09/06/2026
📖 गिरिमानन्द सूत्र 📖
गिरिमानन्द सूत्रको भूमिका
भगवान बुद्ध श्रावस्तीको अनाथपिण्डिक महाजनले बनाएको जेतवन विहारमा बस्नुभएको समयमा गिरिमानन्द स्थविर अति नै रोगले पिडित हुनुभएको कुरा आनन्दबाट थाहा पाउनु भयो। आनन्दले - "भगवान करुणा राखी गिरिमानन्द स्थविर कहां जानुभए बेश हुने छ।" भनी प्रार्थना गर्दा आनन्द तिमी गएर दशसंज्ञा भावनाको बारेमा बताइदिए उत्तम हुन्छ। यो उपदेश सुनेर गिरिमानन्द भिक्षुको रोग ब्याधि छिट्टै शान्त भएर जान्छ।
के के हो ती दश संज्ञा ?
१. अनित्यसंज्ञा, २. अनात्मसंज्ञा, ३. अशुभसंज्ञा, ४.आदीनवसंज्ञा, ५. प्रहाणसंज्ञा, ६. विरागसंज्ञा, ७. निरोधसंज्ञा, ८.अनभिरतसंज्ञा, ९. सर्वसंस्कार अनित्यसंज्ञा, १०. आनापान स्मृतिसंज्ञा।
आनन्द ! भिक्षुहरू जंगलमा गएका भएपनि, रूखमुनि बसेका भएपनि, एकान्त सुन्य ठाउँमा बसेका भएपनि माथी दश प्रकारका संज्ञा भावना गरी बस्दछ। यी दश संज्ञा उपदेश भावनाको उपदेश आनन्द तिमिले गिरिमानन्द भिक्षुकोमा गएर उपदेश बताईदिएको खण्डमा उपदेश सुनेर रोग शान्त भएर जानेछ।
त्यसपछि आनन्दले दशसंज्ञाको उपदेश सुनाएपछि गिरिमानन्द भिक्षुको रोग तत्काल नै शान्त भयो। गिरिमानन्दको रोग ब्याधि फेरी कहिल्यै उत्पन्न नहुनेगरी नै हराएर गयो। त्यसैकारण हामीले पनि जो कोही रोगले ग्रसित हुंदा यो सूत्र पाठ गरी सुनाई दिंदा फलदायी नै हुनेछ।
📖 गिरिमानन्द सुत्तं 📖
🔸थेरोयं गिरिमानन्दो, आनन्दत्थेर सन्तिका।
सुत्वा तस्मिं खणेयेव, अहोसि निरूपद्दवो।
दससञ्ञुपसं सुत्तं, परित्तं तं भणामहे॥
🔹"भन्ते आनन्दको समीप (नजिक) बाट यो 'दस संज्ञा' (दसवटा भावनाहरू) युक्त सुत्त सुनेर, त्यसै क्षणमा नै यी स्थविर (थेर) गिरिमानन्द रोग तथा उपद्रवरहित (निको) हुनुभयो। (आउनुहोस्) हामी सबै मिलेर, रक्षा गर्ने खालको (परित्राण) त्यस सुत्तको पाठ गरौं।"
🔸एवं मे सुतं, एकं समयं भगवा सावत्थियं विहरति जेतवने अनाथपिण्डिकस्स आरामे। तेन खो पन समयेन, आयस्मा गिरिमानन्दो आबाधिको होति दुक्खितो बाल्हगिलानो। अथ खो आयस्मा आनन्दो येन भगवा तेनुपसं कमि। उपसङ्कमित्वा भगवन्तं अभिवादेत्वा एकमन्तं निसिदि।
🔹"मैले यसरी सुनेको छु (भन्ते आनन्द भन्नुहुन्छ)– एक समय भगवान् बुद्ध श्रावस्तीको अनाथपिण्डिकद्वारा निर्मित जेतवन विहारमा विहार (वास) गरिरहनु भएको थियो। त्यस समयमा आयुष्मान गिरिमानन्द बिरामी, दुःखित र गम्भीर रूपले ग्रस्त (अस्वस्थ) हुनुहुन्थ्यो। त्यसपछि आयुष्मान् आनन्द भगवान बुद्ध हुनुभएको ठाउंमा जानुभयो। त्यहां पुगेर भगवान् बुद्धलाई आदरपूर्वक अभिवादन (नमस्कार) गरी एक छेउमा बस्नुभयो।"
🔸एकमन्तं निसिन्नो खो आयस्मा आनन्दो भगवन्तं एतदवोच। आयस्मा भन्ते गिरिमानन्दो, आबाधिको होति
दुक्खितो बाल्हगिलानो। साधु भन्ते भगवा येनायस्मा गिरिमानन्दो तेनुपसङ्कमतु अनुकम्पं उपादायाति।
🔹एक छेउमा बस्नुभएका आयुष्मान आनन्दले भगवान् बुद्धलाई यसरी बिन्ती गर्नुभयो— "भन्ते! आयुष्मान गिरिमानन्द बिरामी, दुःखित र गम्भीर रूपले ग्रस्त हुनुहुन्छ। भन्ते! भगवान्ले कृपा (अनुकम्पा) गरेर आयुष्मान गिरिमानन्द हुनुभएको ठाउंमा गइदिनु भए बेस हुने थियो (राम्रो हुने थियो)।"
🔸सचे खो त्वं आनन्द! गिरिमानन्दस्स भिक्खुनो, उपसङ्कमित्वा दस सञ्ञा भासेय्यासि, ठानं खो पनेतं विज्जति यं गिरिमानन्दस्स भिक्खुनो, दस सञ्ञा सुत्वा सो आबाधो ठानसो पटिप्पस्सम्भेय्य।
🔹आनन्द! यदि तिमीले भिक्षु गिरिमानन्दकहां गएर दस प्रकारका संज्ञाहरू (भावनाहरू) भनिदियौ भने, यो निश्चित रूपमा सम्भव छ कि भिक्षु गिरिमानन्दले ती दस संज्ञाहरू सुन्नासाथ उनको त्यो रोग तुरुन्तै शान्त हुनेछ (निको हुनेछ)।"
🔸कतमा' दस ? अनिच्चासञ्ञा, अनत्तसञ्ञा, असुभसञ्ञा, आदीनवसञ्ञा, पहानसञ्ञा, विरागसञ्ञा, निरोधसञ्ञा सब्बलोके अनभिरतसञ्ञा, सब्ब संखारेसु अनिच्चसञ्ञा, आनापानस्सति।
🔹"(ती) दस प्रकारका संज्ञाहरू कुन-कुन हुन् त?
१. अनिच्च संज्ञा (अनित्यताको भावना)
२. अनत्त संज्ञा (अनात्मको भावना)
३. असुभ संज्ञा (अशुभ/अशुद्धताको भावना)
४. आदीनव संज्ञा (दोष वा दुःखको भावना)
५. पहान संज्ञा (त्याग वा प्रहाणको भावना)
६. विराग संज्ञा (विराग वा वैराग्यको भावना)
७. निरोध संज्ञा (निरोध वा शान्तिको भावना)
८. सब्बलोके अनभिरत संज्ञा (सम्पूर्ण लोकप्रति आसक्ति वा रुचि नराख्ने भावना)
९. सब्बसंखारेसु अनिच्च (अधिच्च) संज्ञा (सबै संस्कारहरू अनित्य/प्रतिकूल छन् भन्ने भावना)
१०. आनापानस्सति (आनापानस्मृति - श्वासप्रश्वासको सजगता)।"
🔸कतमा चानन्द, अनिच्चासञ्ञा ? इधानन्द भिक्खु अरञ्ञगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुञ्ञागारगतो वा इति पटिसञ्चिक्खति। रूपं अनिच्चं, वेदना अनिच्चा, सञ्ञा अनिच्चा, सङ्खारा अनिच्चा, विञ्ञाणं अनिच्चन्ति। इति इमेसु पञ्चसुपादानक्खन्धेसु अनिच्चानुपस्सी विहरति। अयं वुच्चतानन्द अनिच्चासञ्ञा।
🔹"आनन्द! अनिच्च संज्ञा (अनित्यताको भावना) भनेको के हो? यहां (यस शासनमा) कुनै भिक्षु जङ्गलमा गएर, वा रुखको फेदमा गएर, वा शून्य घर (एकान्त स्थान) मा गएर यसरी विचार गर्दछ— रूप अनित्य (अस्थायी) हो, वेदना अनित्य हो, संज्ञा अनित्य हो, संस्कार अनित्य हो, र विज्ञान अनित्य हो। यसरी उसले यी पांच उपादान स्कन्धहरूलाई अनित्य रूपमा हेर्दै (अनित्यताको अनुसन्धान गर्दै) विहार गर्दछ।
आनन्द! यसैलाई नै अनिच्च संज्ञा भनिन्छ।"
🔸कतमा चानन्द, अनत्तसञ्ञा?
इधानन्द भिक्खु अरञ्ञगतो वा रुक्खमूलगतो वा सुञ्ञागारगतो वा इति पटिसञ्चिक्खति। चक्खुं' अनत्ता, रूपं अनत्ता, सोतं अनत्ता, सद्दा अनत्ता, घानं अनत्ता, गन्धा अनत्ता, जिव्हा अनत्ता, रसा अनत्ता, कायो अनत्ता, फोटुब्बा अनत्ता, मनो अनत्ता, धम्मा अनत्ताति। इति इमेसु छसु अज्झत्तिक बाहिरेसु आयतनेसु अनत्तानुपस्सी विहरति। अयं वुच्चानन्द अनत्तसञ्ञा।
🔹"आनन्द! अनत्त संज्ञा (अनात्म वा आफ्नो नियन्त्रणमा नभएको भावना) भनेको के हो?
यहां कुनै भिक्षु जङ्गलमा गएर, वा रुखको फेदमा गएर, वा शून्य घर (एकान्त स्थान) मा गएर यसरी विचार गर्दछ— आंखा अनात्म हो, रूप (दृश्य) अनात्म हो; कान अनात्म हो, शब्द अनात्म हो; नाक अनात्म हो, गन्ध अनात्म हो; जिब्रो अनात्म हो, रस (स्वाद) अनात्म हो; शरीर अनात्म हो, स्पर्श अनात्म हो; मन अनात्म हो, र धर्म (विचार/भाव) अनात्म हो। यसरी उसले यी छ वटा भित्री (आध्यात्मिक) र बाहिरी आयतनहरूमा अनात्म भावले हेर्दै (अनात्मको अनुसन्धान गर्दै) विहार गर्दछ।
आनन्द! यसैलाई नै अनत्त संज्ञा भनिन्छ।"
🔸कतमा चानन्द, असुभसञ्ञा ? इधानन्द भिक्खु इममेव कायं, उद्धं पादत ला अधो केसमत्यका तचपरियन्तं, पुरं नानप्पकारस्स अशुचिनो, पच्चवेक्खति। अत्थि इमस्मिं काये केसा, लोमा, नखा, दन्ता, तचो, मंसं, न्हारू', अट्ठिमिञ्जा, वक्कं, हदयं, यकनं, किलोमोकं, पिहकं पप्फासं, अन्तं अन्तगुणं, उदरियं करीसं', पित्तं, सेम्हं, पुब्बो, लोहितं, सेदो, मेदो, अस्सु, वासा, खेलो, सिङ्घानिका, लसिका, मुत्तन्ति। इति इमस्मिं काये असुभानुपस्सी विहरति। अयं वुच्चातानन्द असुभसञ्ञा।
🔹"आनन्द! असुभ संज्ञा (अशुद्धता वा अपवित्रताको भावना) भनेको के हो?
यहां कुनै भिक्षुले आफ्नै यस शरीरलाई, पैतालाको तलदेखि लिएर कपालको जग (शिर) सम्म, छालाले घेरिएको र अनेक प्रकारका अशुद्ध वस्तुहरूले भरिएको रूपमा यसरी निरीक्षण (हरेक अंगलाई नियाल्ने काम) गर्दछ— 'यस शरीरमा कपाल, रौं, नङ, दांत, छाला, मासु, नसा, हड्डी, हड्डीभित्रको मासी, मृगौला, मुटु, कलेजो, झिल्ली (फ्लोरा), फियो, फोक्सो, आन्द्रा, आन्द्राको फेरो, पेटभित्रको अपच भोजन, दिसा, पित्त, र्याल/कफ, पीप, रगत, पसिना, बोसो, आंसु, छालाको चिल्लो, थुक, सिंगान, जोर्नीको चिल्लो (लसिका), र पिसाब छन्।' यसरी उसले यस शरीरमा अशुद्धतालाई हेर्दै (अशुभको अनुसन्धान गर्दै) विहार गर्दछ।
आनन्द! यसैलाई नै असुभ संज्ञा भनिन्छ।"
🔸कतमा चानन्द, आदीनवसञ्ञा ? इधानन्द भिक्खु अरञ्ञगतो वा रूक्खमूलगतो वा सुञ्ञागारगतो वा इति पटिसञ्चिक्खति। बहुदुक्खो खो अयं कायो, बहुआदीनवो। इति इमस्मिं काये विविधा आबाधा उप्पज्जन्ति।
🔹"आनन्द! आदीनव संज्ञा (दोष वा दुःखको भावना) भनेको के हो?
यहां कुनै भिक्षु जङ्गलमा गएर, वा रुखको फेदमा गएर, वा शून्य घर (एकान्त स्थान) मा गएर यसरी विचार गर्दछ— 'यो शरीर ठूलो दुःखको कारण हो र यसमा धेरै दोषहरू (कमजोरीहरू) छन्।' किनभने यस शरीरमा अनेक प्रकारका रोगहरू (व्याधिहरू) उत्पन्न भइरहन्छन्।"
🔸सेय्यथीदं ? चक्खुरोगो, सोतरोगो, घाणरोगो, जिव्हारोगो, कायरोगो, सीसरोगो, कण्णरोगो, दन्तरोगो ओट्ठरोगो, कासो, सासो, पिनासो, डहो, जरो, कुच्छिरोगो, मुच्छा, पक्खन्दिका, सूला, विसूचिका, कुट्ठं, गण्डो, किलासो, सोसो, अपमारो, दद्दु, कण्डु, कच्छु, नखसा, वितच्छिका, लोहितपित्तं, मधुमेहो, अंसा पिलका, भगन्दला, पित्तसमुट्ठाना आबाधा, सेम्हसमुट्ठाना आबाधा, वातसमुट्ठाना आबाधा, सन्निपातिका आबाधा, उतुपरिणामजा आबाधा, विसमपरिहारजा आबाधा, ओपक्कमिका आबाधा, कम्मविपाकजा आबाधा, सीतं उण्हं जिघच्छा, पिपासा, उच्चारो, पस्सावोति। इति इमस्मिं काये आदीनवानुपस्सी विहरति। अयं वुच्चतानन्द आदीनवसञ्ञा।
🔹"ती (रोगहरू) के-के हुन् त? जस्तै कि: आंखाको रोग, कानको रोग, नाकको रोग, जिब्रोको रोग, शरीरको रोग, टाउकोको रोग, कानको बाहिरी भागको रोग, दांतको रोग, ओठको रोग, खोकी, दम (श्वासप्रश्वासको रोग), पिनास, डाह (जलन), ज्वरो, पेटको रोग, मुर्छा पर्नु (बेहोस हुनु), झाडापखाला, शूल (तीखो दुखाइ/पोट दुख्ने), हैजा, कुष्ठरोग, पिलो/खटिरा, दुबी, क्षयरोग (सुकेनास), छारे रोग (मृगी), दाद, चिलाउने रोग, लुतो, नङको रोग, छाला फुट्ने रोग, रक्तपित्त (नाक-मुखबाट रगत बग्ने), मधुमेह (चिनीरोग), अर्स (पायल्स), गांठो/ट्युमर, भगन्दर, पित्त बिग्रेर हुने रोगहरू, कफ/र्याल बिग्रेर हुने रोगहरू, वायु (वात) बिग्रेर हुने रोगहरू, त्रिदोष (वात, पित्त र कफ तीनै वटा सन्निकर्ष भई) बाट हुने रोगहरू, ऋतु परिवर्तन (मौसमको फेरबदल) बाट हुने रोगहरू, आफ्नो शरीरको गलत हेरचाह वा विषम बसाइबाट हुने रोगहरू, कसैको आक्रमण वा दुर्घटना (अस्त्र-शस्त्र आदि) बाट हुने चोटपटक/रोगहरू, र पूर्वकर्मको विपाक (फल) बाट हुने रोगहरू; तथा चिसो, गर्मी, भोक, तिर्खा, दिसा र पिसाबको वेग (बाट हुने कष्टहरू)।
यसरी उसले यस शरीरमा दोष वा दुःखहरूलाई हेर्दै (आदीनवको अनुसन्धान गर्दै) विहार गर्दछ। आनन्द! यसैलाई नै आदीनव संज्ञा भनिन्छ।"
🔸कतमा चानन्द, पहानसञ्ञा? इधानन्द भिक्खु उप्पन्नं कामवितक्कं नाधिवासेति पजहति विनोदेति ब्यन्तिकरोति अनभावं गमेति। उप्पन्नं ब्यापादवितक्कं नाधिवासेति पजहति विनोदेति ब्यन्तिकरोति अनभावं गमेति। उप्पन्नं विहिंसावितक्कं नाधिवासेति पजहति विनोदेति ब्यन्तिकरोति अनभावं गमेति। उप्पन्नुप्पन्ने पापके अकुसले धम्मे नाधिवासेति पजहति विनोदेति ब्यन्तिकरोति अनभावं गमेति। अयं वुच्चतानन्द पहानसञ्ञा।
🔹"आनन्द! प्रहाण-संज्ञा (त्याग्ने धारणा) के हो? आनन्द! यस (शासन) मा भिक्षुले उत्पन्न भएको काम-वितर्क (भोगविलासको विचार) लाई स्वीकार गर्दैन, त्यसलाई त्याग्छ, हटाउ,छ, नष्ट गर्छ र अस्तित्वहीन बनाउंछ। उत्पन्न भएको व्यापाद-वितर्क (द्वेष वा रिसको विचार) लाई स्वीकार गर्दैन, त्यसलाई त्याग्छ, हटाउंछ, नष्ट गर्छ र अस्तित्वहीन बनाउंछ। उत्पन्न भएको विहिंसा-वितर्क (हिंसा वा अरूलाई दुःख दिने विचार) लाई स्वीकार गर्दैन, त्यसलाई त्याग्छ, हटाउछ, नष्ट गर्छ र अस्तित्वहीन बनाउंछ। समय-समयमा उत्पन्न हुने पापक तथा अकुशल धर्म (नराम्रो र अहितकारी विचार वा मनोभाव) हरूलाई स्वीकार गर्दैन, तिनलाई त्याग्छ, हटाउंछ, नष्ट गर्छ र अस्तित्वहीन बनाउंछ। आनन्द! यसैलाई प्रहाण-संज्ञा भनिन्छ।"
🔸कतमा चानन्द, विरागसञ्ञा? इधानन्द भिक्खु अरञ्ञगतो वा रूक्खमूलगतो वा सुञ्ञागारगतो वा इति पटिसञ्चिक्खति। एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सब्बसंखारसमथो सब्बूपधिप्पटिनिस्सग्गो तण्हक्खयो विरागो निरोधो निब्बानन्ति। अयं वुच्चानन्द विरागसञ्ञा।
🔹"आनन्द! विराग संज्ञा (वैराग्यको भावना) भनेको के हो?
यहां कुनै भिक्षु जङ्गलमा गएर, वा रुखको फेदमा गएर, वा शून्य घर (एकान्त स्थान) मा गएर यसरी विचार गर्दछ— 'यो शान्त छ, यो उत्तम छ; जुन यो सबै संस्कारहरूको उपशम (शान्त) हुनु, सबै उपाधिहरू (आसक्ति/बन्धन) को त्याग हुनु, तृष्णाको क्षय हुनु, विराग हुनु, निरोध हुनु र निर्वाण हुनु हो।'
आनन्द! यसैलाई नै विराग संज्ञा भनिन्छ।"
🔸कतमा चानन्द, निरोधसञ्ञा ? इधानन्द भिक्खु अरञ्ञगतो वा रूक्खमूलगतो वा सुञ्ञागारगतो वा इति पटिसञ्चिक्खति। एतं सन्तं एतं पणीतं यदिदं सब्बसंखारसमथो सब्बूपधिप्पटिनिस्सग्गो तण्हक्खयो विरागो निरोधो निब्बानन्ति। अयं वुच्चानन्द निरोधसञ्ञा।
🔹"आनन्द! निरोध संज्ञा (निरोध वा शान्तिको भावना) भनेको के हो?
यहां कुनै भिक्षु जङ्गलमा गएर, वा रुखको फेदमा गएर, वा शून्य घर (एकान्त स्थान) मा गएर यसरी विचार गर्दछ— 'यो शान्त छ, यो उत्तम छ; जुन यो सबै संस्कारहरूको उपशम (शान्त) हुनु, सबै उपाधिहरू (आसक्ति/बन्धन) को त्याग हुनु, तृष्णाको क्षय हुनु, विराग हुनु, निरोध हुनु र निर्वाण हुनु हो।'
आनन्द! यसैलाई नै निरोध संज्ञा भनिन्छ।"
🔸कतमा चानन्द, सब्बलोके अनभिरतसञ्ञा ? इधानन्द भिक्खु ये लोके उपादाना चेतसो अधिद्ठानाभिनिवेसानुसया ते पजहन्तो विहरति अनुपादियन्तो'। अयं वुच्चतानन्द सब्बलोके अनभिरतसञ्ञा।
🔹"आनन्द! सब्बलोके अनभिरत संज्ञा (सम्पूर्ण लोकप्रति आसक्ति वा रुचि नराख्ने भावना) भनेको के हो?
यहां कुनै भिक्षुले यस लोकमा रहेका जुनसुकै उपादान (आसक्ति), मनका दृढ निश्चय (आग्रह), अभिनिवेश (हठ/अभिमान) र अनुसय (भित्र सुतेर रहेका विकारहरू) लाई त्याग्दै र तिनमा कति पनि नअल्झिई (आसक्तिरहित भई) विहार गर्दछ।
आनन्द! यसैलाई नै सब्बलोके अनभिरत संज्ञा भनिन्छ।"
🔸कतमा चानन्द, सब्बसंखारेसु अनिच्चसञ्ञा ? इधानन्द भिक्खु सब्बसंखारेसु' अट्टीयाति हरायति जिगुच्छति। अयं वुच्चानन्द सब्बसंखारेसु अनिच्चसञ्ञा।
🔹"आनन्द! सब्बसंखारेसु अनिच्च (अधिच्च) संज्ञा (सबै संस्कारहरू प्रति उदासीन वा विरक्त हुने भावना) भनेको के हो?
यहां कुनै भिक्षुले सबै निर्मित वस्तुहरू (संस्कारहरू) प्रति पीडित महसुस गर्दछ, लज्जित हुन्छ र घृणा (विरक्ति) गर्दछ।
आनन्द! यसैलाई नै सब्बसंखारेसु अनिच्च संज्ञा भनिन्छ।"
🔸कतमा चानन्द, आनापानस्सति ? इधानन्द भिक्खू आरञ्ञगतो वा रूक्खमूलगतो वा सुञ्ञागारगतो वा निसीदति पल्लङ्कं आभुजित्वा उजुं कायं पणिधाय परिमुखं सतिं उपट्ठपेत्वा।
🔹"आनन्द! आनापानस्सति (श्वासप्रश्वासको सजगता) भनेको के हो?
यहां कुनै भिक्षु जङ्गलमा गएर, वा रुखको फेदमा गएर, वा शून्य घर (एकान्त स्थान) मा गएर पलेँटी कसी, आफ्नो शरीरलाई सीधा (सुललित) पारेर र नाकको अगाडि (वा ओठको माथिल्लो भागमा) स्मृति (सजगता) लाई स्थापित गरेर बस्दछ।"
🔸सो सतोव अस्ससति, सतोव पस्ससति। दीघं वा अस्ससन्तो दीघं अस्ससामीति पजानाति, दीघं वा पस्ससन्तो दीघं पस्ससामीति पजानाति।
🔹उनी (साधक) होसपूर्वक नै श्वास भित्र लिन्छन् र होसपूर्वक नै श्वास बाहिर छोड्छन्। लामो श्वास भित्र लिँदा "म लामो श्वास लिइरहेको छु" भनी स्पष्ट रूपमा जान्दछन् (सजग हुन्छन्) र लामो श्वास बाहिर छोड्दा "म लामो श्वास छोड्दैछु" भनी स्पष्ट रूपमा जान्दछन्।
🔸रस्सं वा अस्ससन्तो रस्सं अस्ससामीति पजानाति। रस्सं वा पस्ससन्तो रस्सं पस्ससामीति पजानाति।
🔹छोटो श्वास भित्र लिंदा "म छोटो श्वास लिइरहेको छु" भनी स्पष्ट रूपमा जान्दछन् र छोटो श्वास बाहिर छोड्दा "म छोटो श्वास छोड्दैछु" भनी स्पष्ट रूपमा जान्दछन्।
🔸सब्बकायपटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। सब्बकायपटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"सम्पूर्ण शरीर (श्वासको पूरै प्रक्रिया र शरीरको अनुभूति) लाई अनुभव गर्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "सम्पूर्ण शरीरलाई अनुभव गर्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸पस्सम्भयं कायसंखारं अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं कायसंखारं पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"काया-संस्कार (श्वास-प्रश्वासको गति र शारीरिक तनाव) लाई शान्त गर्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "काया-संस्कारलाई शान्त गर्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸पीतिपटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पीतिपटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"प्रसन्नता (पीति) लाई अनुभव गर्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "प्रसन्नतालाई अनुभव गर्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸सुखपटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। सुखपटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"सुख (शान्ति र आनन्द) लाई अनुभव गर्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "सुखलाई अनुभव गर्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸चित्तसंखारपटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तसंखारपटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"चित्त-संस्कार (मनमा उठ्ने संज्ञा र वेदनाहरू) लाई अनुभव गर्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "चित्त-संस्कारलाई अनुभव गर्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸पस्सम्भयं चित्तसंखारं अस्ससिस्सामीति सिक्खति। पस्सम्भयं चित्तसंखारं पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"चित्त-संस्कार (मनका उद्वेग र विचारहरू) लाई शान्त गर्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "चित्त-संस्कारलाई शान्त गर्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸चित्तपटिसंवेदी अस्ससिस्सामीति सिक्खति। चित्तपटिसंवेदी पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"चित्त (मनको वर्तमान अवस्था) लाई अनुभव गर्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "चित्तलाई अनुभव गर्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸अभिप्पमोदयं चित्तं अस्ससिस्सामीति सिक्खति, अभिप्पमोदयं चित्तं पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"चित्तलाई प्रमुदित (अत्यन्त प्रसन्न र उज्यालो) बनाउँदै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "चित्तलाई प्रमुदित बनाउँदै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸समादहं चित्तं अस्ससिस्सामीति सिक्खति, समादहं चित्तं पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"चित्तलाई समाहित (एकाग्र र स्थिर) बनाउँदै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "चित्तलाई समाहित बनाउँदै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸विमोचयं चित्तं अस्ससिस्सामीति सिक्खति, विमोचयं चित्तं पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"चित्तलाई (बन्धन, विकार वा नीवरणहरूबाट) मुक्त गर्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "चित्तलाई मुक्त गर्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸अनिच्चानुपस्सी अस्ससिस्सामीति सिक्खति, अनिच्चानुपस्सी पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"अनित्यता (सबै कुरा परिवर्तनशील छन् भन्ने सत्य) लाई निरन्तर देख्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "अनित्यतालाई निरन्तर देख्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸विरागानुपस्सी अस्ससिस्सामीति सिक्खति, विरागानुपस्सी पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"विराग (आसक्ति र तृष्णा क्षय भएको अवस्था) लाई निरन्तर देख्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "विरागलाई निरन्तर देख्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸निरोधानुपस्सी अस्ससिस्सामीति सिक्खति, निरोधानुपस्सी पस्ससिस्सामीति सिक्खति।
🔹"निरोध (दुःख र विकारहरूको अन्त्य वा शान्ति) लाई निरन्तर देख्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "निरोधलाई निरन्तर देख्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्।
🔸पटिनिस्सग्गानुपस्सी अस्ससिस्सामीति सिक्खति, पटिनिस्सग्गानुपस्सी पस्ससिस्सामीति सिक्खति। अयं वुच्चतानन्द आनापानसति।
🔹"प्रतिनिसर्ग (पूर्ण त्याग, समर्पण वा अहंकारलाई छोड्ने अवस्था) लाई निरन्तर देख्दै म श्वास भित्र लिनेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। "प्रतिनिसर्गलाई निरन्तर देख्दै म श्वास बाहिर छोड्नेछु" भनी अभ्यास गर्छन्। हे आनन्द! यसैलाई नै 'आनापानसति' भनिन्छ।
🔸सचे खो त्वं आनन्द गिरिमानन्दस्स भिक्खुनो उपसङ्क्रमित्वा इमा दस सञ्ञा भासेय्यासि, ठानं खो पनेतं विज्जति, यं गिरिमानन्दस्स भिक्खुनो इमा दस सञ्ञा सुत्वा सो आबाधो ठानसो पटिपस्सम्भेय्याति।
🔹"आनन्द! यदि तिमीले भिक्षु गिरिमानन्द कहां गएर यी दस प्रकारका संज्ञाहरू (भावनाहरू) भनिदियौ भने, यो निश्चित रूपमा सम्भव छ कि भिक्षु गिरिमानन्दले यी दस संज्ञाहरू सुन्नासाथ उनको त्यो रोग तुरुन्तै शान्त हुनेछ (निको हुनेछ)।"
🔸अथ खो आयस्मा आनन्दो भगवतो सन्तिके इमा दस सञ्ञा उग्गहेत्वा येनायस्मा गिरिमानन्दो तेनुपसङ्कमि, उपसङ्कमित्वा आयस्मतो गिरिमानन्दस्स इमा दस सञ्ञा अभासि। अथ खो आयस्मतो गिरिमानन्दस्स इमा दस सञ्ञा सुत्वा सो आबाधो ठानसो पटिप्पस्सम्भि। वुट्ठाहि चायस्मा गिरिमानन्दो तम्हा आबाधा तथा पहीनो च पनायस्मतो गिरिमानन्दस्स सो आबाधो अहोसी'ति।
🔹"त्यसपछि आयुष्मान आनन्दले भगवान् बुद्धको नजिकबाट यी दस संज्ञाहरू राम्ररी सिकेर (कण्ठ गरेर) आयुष्मान गिरिमानन्द हुनुभएको ठाउंमा जानुभयो। त्यहां पुगेर उहांले आयुष्मान गिरिमानन्दलाई यी दस संज्ञाहरू सुनाउनुभयो। त्यसपछि आयुष्मान गिरिमानन्दले यी दस संज्ञाहरू सुन्नासाथ उनको त्यो रोग तुरुन्तै शान्त भयो (निको भयो)। यसरी आयुष्मान गिरिमानन्द त्यस रोगबाट मुक्त हुनुभयो र उनको त्यो रोग सधैंका लागि नष्ट भयो।"
☸️ गिरिमानन्द सूत्र समाप्त ☸️
साधु। साधु।। साधु।।।
Bidur Man Bhomjan Chhyangai Rana Magar खडक थापा Mahesh Rana T.B. Rana Magar Bishwa Prakash Thapa
