17/04/2026
Wspominany dziś bł Baptysta Spagnoli był geniuszem literackim. Poświęcił swoje niezwykłe zdolności służbie Zakonowi i Kościołowi. Jego "Apologia pro Ordine Carmelitarum" (Apologia Zakonu Karmelitów) stanowi główne świadectwo jego miłości do Karmelu, a jego całkowite oddanie Kościołowi potwierdzają nie tylko jego poematy ku czci Innocentego VIII, Juliusza II i Leona X, ale także wszystkie pisma, które ujawniają jego aktywne zaangażowanie w kwestie najgłębiej odczuwane przez ówczesne chrześcijaństwo.
Wydarzenia, które wówczas wstrząsały życiem narodu, również skłoniły go do pisania. Jego wiersze „Pro pacata Italia post bellum ferrariense” (Do Włoch w pokoju po wojnie ferrarskiej), „In Romam bellis tumultuantem” (Przeciw Rzymowi w chaosie wojennym), poemat „Deblo veneto commentariolus” (Krótki komentarz do wojny weneckiej), „Trophaeum pro Gallis expulsis produce Mantuae” (Oda zwycięstwa o wypędzeniu Galów przez księcia Mantui), a przede wszystkim „De calamitatibus temporum” (Klęski czasów), wznawiane niemal trzydzieści razy w latach 1489–1510, świadczą o tym, jak głęboko Mantuańczyk odczuwał dramat dręczący Italię w tamtych latach.
Przyjaźnie, jakie łączyły go z wybitnymi osobistościami epoki, świadczą o jego wysokim prestiżu w świecie kultury. Był jedną z najsłynniejszych postaci ruchu humanistycznego, zwłaszcza za dzieło „Bucolica: seu adolescentia in decem aeglogas divisa” („Bukolica, czyli Dojrzewanie podzielone na dziesięć eklog”), którego wydano blisko 150 razy, z czego ponad sto w samym XVI wieku. Właśnie dlatego współcześni, w tym Erazm z Rotterdamu, nazywali go "chrześcijańskim Wergiliuszem".
Jego twórczość poetycka, której sława sięgała aż Szekspira, a niektóre z jej utworów znalazły się nawet w jego dramacie „Stracone zachody miłości”, wywarła szczególny wpływ na literaturę angielską: Alexander Barclay parafrazował jego eklogi, Edmund Spenser naśladował go w „Kalendarzu pasterskim” (dwanaście eklog pasterskich), a John Milton w „Odzie na poranek Narodzenia Pańskiego”.
Praca, której wymagały różne powierzone mu funkcje, i intensywna działalność literacka nie odrywały go od karmelitańskich ideałów życia wewnętrznego i czułej pobożności do Najświętszej Maryi Panny.
Praktyka cnót i wyrzeczenie się świata stanowią temat jego dialogu „De vita beata” (Życie błogosławione), napisanego w wieku zaledwie szesnaście lat; pragnienie samotności i pragnienie obecności Boga nieustannie przewijają się w jego dziełach i korespondencji. Ku czci Maryi skomponował kilka ód i trzytomowy poemat „Parthenices Mariana” (Pieśni do Najświętszej Maryi Panny), który szybko rozpowszechnił się w Europie, gdyż ukazało się około siedemdziesięciu wydań, piętnaście w XV wieku i prawie pięćdziesiąt w XVI. Starał się o powierzenie opieki nad sanktuarium w Loreto swojej Kongregacji, którą uzyskał, choć tylko na kilka lat, w 1489 roku.
Pod wrażeniem rosnącej korupcji duchowieństwa i ludu, wyraził swoje reformatorskie aspiracje nie tylko poprzez wnikliwe dzieła literackie, takie jak IX ekloga De moribus curiae romanae (O zwyczajach Kurii Rzymskiej), ale także poprzez żarliwą mowę wygłoszoną w Bazylice Watykańskiej w 1489 roku przed Innocentym VIII i kardynałami. Niektóre z jego szczególnie ostrych wypowiedzi skłoniły samego Lutra do powołania się na autorytet Baptysty, aby przeciwstawić się Rzymowi. W „Antologii... sententiosa collecta ex operibus Baptistae Mantuani” (Antologii zdań zebranych z dzieł NMP), opublikowanej w Norymberdze w 1571 roku, protestanci posunęli się nawet do wskazania karmelity jako prekursora niemieckiego reformatora. Warto jednak zwrócić uwagę na zasadniczą różnicę między duchem reformatorskim błogosławionego Mantuana, który dążył do działania w Kościele, a duchem Lutra, który miał doprowadzić do schizmy.
