31/12/2021
Enduken ka bagingel silan sa uman bagu a lagun?
Madakel i bityala lun ogeda lemabit tanu bu sa pilatiman,
Paganay na kanu lagun a 46 B.C na aden Emperor nu mga Romano a niya nin ngala na si Julius Caesar a bedsimba sa barahala a niya nin ngala na "Janus". Binaluy nin su paganay a ulan-ulan sa uman lagun sa niya nin ngala na "January" para ibedsakaw-sakaw kanu niyaba a barahala. Daw den i kaledsu na January na aden mga pakaragian nilan. Nakilala gemanat kanu entu a timpu i "Julian Calendar" para ibedtadem kanu niya a pinggalebek nu Emperor a si Julius.
Kanu lagun a 1582 menem na sinalin ni Pope Gregory XIII su kadakel na gay sa uman lagun sa 365 bu, nakilala su niya a bilangan sa "Gregorian Calendar" a benggamiten taman den sa timpu saguna. (Dekena mawag i kaunut nu Muslim sa kanilan a calendar sabap sa bilangan bu nu gay sa dalem nu salagun i bagunutan lun, dekena su agama nilan)
Ogeda nalayaman anya sa uman bagu a lagun a kabagingel na niya lun napunan na siya sa palityaya nu mga pagano sa China a aden kun halimaw (dragon) a niya nilan tawag lun na ( 年 ) "Nian" a mawag i ukit nin taman sa bedtapik sa mga mawag a manggula. Banganen nin kun su mga kauyagan nu mga taw, etc. Para kun mapamugaw su niya a halimaw na nasisita mametad sa balangan a kulay sa mga walay. Taman man sa mapambetu silan sa aden lun i mga kulay para kagilekan endu makapalaguy su niya a halimaw? Ped pan na niya kun ibanginggilek na "Dragon" a mapya i palasin a ibedsayaw nilan sa mga walay endu mga dagangan. Taman sa nangaumanan den su mga ukit nilan lun sabap sa bembedtuan nilan sa "Fen Sui". Madakel pan i tudtul lun ogeda maulad a bembityalan.
Aden matun kanu mga Moro a manginugut a benel sa mayaba sabap sa kanilan a kelay na niyaba kun ba i kinagkakawasa nu mga Insik? Nya mapya na bagu manginugut na sabutan i lu sa China na madakel bun i Muslim lu (niya pan madakel sa Bangsamoro) a mga kawasa bun ogeda dili manginugut sa "Fen Sui" (Punsoy). Niya nilan bagunutan na Qur'an endu Hadith.
