzy przyjdą po nas.
ks. Grzegorz Pieńkosz
administrator parafii

19/02/2026