16/08/2026
ॐ नवकुलाय विद्महे विषदंताय धीमहि तन्नो सर्पः प्रचोदयात् !!
नागपंचमीको हार्दिक शुभकामना सम्पूर्णमा !!
"अनंतं वासुकिं शेषं पद्मनाभं च कम्बलम्।शंखपालं धृतराष्ट्रं च तक्षकं कालियं तथा॥एतानि नव नामानि नागानां च महात्मनाम् ।सायं काले पठेन्नित्यं प्रात काले विशेषतः ।तस्य विषभयं नास्ति सर्वत्र विजयी भवेत्॥"
नाग पञ्चमी विशेष पूजा सामाग्रीहरू ..
१) नागकाे प्रतिमा
२) गाईकाे गाेबर
३) चामलकाे पिठाे
४) अविर
५) चन्दन-केशरी
६) जाै
७) तिल
८) दुवाे
९) कुश
१०) गंगाजल
११) प्रसाद मिठाइँ
१२) धुप
नाग सम्बन्धी केही प्रसंगहरू :-
१. राजा परीक्षित एक दिन शिकार खेल्दै जाँदा समीक ऋषिको आश्रममा पुगेको र तपस्यारत समीक ऋषिसँग पानी माग्दा नदिएको रिसमा मृत सर्प ऋषिको घाँटीमा राखी दिन्छन् । समीक ऋषिको पुत्र श्रृंगी ऋषि आएर हेर्दा आफ्नो बुबालाई अपमान गरेको देखेर उनले राजा परीक्षितलाई आजको सात दिनमा तक्षक नाम गरेको नागको टोकाईबाट मृत्यु होस् भनी श्राप दिए र राजा परीक्षितको मृत्यु भए पछी उनका पुत्र जनमेजय पृथ्वीबाट नागको विनाश गर्न यज्ञ गर्न थाले र नाग यज्ञ कुण्डमा आएर जलन थाले, त्यसै क्रममा सबै नाग मिलेर प्रार्थना गरे पछि यज्ञ रोकेर छोडेको हुनाले यो दिन देखि नाग पूजा चलिआएको मान्यता छ । नाग पूजा गर्नाले नागको भएबाट बच्ने विश्वास छ । जुन हाम्रो जन्मकुण्डलीमा पनि यसको प्रभाव छ ।
२. नेपालको कूल देवता भगवान् शिव देवताको पनि देवता महादेवको घाँटीको शोभा माला (हारको) रुपमा प्रयोग गरेको देखिन्छ । यसको अर्थ हामी जीवनमा सचेत र सजग भएर बस्नुपर्छ । नागले पनि वर्षौ लगाएर संकलित गरेको विष जुन हामीलाई स्वस्थ वातावरण दिन मद्दत गर्छ । वातावरणमा भएको विष नै संकलन गरेर हाम्रो भलाईको काम गर्ने भएकोले पूजा गरिएको हो । सर्प प्रजाति मध्ये सबैभन्दा उत्तम जाति नाग जाति हो । जस्तै: बाघहरुमा सिंह, जल प्राणीमा गोही आदि ...
भनिन्छ ...
भोले नाथको सबैभन्दा प्यारो नाग देवता,
गर्नुहुन्छ संबैको मनोकामना पूरा ,
तपाईनहरू सबैको हुन्छ सबै काम पूरा,
यदि तपाईंको छ शुद्ध भावना !
३. नाग र श्रावण महिना - यो महिना अत्याधिक वर्षा हुने शिवजीको प्रिय महिनाको रुपमा पनि लिइन्छ । यो वेला धर्ती भित्र भएका नाग बाहिर निस्कने हुँदा यिनको प्रकोपबाट बच्न श्रावण महिनाको शुक्ल पक्षको पंचमी तिथि बिशेष रुपमा यसको पूजा गरिन्छ । यो सँगै १२ महिनाको शुक्ल पक्षको पंचमी तिथिमा यसको पूजा गर्ने चलन छ ।
४. हाम्रो पूर्वीय संस्कार, संस्कृति, परम्परामा सबैले सबैलाई सम्मान गरिने भएकोले यसको विशेष उदार संस्कृतिको द्योतक मानिन्छ ।
५. भगवान् विष्णु सृष्टिका पालनहारको शैया (ओछ्यान) नागको रहेकोले विशेष महत्व छ ।
श्री विष्णु भगवान् को छ ।
शेष नाग सिंहासन,
आफ्नो फणा जसले पृथ्वी उठायो ,
यस्तो नाग देवता को मेरो वंदन !
६. भगवान् श्रीकृष्णसँग पनि यसको विशेष प्रसंग जोडिएको छ ।
महाभारत कालमा श्रीकृष्णको ठूलो दाई बलराम शेषनागको अवतार मानिछ ।
सबै नागहरूमा वासुकि नाग सर्वश्रेष्ठ मानिन्छ ।
अर्जुनले नाग कन्या उलुपीसँग विवाह गरेका थिए ।
७. अथर्ववेदमा सर्पविषनाशन सूक्त अनुसार १८ प्रकारका नागको वर्णन गरिएको छ | कैरात, पृश्नि, उपतृथ, बभ्रु, असित, अलीक, तेमात, अपोदक, सात्रासाह, मन्यु, आलिगी, विलगी, उरुगुला, असिक्नी, दद्रुषि, कर्णा, श्वावित्, खनित्रिमा हुन् ।
८. नाग पूजा आफ्नो राशि अनुसार गर्नू लाभदायक मानिन्छ ।
मेष : अनंत नाग
वृष : कुलिक नाग
मिथुन : वासुकि नाग
कर्कट : शंखपाल नाग
सिंह : पद्म नाग
कन्या : महापद्म नाग
तुला : तक्षक नाग
वृश्चिक : कर्कोटक नाग
धनु : शंखचूर्ण नाग
मकर : घातक नाग
कुंभ : विषधर नाग
मीन राशि : शेषनाग
ॐ कुरुकुल्ये हुं फट् स्वाहा जप गर्नाले नाग दोष हट्ने छ ।
साधना गर्नेहरूले यी मन्त्र जप गर्नु राम्रो छ ।
१. ॐ अनन्तेशाय विद्महे महाभुजांगाय धीमहि तन्नो नाथः प्रचोदयात ”
२.ॐ नवकुलाय विद्महे विषदंताय धीमहि तन्नो सर्प प्रचोदयात ”
#नागपंचमी #नाग #देवता
