https://www.facebook.com/428728447142867/

"Lord Buddha was born in Nepal", Kathmandu (2026)

16/01/2026

साढे तीन हात भएको संयुक्त शरीरमा नै लोक-संसार ।
🖋️Thiha Win

भगवान बुद्ध श्रावस्तिमा अनाथपिण्डिकको जेतबनाराममा बिहार गरिरहनु हुँदाको बखत रोहितसम्म देवपुत्रले लोकको अन्तसम्म पुग्ने कुराको सम्बन्धमा भगवान बुद्धसग प्रश्न गर्दा भगवानले दिनुभएको उपदेशको चर्चा गरिएको छ ।

रोहितस्स देवपुत्रले भने:- भगवान भन्ते ! जहाँ जन्म हुन्न, न जीवन ( जाती ) हुन्छ, न मृत्यु हुन्छ, न च्युत हुन्छ तथा न उत्पत्ती हुन्छ, तब भन्ते ! के गमन गरेर संसार "लोक" को त्यस अन्तसम्म पुग्न सकिन्छ, त्यस अन्तलाई देख्न सकिन्छ अथवा त्यस अन्तलाई प्राप्त गर्न सकिन्छ ?"

भगवान बुद्ध:- आयुस्मान ! जहाँ न जन्म हुन्छ, न जाती हुन्छ, न मृत्यु हुन्छ, न च्युत हुन्छ तथा न उत्पत्ती नै हुन्छ, गमन गरेर लोक "संसार" को त्यस अन्तसम्म पुग्न सकिन्छ । त्यसलाई देख्न सकिन्छ वा त्यस अन्तलाई प्राप्त गर्न सकिन्छ भनी म भन्दिन ।
भन्ते ! आश्चर्य छ भन्ते !!
यो अदभूत छ । भन्ते ! भगवानको यो कथन सुभाषित छ कि आयुस्मान ! जहाँ न जन्म हुन्छ .......गमन गरेर संसारको त्यो अन्तसम्म पुग्न सकिन्छ ..........देख्न सकिन्छ वा.......प्राप्त गर्न सकिन्छ भनी म भन्दिन ।"
भन्ते ! म पहिले रोहितस्स नाउँको ऋषि थिए, ग्रामण पुत्र ऋद्धिमान, आकाशगामी ।.........भन्ते ! त्यस बेला मेरो कदम यति ठुलो थियोे कि जस्तो पुर्ब समुन्द्रदेखि पश्चिम समुद्रको बिचको फासला थियोे । भन्ते ! यस्तो चाल र यात्रा ठुलो कदमवाला भएकोले मेरो मनमा हिडेर नै संसारको अन्तसम्म पुग्छु भन्ने इच्छा उत्पन्न भयो ।
भन्ते ! मैले खाना पिनलाई छोडि, दिशा-पिसाबलाई छाडि तथा निन्द्रा र आलस्यलाई त्यागी, सय बर्षको जीवन भएको म, सयबर्षसम्म बाचेर, सय बर्षसम्म घुम्दै रहेर पनि लोकको अन्त्यसम्म नपुगी कनै बाटोमा नै मेरो मृत्यु भयो ।
भन्ते ! आश्चर्य छ ! भन्ते ! यो अदभूत छ । भन्ते भगवानको यो उक्ति सुभाषित छ कि आयुस्मान ! जहाँ न जन्म हुन्छ....... गमन गरेर संसारको त्यस अन्तसम्म पुग्न सकिन्छ .......देख्न सकिन्छ ........प्राप्त गर्न सकिन्छ भनी म भन्दिन ।"
किन्तु आयुस्मान ! म यो पनि भन्दिन कि संसारको अन्तसम्म नपुगिकनै दु:खको नास हुन सक्छ । आयुस्मान ! यहीँ साढे तीन हात भरको लम्बा संज्ञा युक्त शरीरमा नै म लोक "संसार" को प्राप्ति गर्दछु, लोक - समुदायको, लोक निरोधको र लोक निरोधतिर लैजानेवाला मार्गको प्रज्ञप्ति गर्दछु ।"

पाली गाथामा भनिएको छ :-

गमनेन न पत्तब्बो लोकस्सन्तो कुदाचनं,
न च अप्पत्त्वा लोकंत दुक्खा अत्थी पमोचनं ।
तस्मा हबे लोकविदु सुमेधो
लोकन्तुगु बुसित ब्रम्हाचरियो ।

लोकस्स, अन्तं समितावी ञत्वा - नासीसति लोकमिमं परञ्ञ ।।
अर्थात:-
हिडेर संसारको अन्तसम्म कहिले पुग्न सकिन्न ।

किन्तु संसारको अन्तसम्म पुगे बिना, दु:खबाट मुक्ती पनि पाइन्न ।
तसर्थ जो बुद्धिमान छ, लोकको जानकार हुनुपर्छ ।
लोकको अन्तसम्म पुगेको हुनुपर्छ, श्रेष्ठ जीवन ब्यतित गर्ने हुनुपर्छ ।।

यस्तो सान्त पुरुषले लोकको अन्तलाई जानेर इहलोक र परलोकमा कतै पनि आसक्त रहन्न ।
भगवान बुद्धले लोकजनलाई संसारको बारेमा उपदेश दिनुभयो र संसारको अन्त अर्थात दु:खको अन्तमा पुग्ने मार्ग पनि बताउनु भयो । यसलाई प्राप्त गर्ने तरीका हो लोकको बिसयमा जान्नु अर्थात यहीँ साढे तीन हात भरको लम्बा संज्ञायुक्त शरीर, बिसयमा जान्नु हामी आफैको बिसयमा जान्नु ।

16/01/2026

देषपुर्ण बदलाभाव निरन्तर जारी रहन्छ ।

एउटा परिवारमा घरमुली पिताको देहावसानपछी कुलपुत्र लक्का जवान ठिटोले सम्पुर्ण घरको कामकाज गर्न तम्सिए । बाची रहेको आमाको उचित देखभाल गरिरहदा आमाको मन न हो मातृवात्सल्यता प्रदर्शन सहित छोरालाई "बाबू तिमिले धेरै दु:ख पायौ, घरको खेतको सम्पुर्ण कार्य एक्लैले धाउनु धेरै बोझ पर्छ । त्यसैले राम्री बुहारीको ब्याबस्था गरिदिन्छु, चाडो बिबाह गर्न तम्तयार होउ" भनी अह्रराईन --

"आमा ! जिबनभरी आमाकै सेवामा खटछु, भिभाह गर्दिन ।" भनी छोराले बाराम्बार प्रतीक्षेप - आनाकानी गरि पन्छिने प्रयास गरे । धेरै नै कचकच गरेपछि केहिसिप लागेन, छोरालाई लगन गाठो कस्न सम्पुर्ण उपायकौशल प्रयोग गरिन । बिहेबारी सम्पन्न भयो, लामो अन्तराल पछी पनि कुनै सन्तान भएन, ठुलो समस्या खडा भयो ।

बर्तमान परिवेशमा बिज्ञानको प्रबिधिले सम्भव तुल्याएको Test Tube Baby को धारणा अवधारणा एंव आवश्यक प्राविधिको ब्याबस्था नै थिएन त्यतिखेर । घर खेतमा सहयोगी भुमिका प्राप्त हुन्छ, वंश परम्परालाई थेग्छ भन्ने मनसाय सहित छोरालाई बिहे गरेको बुहारीको बिकल्प सोच्नु तत्कालीन सामाजिक बनौट अनुसार खासै आश्चर्य होइन । निसन्तान चाहे बुहारी होउन वा चाहे छोरा नै होउन सहज रूपमा ठम्याउन गाह्रो होला, बर्तमान प्रबिधिको बिकास संगै जिबन धन्नेहरु बिच स्वास्नीमान्छे नि:सन्तान ( बाझीस्त्री ) हुने हो भने तुरुन्तै विकल्प सोच्ने यथेष्ट मार्ग प्रसस्त हुन्छ । घरपरिवार, साथिभाई, नातागोता सबै तुरुन्तै एककित्तामा उभिई वाकलत गर्छन । तर लोग्नेमान्छे नि:सन्तान हुनेभए तै चुप मै चुप गरि गुमनाम जिबनलाई अगाडी बढाउने अध्यावदी पितृसत्तात्मक सोच हावी कायम छ । आजकल खर्च गर्न सक्ने धनाध्य सम्भ्रान्तहरु Test Tube Baby अपनाएर सन्तान सुख प्राप्त गर्न सक्दछन ।

जहाँसम्म नारिबादी सोच भनु या स्वाभवत: नारी प्रकृतिको कुरा गर्दा जो कोहि नि: सन्तान आईमाईले सौताको परिकल्पना गर्न सहज हुदैन, किनकी सौताको आगमन पछी जेसुकै बाचा सहमति गरेपनि अधिकासंत :- परिवारमा झन बिचलन आउँछ, पारिवारिक सुख सान्ती ध्वस्त हुन्छ, सधै कलह झगडा ब्याप्त हुन्छ, अनि नारिले किन कसरी सौता चाहाने हुन्छ त ?

आफ्नो लोग्नेलाई सासुले अर्को बुहारी बिहे गरिदिने भनी भलाकुसरी गरिरहेको स्वयं नि: सन्तान बुहारीले खुलस्त सुने, छोराले भयो अर्को बिहे नगरौ भन्दापनी कुलवसं थाम्न भएपनी पुनः बिबाह गर्नैपर्ने बाध्यता सृजना गरिएपछि नि:सन्तान बुहारिको निद हराम भयो, साह्रै पिर पर्यो, गहिरो सोच र सम्बन्धितहरुसङ बैकल्पिक उपाय कौसल्य बारे आत्मिय गफमा तल्लीन भए । आखिर आमा - बाबाको कुरा कसरी काटने भन्ने बाहाना मै लोग्नेले सौता भित्र्याए भने आफू बिचल्लीमा पर्ने सम्भावनालाई टार्न स्वयं आफै सौताको खोजीमा हिडिन । जहाँ उपाय त्यहाँ इच्छा भनेजस्तै आफ्नो बास्तबिकता उजागर गरि आफ्नै पतिको लागि सौता भेट्टाईन । उनी ढुक्क भईन, कमसेकम म दासी ब्याबहारवाट उन्मुक्ती हुनेभए, मेरो आफ्नो चाहाना अनुरुप हत्केलामा खेलाउन पाईने भए, आफू अनुकुलको सौता हुनेभएपछी उनी हुरुक्कै भईन । कमसेकम तत्कालको लागि समस्या हल भयो ।

एक पति दुई पत्नी हुने बित्तिकै आपसी मायाममता प्रेमभाव बाडिनु स्वाभाविक हुन, परिबर्तित विधि ब्याबहार संगै सौताको सारिरिक परिवर्तनले नि: सन्तान जेठी स्वास्निको कन्चट तात्यो, चाहिने नचाहिने भबिस्यबारे नानाथरी सोचिन । सौताले आफू गर्भवती भएको, आमा बन्ने भएभनी गर्वका साथ उदघोष गरिन । तर जेठिलाई अपच भयो, खुसी होइन झन अर्को बिपत्ति आउने सपना देखिन तिनले । छोरा पाएनी छोरी पाएनी भोलि घर ब्याबहारमा यिनी मालिक्नी हुनेछिन । आफ्नो अधिपत्य जमाउने छिन । मेरो बिचल्ली भई घरपरिवार उठिबास होला भन्नेजस्ता नानाथरी नकारात्मक चिन्तन एकपछी अर्को ओइरिन थाल्यो । अन्ततः जसरी हुन्छ भावी सन्तानलाई रोकथाम गर्ने बदनियत पुर्ण उपायको खोजीमा उनी दिनरात खटिन ।

क्रमशः

✍️अनुबाद तथा सग्रह :- कोण्डन्य ( Kondanya )

15/01/2026

Namo Budhhaya 🙏

14/01/2026

Namo Budhhaya

14/01/2026

Namo Budhhaya 🙏🙏🙏🙏

14/01/2026

Namo Budhhaya🙏

14/01/2026

Namo Budhhaya ❤️

14/01/2026

अनासक्ती नै मुक्तीको मार्ग हो ।

यस्तो मैले सुने, एक समय भगवान उरुबेलामा नेरन्जरा नदिको किनारमा बोधी वृक्षको मुनि भर्खर बुद्धत्व प्राप्त गरेर बिहार गरिरहनु भएको थियोे ।
त्यस समयमा भगवान एउटै आसनमा बसेर सप्ताह भरी बिमुक्ती सुखको अनुभव गरिरहनु भएको थियो । तब, त्यो सप्ताह बितेपछी भगवान उक्त समाधीबाट उठि, बुद्ध-चक्षुले संसारलाई हेर्नुभयो । बुद्ध-चक्षुले संसारलाई हेर्दै भगवानले संसारका लोकलाई अनेक सन्तापले दुखी, उदास, खिन्न हुँदै तथा राग, द्धेष, मोहको आगोमा जलेको देख्नुभयो ।
यस्तो देखेर त्यस समयमा भगवानको मुखबाट उदानका यी शब्द निक्लियो ।

यो संसार सन्ताप र पीडाले भरिएको छ
जसले यसलाई अपनाउछ उसले दु:ख नै दु:ख पाउछ ।
जसलाई यो ज्ञान हुन्छ उ संसारमा अनासक्त रहन्छ ।
उल्टो सम्झीने वाला संसारमा जन्म लिइ, यहीँ लागी रहन्छ ।
जब त्यस भयलाई जान्दछ ।
जसलाई यस दु:खसँग डर हुन्छ ।
तब, उ संसारको प्रहाणका लागी
ब्रम्हाचर्य पालन गर्न लाग्दछ ।

जो श्रमण या ब्राम्हण संसारका भोगलाई भोगेर नै शान्ति प्राप्ति हुने बताउछ । उ सबै संसारबाट मुक्त हुँदैन-यस्तो म भन्दछु ।

जो श्रमण या ब्राम्हण यस्तो मान्दछ कि मृत्यु पछी नै संसारबाट छुटकारा मिल्छ, तिनीहरु सबै संसारमा परि रहन्छन । यस्तो म भन्दछु ।
सम्पुर्ण पंचस्कन्ध मेटिएर जानाले दु:ख उत्पन्न हुँदैन ।
उपादानको क्षय हुनाले दु:ख हुन पाउदैन ।
यस ठुलो संसारलाई हेर-अबिद्यामा परेको, संसारमा लिप्त भएको प्राणी मुक्त हुन पाउदैनन ।
संसारका सारा पदार्थ अनित्य, दु:ख र बिपरिणाम-धर्म छ । यस प्रकार "सत्य" लाई सच्चा प्रज्ञाले देखेर, भवतृष्णा र बिभब तृष्णा, दुबैलाई छोडिदिन्छ । तृष्णालाई सर्बथा क्षय गरेर बिल्कुल बैराग्यवाला निरोध निर्बाणलाई प्राप्त गर्दछ । निर्बाण प्राप्त गरेको भिक्षुको फेरि जन्म हुँदैन, किनकी उसको उपादान मेटिन्छ । मारलाई पराजित गर्यो, युद्ध जित्यो, संसारबाट सधैका लागी छुटयो ।

#उदान३.१०
अनुबाद:- सुर्य तामाङ घिसिङ ।

"Lord Buddha was born in Nepal"

16/01/2026

16/01/2026

15/01/2026

14/01/2026

14/01/2026

14/01/2026

14/01/2026

14/01/2026

Address

Website

Alerts

Shortcuts

Share

Category