29/06/2026
འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསང་གི་དུས་ཆེན་ངོ་སྤྲོད་མདོར་བསྡུས།
विश्व शुद्धिकरण दिवस (Dzamling Chisang “འཛམ་གླིང་སྤྱི་བསངས།”)को इतिहास र परिचय!🥰🍀📿🙏
ཨེ་མ་ཧོ། །एमाहो! (अहो, कति अद्भुत!)
ཀ་དག་རྒྱལ་ཀུན་སྤྱི་གཟུགས་པདྨ་འབྱུང་། །
आदि-शुद्ध सम्पूर्ण बुद्धका एकीकृत स्वरूप गुरु पद्मसंभव,
ཁ་བའི་བསྟན་སྲུང་འཛམ་གླིང་སེང་ཆེན་རྒྱལ། །
हिउँदको देश (भोट) का धर्मरक्षक, संसारका महान सिंह राजा गेसार,
ག་བུར་བཞིན་ལྟར་མཛེས་པའི་དཔའ་བོའི་སྐུ། །
कपुर जस्तै गोरो, स्वच्छ र सुन्दर वीर स्वरूप भएका,
ང་ཡི་རྩ་གསུམ་ཀུན་འདུས་ཁྱེད་ལ་བསྟོད། །
मेरा तिनै मुख्य आधार (गुरु, देव र डाकिनी) का एकीकृत रूप, तपाईंलाई म भक्तिपूर्वक स्तुति गर्दछु।
मुख्य भाग:🥰🌟
विशेष गरी तिब्बतको मध्य भाग (उ-चाङ क्षेत्र) मा भोट महिना (तिब्बती पात्रो) को पाँचौँ महिनाको १५ औँ दिन (पूर्णिमा) का दिन ‘जमलिङ चिसाङ’ (विश्वव्यापी धूप-धुपारो उत्सव) मनाउने परम्परा छ। यसको उत्पत्ति र इतिहास यस प्रकार छ:
आठौँ शताब्दीमा तिब्बती सम्राट ठिस्रोङ देउचेनले महान आचार्य शान्तरक्षित र गुरु पद्मसंभवलाई तिब्बतमा निमन्त्रणा गर्नुभयो। गुरु पद्मसंभवले तिब्बतका हिंस्रक देवी-देवता तथा भूत-प्रेतहरूलाई आफ्नो बसमा पारेर धर्म रक्षाको कसम खुवाउनुभयो। त्यसपछि, अलौकिक र भव्य साम्ये गुम्बा (Samye Monastery) को निर्माण कार्य सुरु भयो। गुम्बा बनाउँदा दिउँसो मानिसले जति बनाउँथे, राती देवी-देवता र भूत-प्रेतहरूले त्यो भन्दा धेरै छिटो बनाइदिन्थे।
यसरी साम्ये गुम्बाको निर्माण सफलतापूर्वक सम्पन्न भएको खुसीयाली र कृतज्ञता व्यक्त गर्नका लागि [हेपो री] (Hepo Ri) पहाडको चुचुरोमा गुरु रिन्पोछेले ‘ग्याग्ङेन ल्हासाङ’ (देवताहरूलाई प्रसन्न पार्ने धूप-धुपारोको विधि) रचना गरी व्यापक रूपमा धूप-पूजा गर्नुभयो। त्यसै समयदेखि हरेक वर्षको पाँचौँ महिनाको १५ औँ दिन संसारभरिका सकारात्मक (सत्-पक्षीय) देवी-देवता र कुलदेवताहरूको पूजा-आराधना र धूप गर्ने यो सुन्दर परम्परा सुरु र विकास भएको हो।
अर्को किम्वदन्ती (कथा):
अर्को कथन अनुसार, सम्राट ठिस्रोङ देउचेनका छोरा राजा मुने चेनपोले आफ्नो शासनकालमा गरिब र धनीबीचको खाडल हटाउन तीन पटक धन सम्पत्ति बराबर बाँड्ने प्रयास गरे, तर त्यो सफल हुन सकेन। त्यसपछि विद्वान र अनुवादक (लोचावा-पण्डित) हरूले सल्लाह दिए अनुसार तिन वटा मुख्य धर्मपीठहरूमा त्रिपिटक (सद्-धर्म) को पूजा गर्ने परम्परा बसालियो। जसमा:
• ल्हासामा 'विनय' (Dulwa) को पूजा,
• ठ्राड्रुकमा 'अभिधर्म' (Ngonpa) को पूजा,
• साम्ये गुम्बामा 'सुत्र' (Dode) र बोधिसत्वको पूजा।
यसरी सुरु गरिएको विशेष पूजामध्ये ल्हासाको 'विनय पूजा' को परम्परा र सम्झना स्वरूप पनि यो उत्सव मनाइन्छ।
उत्सवको रौनक र संस्कृति🌟🍀
यस महिनाको शुक्ल पक्षको शुभ दिनमा तिब्बत सरकारको तर्फबाट ‘यारसोल’ (ग्रीष्मकालीन पूजा) आयोजना गरिन्थ्यो। यस अन्तर्गत राजकीय धर्मरक्षक देवहरू जस्तै ग्याचेन नेचुङ, गदोङ, लामो ल्हाछेन त्साङपा आदिको भव्य पूजा गरिन्थ्यो। जसमा दलाई लामाका प्रतिनिधि मुख्य खेन्पो, सचिवालय र कडाङ (मन्त्रिपरिषद्) का मन्त्रीहरू सहित सबै अधिकारीहरू उपस्थित भई चिया, मदिरा र खाँदा (दुपट्टा) चढाउँथे। धर्मरक्षक देवहरूले मानव शरीरमा प्रवेश (भविष्यवाणी) गरी बुद्ध धर्म, शासन व्यवस्था र भोटबासीको सुख-शान्तिका लागि आशिर्वाद दिएपछि अधिकारीहरू फर्कन्थे।
यो राजकीय पूजा सकिएपछि सबै सरकारी कार्यालयहरूमा ३ देखि ५ दिनसम्म ‘त्रोछुङ’ (सानो पिकनिक/उत्सव) मनाउने चलन थियो।
यो समयमा ल्हासा क्षेत्रको मौसम निकै न्यानो र रमाइलो हुने गर्छ। बोटबिरुवाहरू हरियाली हुन्छन्, फूलहरू फुल्छन्, वर्षाको सुरुवात हुन्छ र कोइलीको मिठो धुन कानमा गुञ्जिरहेको हुन्छ। खेतीपातीको व्यस्त काम सकिएर बजारमा ताजा खानेकुराहरू आउने समय पनि यही हो।
🌟🍀यस अवसरमा ल्हासाका बासिन्दाहरू सहर वरपरका बगैंचाहरू (लिङ्खा) मा पाल वा टेन्ट टाँगेर, पर्दाहरू लगाएर रमाइलो पिकनिक मनाउँछन्। उनीहरू मिठो-मिठो खानेकुरा र पेय पदार्थको आनन्द लिँदै, मधुर संगीतको धुनमा परम्परागत गीत र नृत्य (शेन्डो) मा झुम्छन्। कतिपयले त बगैंचाको पालभित्रै १० दिनभन्दा बढी समयसम्म बसेर रमाइलो गर्छन्।
धार्मिक र सांस्कृतिक गतिविधिहरू
• यस दिन येर्पा ल्हा री न्यिङ्पो पहाडमा गुरु रिन्पोछेको जन्मजयन्ती (छेच्यु उत्सव) मनाइने हुनाले ल्हासा र वरपरका थुप्रै मानिसहरू त्यहाँ दर्शनका लागि जान्छन्।
• पाँचौँ महिनाको १५ औँ दिन (पूर्णिमा) ल्हासाका विभिन्न मन्दिर र मूर्तिहरूमा विशेष स्नान र पूजा (कुसोल) गराइन्छ।
• विशेष गरी सहरको पूर्वपट्टि रहेको कर्माशाक बगैंचा मा पाल टाँगिन्छ, जहाँ कर्माशाक धर्मरक्षक र राग्ग्याब चन्खाङका धर्मरक्षक देवहरू मानिसको शरीरमा प्रकट हुन्छन्। त्यहाँ भक्तजनहरूले मदिरा चढाउँछन् र गीत गाएर ठूलो भीड जम्मा हुन्छ।
• सहरका अन्य मन्दिरहरूमा पनि देवताहरू प्रकट भई विशेष मुखौटा नृत्य (छाम) प्रदर्शन गर्छन्। दारपो लिङ मन्दिरमा त सात वटा विभिन्न देवगणहरू प्रकट भएर छाम नृत्य गर्ने परम्परा छ।
यस दिन ल्हासाबासीहरू आफ्ना सबैभन्दा राम्रा र बहुमूल्य परम्परागत लुगा तथा गहनाहरू लगाएर पाल्ल्हा चोक, नदी किनार, लिङ्कोर (परिक्रमा मार्ग) र पहाडका चुचुराहरूमा जान्छन् र देवी-देवताहरूलाई धूप (साङ) चढाउँछन्। नदी किनारका बगैंचाहरूमा पाल, घामपानी ओत्ने छाता र पर्दाहरू बनाएर स्वादिष्ट खानेकुरा खान्छन्। बाँसुरी, डम्येन (तिब्बती सारङ्गी) जस्ता बाजाहरू बजाएर, गीत-संगीत र विभिन्न खेलहरू खेल्दै उनीहरू यसरी रमाइलो गर्छन् मानो उनीहरू देवलोकको सुख भोगिरहेका छन्। यो साच्चै नै एउटा अत्यन्तै खुसी र उल्लासमय उत्सव हो।
सबैको कल्याण होस्! (सर्ब मङ्गलम्!)🙏🙏🙏
RDCCK
