Bazylika i Klasztor Dominikanów w Lublinie wpisał się w ponad 1000-letnią tradycję Kościoła Katolickiego w Polsce jako miejsce, w którym czczony był Krzyż święty w jego relikwii drzewa Krzyża Świętego. W naszym sanktuarium od końca XIV wieku przechowywany był duży kawałek krzyża, na którym umierał Jezus Chrystus, Zbawiciel świata. Wnętrze bazyliki, zakrystii i klasztoru dokumentują nieprzerwany kult tej relikwii. Historycy uważają, że drzewo Krzyża Świętego zostało do nas przywiezione z Kijowa. Prawdopodobnie dokonał tego biskup Andrzej, dominikanin, który w czternastowiecznym Kijowie był opiekunem relikwii pochodzących z Konstantynopola jako najwyższy wówczas hierarcha chrześcijański. Prochy biskupa Andrzeja spoczywają w krypcie naszej bazyliki. Do lubelskich relikwii Krzyża Świętego pielgrzymowali polscy królowie i wybitne osobistości kościelne i świeckie, między innymi: Jan Kazimierz, Jan III Sobieski, Stanisław August Poniatowski. W najnowszych czasach częstym gościem sanktuarium bywał kard. Karol Wojtyła, profesor etyki na KUL-u (1956-1978), późniejszy papież, który przed relikwiami wielokrotnie celebrował Mszę św . W latach 70-tych i 80-tych poprzedniego stulecia odbywała się peregrynacja, czyli wędrówka relikwii po naszej lubelskiej diecezji. Dla potrzeb przybywających pielgrzymów, szczególnie w dniach odpustów (3 maja i 14 września) został zbudowany wspaniały kościół, który w roku 1967 otrzymał nadany przez Stolicę Apostolską tytuł bazyliki mniejszej. Dnia 9.VI 1987r., w czasie III pielgrzymki do ojczyzny Jan Paweł II w czasie homilii odprawianej na lubelskich Czubach powiedział znamienne słowa : W duchu nawiedzam relikwie Drzewa Krzyża Świętego w bazylice Ojców Dominikanów, dokąd wiele razy udawałem się na modlitwę, a także aby sprawować Mszę św. The Dominican priory and church after 1342
The Dominicans built their priory and church after 1342, founded by King Casimir the Great, dedicated to Saint Stanislaw, Bishop of Cracow +1079. The dome is built by the stone-mason Jan Wolff. The Dominican priory and church after 1697
The original wooden Holy Cross church in Lublin was built outside the town (1419), near the road leading from Lublin to Cracow. It was a small, one-nave building with an ave-bell and arcades around the nave. The building can be seen in Hogenberg's engraving showing a panorama of the town of Lublin. The brick church was built after 1618 in the renesans lubelski (Lublin Renaissance) style. In 1697 the Dominicans settled near the church of the Holy Cross. A quadrangle monastery with an inner courtyard was built next to the church on the north side. The Dominicans had a considerable allowance and a good economic base. In 1800 the monastery was dissolved and the Austrian army took over the monastery buildings with the intention of turning them into a hospital. The Dominican buildings were soon extended. In the period between 1800 and 1809 three wings were built that surrounded the inner courtyard. The inner elevations were given three storeys of open arcades. The architectonic forms used here clearly show a similarity to the theory formulated by the Professor of the Paris L'Ecole Polytechnique - Jean-Nicolas-Louis Durand. He created an architectonic doctrine that was based on utility and economy of the building. A building with such a big capacity was probably designed to be a hospital, barracks, it could house army headquarters, or perhaps civilian authorities. During the whole of the 19[t][h] century the buildings were used by the army. At the turn of the 1820s Russians built the wing closing the courtyard on the northern side and soon they walled up the arcades. From the 1860s probably until World War I the Riazan Infantry Regiment was stationed there. After Poland regained independence the Świętokrzyskie Barracks (the name came from the invocation of the church) were given to the Catholic University of Lublin. Its authorities renovated the buildings according to the design by the architect Marian Lalewicz who restored their forms of monumental classicism, and in the case of the church he also used baroque motifs. In the 1970s the attic was adapted for rooms and a new front wing was built according to a design by S. Juchnowicz and K. Juchnowicz. The church contains valuable frescoes, Renaissance tombstones, sculptures, and paintings among others a painting which illustrates the fire of Lublin in 1719. Source: via Internet: A summary of the Master's thesis entitled 'The Catholic University of Lublin. An architectonic-historical monograph of the building complex', written under the supervision of Dr Lechoslaw Lameriski (in 2000) in the Institute of History of Art of the CUL and is concerned with the historical part of the building complex of the Catholic University of Lublin that has not been yet scientifically describe.
