Parafia Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny w Filipowie

Akta parafii Ełk mówią o tym, iż już w 1562 roku we włości szembelewskiej spotykamy plebana Wojciecha Grabowskiego. Z listu Zygmunta Augusta (pisanego w 1567 roku) wynika, że w nowym miasteczku- Filipowie istniał już kościół z ks. Maciejem Brulińskim. Tuż po założeniu miasta Zygmunt August na mocy przywileju, wydanego w Warszawie w dn. 29 VII 1571 uposażył parafię z istniejącym już drewnianym kośc

iołem p.w. Świętego Ducha, nadając ówczesnemu plebanowi Jakubowi Grzebskiemu 3włóki w miasteczku na folwark, 3 włóki w tyle włók miejskich obok włók wójtowskich na osadzenie poddanych, 4 place na poświątne, 1 na plebanię, 1 na karczmę oraz ustalił dziesięciny z miasta i wsi. Przywilej królewski zezwalał na kolendę z dymów, prawo łowienia ryb 3 razy w tygodniu i wolne mlewo w młynach królewskich. Przy kościele już w wieku XV wieku istniała szkoła parafialna, której w 1585 roku Stefan Batory nadał 7 włók gruntu. Jak podają źródła – przy kościele znajdował się szpital parafialny. W XVII wieku parafia filipowska stanowiła jedną z 11 parafii dekanatu Olwita. Jako jeden z ośmiu kościołów dekanatu stanowiła fundację królewską. Rejestr podymnego pobranego w 1653 roku z diecezji wileńskiej podaje, iż ksiądz filipowski w owym czasie dysponował sześcioma dymami, z czego musiał zapłacić 9zł podatku. Po klęsce hetmana Gosiewskiego w Bitwie pod Filipowem ( 22 X 1656r. ), pożarach i epidemii kościół pozbawiony opieki uległ zniszczeniu. Nowy, również drewniany p.w. Najświętszej Marii Panny powstał dopiero w 1718 roku. W opisach parafii Filipów dekanatu Olwita z 1784 roku odnajdujemy informację, że do parafii należało wówczas 18 wsi. Dużą inwestycją było założenie po 1815 roku cmentarza tuż za miasteczkiem i budowa cmentarnej kaplicy. Po 1818 roku parafia filipowska znalazła się w diecezji augustowskiej czyli sejneńskiej. W 1838 roku w oparciu o projekt Ch. Aignera zbudowano w Filipowie pierwszy murowany kościół. W 1841 r. parafianie pod opieką księdza J. Myszkiewicza wyposażyli świątynię, zaś w 1884 roku kościół powiększono- dzięki staraniom księdza W. Sienkiewicza. Parafianie filipowscy czynnie uczestniczyli w pomocy powstańcom styczniowym. Za pomoc i poparcie oddziałom powstańczym oraz głoszenie „podburzających kazań” aresztowany i zesłany w głąb Rosji został filipowski wikariusz Jan Krzywicki, zaś pomoc materialną powstańcom udzielali parafianie- Stanisław Lineburg z Motul i ziemianka Baum z Czostkowa. W 1905 roku Kościół pw. NMP w Filipowie zyskał nowe organy. Kościelny chór oraz oprawę Mszy i koncertów okolicznościowych prowadził wówczas doskonały organista i muzyk Antoni Jagłowski. W pamiętnikach jego córki znajduje się opis zniszczenia Kościoła p.w. NMP w Filipowie w październiku w pierwszym roku I wojny światowej. Filipowski Kościół został sprofanowany przez okupujących miejscowość Niemców. Wysadzono wieżę kościelną, która znajdowała się we frontonie Kościoła. W okresie II Rzeczpospolitej spośród szeregu nowych inwestycji przy Kościele powstał dom parafialny, a w nim siedziba Kasy Stefczyka, sala zebrań dla młodzieży i starszych, mieszkanie dla lekarza, przytułek dla starców a także mieszkanie dla księdza wikarego, organisty i proboszcza. II wojna światowa nie oszczędziła filipowskiego kościoła i księży. Przetrzymywanego i męczonego w obozie koncentracyjnym w Sachsenchausen i Dachau księdza Konstantego Roszkowskiego ostatecznie zamordowano w Linzu. Do obozów trafili też przebywający w rodzinnych stronach ksiądz Antoni Złotorzyński i dawny filipowski wikary Henryk Białokoziewicz. Już w 1939 roku zarekwirowano kościelną ziemię, mieszkania, plebanię i budynki parafialne. Księgi stanu cywilnego z Filipowa wywieziono do Królewca. Zniknęło także większość cennych kościelnych przedmiotów. W wolnej Polsce parafianie filipowscy nie przyjęli powojennych władz komunistycznych przychylnie. Świadczy o tym fakt, że w nocy z 17 na 18 IV 1949 roku wywieszono sześć ulotek nawołujących do wychowania młodzieży w duchu katolickim i krytykujących „dobrobyt” lansowany na wzór sowiecki. Po zniszczeniach wojennych filipowski kościół został odbudowany dzięki staraniom proboszcza Antoniego Kowalczyka i Henryka Pogorzelskiego. Działania księdza proboszcza Kazimierza Uszyńskiego w 1978 roku doprowadziły do powiększenia świątyni przez przedłużenie bocznych naw. Ołtarz soborowy razem z podium pochodzi z katedry św. Wojciecha w Ełku i został zainstalowany w 1999 roku. Kościół zdobią obrazy zrekonstruowane przez Witalisa Jędzula- mieszkańca Filipowa. Były to stare płótna, które proboszcz parafii filipowskiej ksiądz kanonik Wacław Polowczyk uratował przed wyrzuceniem. Piękne pod względem artystycznym dzieła nieznanego autora miały spękaną farbę, dziury w płótnie i wyblakłe kolory. Malowanie obrazów „Świętego Antoniego” „ Jezusa na obłokach” zajęło prawie rok. Ramy do obrazów wykonał stolarz Dariusz Szuliński. Na początku XXI wieku nowe ławy i ramy okienne wykonane przez D. Szulińskiego znalazły się w kościele filipowskim. Kolejny remont z czasów obecnego księdza Stanisława Kukowskiego dotyczył odrestaurowania świątyni na zewnątrz i wewnątrz. Od 1992 roku parafia filipowska wchodzi w skład diecezji ełckiej, dekanatu Filipów. Opracowała: Katarzyna Panek