Ant s House

Ant s House Introduction of Archeological places, temples, monuments, idols & idea on historical activities etc

ज्वज्वलपा ! नमस्कार ! आज २०७९ असार ११ गते शनिवार खने सं ११४२ तछला गा: ई सं 25th June 2022तिथि : आषाढ कृष्ण द्वादशी ।...
25/06/2022

ज्वज्वलपा ! नमस्कार !
आज २०७९ असार ११ गते शनिवार
खने सं ११४२ तछला गा: ई सं 25th June 2022
तिथि : आषाढ कृष्ण द्वादशी ।
आज म यहाँ समक्ष पाटन नगरभित्रका मुख्य मुख्य "मू बहा" महाविहारहरु मध्ये प्रमुख मानिने "हिरण्यवर्ण महावाहार" (सुवर्ण विहार) "Gilden Temple" बारे
ई सं १९८५ को एउटा सर्वेक्षणको आधारमा छोटो विवरण प्रस्तुत गर्न गईरहेको छुँ ।

"हिरण्यवर्ण महावाहार" - क्वाबहा: वा "सुवर्ण विहार" अथवा "Gilden Temple"को नामले प्रख्यात यो विहार पाटन नगरभित्रका १६ वटा महाविहारहरौ मध्ये प्रमुख हो ।
सुरुमा भाष्कर वर्मा ( ने सं १६५ - ६७) संस्कारित यो विहार "संघ" संस्थापक सदस्यहरुको संख्या २५५० जना थिए ।
जुन यस प्रकार छन -
१४०० जना साक्य, ३५० जना बज्राचार्य र ५०० जना किशोरहरु जस्का नामावली कार्यसुचीमा समावेश गरिएको थिएन ।
यो महाविहारको अर्को आधिकारिक शाखा "बहा" (बहाल) ७ वटा छन ।
१.नुबहा: २. अथ:बहा: ३.छायबहा: ४.मुबहा:
५. यतबहा: ६. अकिबहा: ७.इखाछेँबहा:
यी बाहेक अर्को दुईवटा बहालाईपनि आधिकारिक शाखा मानिएका छन ।
१. मिचुबहा: २. बैद्यबहा: ।
यी ९ मध्ये छ:वटा बहा:हरुको आ-आफ्नो छुट्टै नीजि"संघ" थिए तरपनि बिशेष उत्सब वा समारोह "बरेछुइगु" (केश मुन्डन) जस्तो कार्य भने "क्वाबहा:"
" Golden Temple"मै गर्ने गराउने गर्छन ।
यी बाहेक अर्को पाँचवटा बहा:हरुलाईपनि क्वाबहाकै शाखा मान्ने गर्छन १. कुल्हीम बहा: २. मिखाबहा
३ .ससूननी ४. नागबहा: ५ .न्याखाचोक
परन्तु कुल्हीम बहा: , मिखाबहा:को अस्तित्वहीन हुनगएकोले, भनिन्छ त्यहाँका मूर्तिहरु लगेर "क्वाबहा:"मै स्थापना गरियो ।
"ससुननी"लाई ब्यक्तिगत बहा:मा लिईएको थियो भने . नागबहा: , न्याखाचोकलाई धेरै घरहरु भएको "ननी" (चोक)को रुपमा गनियो ।
तरपनि यी १४ शाखा (बहा:)हरु मध्ये दुईवटाको छुट्टै उपशाखा छन भने "क्वाबहा:"को मूलतया १३ वटा शाखा (बहा)रहेको कुरामा भने सबैले मान्यता राखेकाछन ।
१. न्हुबहा: - नवकीर्ति विहार, धलायचा ।
२.अथ:बहा - श्रीवत्स विहार, नकबही ।
३.छायबहा: - छत्रवर्ण विहार, छायबहा: ।
४. मुबहा: - श्री गवर्मा पिंथ विहार, पिम्बहाल ।
५. यताबहा: - हेमपुरी महाविहार, बालिफ: ।
६. अकिबहा: - अतसकीर्ति विहार, ङ्याढ: ।
७. ईखाछेँबहा: - सुवर्ण विहार, ईखाछेँ ।
८. मिचुबहा: - चैत्यवर्ण विहार, ईलंननी ।
९ . बैद्यबहा: - द्वारिका विहार, ईलंननी ।
१०. क्वलिमबहा: - कुलिम विहार, सोंथ ।
११. ससुननी - वागिश्वरी विहार, झटापोल ।
१२. मिखाबहा: - सुप्रक्षण विहार, पाटनढोका ।
१३ . ना:गबहा - वशुवर्धन विहार, ना:गबहा

ज्वज्वलपा ! नमस्कार ! आज २०७९ असार ०४ गते शनिवार खने सं ११४२ तछला गा: ई सं 18 th June 2022तिथि : आषाढ कृष्ण चतुर्थी ...
18/06/2022

ज्वज्वलपा ! नमस्कार !
आज २०७९ असार ०४ गते शनिवार
खने सं ११४२ तछला गा: ई सं 18 th June 2022
तिथि : आषाढ कृष्ण चतुर्थी ।
आज म यहाँ समक्ष पाटन नगरभित्रका मुख्य मुख्य "मू बहा" महाविहारहरुको नाम र तीनका "संस्कारिता"का नामावली क्रमवद्ध रुपमा प्रस्तुत गर्न गईरहेको छुँ ।
महाविहारको नाम संस्कारिता
१ हिरण्यवर्ण म वि - क्वाबहा: भाष्कर वर्मा
२ गुणलक्ष्मी म वि -धुमबहा: गुणलक्ष्मी
३ वज्रकीर्ति म वि - ओमबहा: सूर्यवर्मा
४ ज्योति म वि - ज्योबहा: रुद्रदेव
५ बलधरा म वि - यँचुबहा: बलधरा गुप्त
६ मनोहरा व. म वि - सुबहा: इन्द्रदेव
७ मयूरवर्ण म वि - भिँछेबहाः शंकरदेव
८ रुद्रवर्ण म वि - उकुबहा: शिवदेव वर्मा
९ वैश्यवर्ण म वि - गुजीबहा: दिवाकर वर्मा
१० ज्येष्ठवर्ण म वि - टंगबहा: यम्पी बालर्चना
११ चक्रवर्ण म वि - चुकबहा: मानदेव
१२ धर्मकीर्ति म वि - त:बहा: भूवनकरा वर्मा
१३ दत्तानाम म वि - दौबहा: रुद्रदेवगरगोत्र व.
१४ रत्नकरा म वि - ह:बहा: लक्ष्मीकल्याण व .
१५ यशोधरा म वि - बुबहा: विद्याधर शर्मा
१६ श्रीवच्छ म वि - सिबहा:

यी १६ वटा महाविहारहरु मध्ये सबै भन्दा ठूलो संघ भनेर १."हिरण्यवर्ण महाविहार" (क्वाबहा:)लाई मानिएको छ ।
सुरुवातमा १६ औं श्रीवच्छ महाविहार (सीबहा:)लाई यी महाविहारको नामाङकनमा समावेश गरेको थिएन र महाविहारको संख्या मात्र १५ थियो ।

कृपया सल्लाह- सुझाव comment मा लेख्नु होला ।
शुभाय! धन्यवाद !

ज्वज्वलपा ! नमस्कार ! आज २०७९ ज्येष्ठ २८गते शनिवार ने सं ११४२ तछला थ्व: ई सं 11 th June 2022तिथि : ज्येष्ठ शुक्ल द्व...
11/06/2022

ज्वज्वलपा ! नमस्कार !
आज २०७९ ज्येष्ठ २८गते शनिवार
ने सं ११४२ तछला थ्व: ई सं 11 th June 2022
तिथि : ज्येष्ठ शुक्ल द्वादशी।

सुन्धारा (सुनको धारा)
काठमाडौं
काठमाडौंको सुनधारा तत्कालीन राजा रण बहादुर शाह (वि सं १८३४ - १८५५)की कान्छी महारानी त्रिपुरा सुन्दरीले धरहरा बनाएकै समय ( ई सं १८२५ / वि सं १८८२ बैशाख ०९ चैत्र शुदि १२ रोज ०४) मा बनाएको
हुनु पर्ने बुझिन्छ ।

करिब २ रोपनी ४ आना क्षेत्रफलमा बनेको यो स्थानमा दळुउक्षिण तर्फ फर्केका ३ वटा धारा छन ।
तीनवटा धारा माथि जगातिमा ३ वटा स - साना ढुंगाले बनेका गुम्बज आकारका देगलहरु छन जस मध्ये दायाअँको धारामाथि सरस्वति, बीचमा ब्रह्मा र बायाअँको धारामाथि गरुडध्वज विष्णुका मूर्तिहरु छन ।
बीचको धारामुनि (स्वर्गबाट गंगालाई धर्तिमा ल्याउने) भगिरथको मूर्ति रहेको छ ।

जबदेखि सञ्चयकोष ब्युल्डिङ बन्यो तबदेखि यो सुन्धाराको शनिको दशा लागेछ र हालसम्मपनि दयनिय अवस्थामा रहेको छ ।

अब भने हालै स्थानिय वडा अध्यक्षको पहलमा स्थानिय अभियन्ताले मर्मत सम्भार हो वा सरसफाई मा त्र हो थाहा भएन परन्तु सायद गत बिहीवार "गंगा दशहरा"को दिनबाट सरसफाईको काम थालि सकेको छ ।
"शुभकामना!"


पाटन
पाटन सुन्धारास्थित धारा । यहाँ ३ वटा धारा छन ।
यी धारा कहिले कस्ले बनाएको हो थाहा भएन तर धारामा भने अहिलेसम्म पनि बर्षायाममा पानी झर्छन ।
धारा वरिपरि बिभिन्न मूर्ति लगायत मन्दिरहरु छन ।
इतिहासमा वर्णन भएनुसार यो ऐतिहासिक स्थान "नुग:" त्यतिबेलाको ग्राम, तत्कालीन राजा श्रीनिवास मल्ल (वि सं १७१७ - १७४२)ले विकास गरेका थिए । वि सं १७१८ देखि रातो मच्छिन्द्रनाथको रथ यहाँबाट ल्याउनु पर्ने र करुणामयका मीत (देवता)संग भेटाएर लाने नियम बनाए, जसअनुसार त्यो बेला देखि मंगलबजारबाट हौगल भएर सिधा लगनखेल पुर्याउने रथ, सुन्धाराबाट तानेर लाने चलन चलेको थियो ।

सायद उहीबेला यो सुन्धाराको पनि निर्माण भएर टोलको नामपनि "सुन्धारा" नामाकरण भएको
हुनु पर्छ ।

"यदि कसैले यी दुबै ठाउँका सुन्धाराहरु बनेको पक्का तिथिमिति थाहा पाउनु भएको भए कृपया comment गर्न होला ।
शुभार ! धन्यवाद !

ज्वज्वलपा ! नमस्कार ! आज २०७९ ज्येष्ठ २१गते शनिवार ने सं ११४२ तछला थ्व: ई सं 4th June 2022तिथि : ज्येष्ठ शुक्ल पञ्चम...
04/06/2022

ज्वज्वलपा ! नमस्कार !
आज २०७९ ज्येष्ठ २१गते शनिवार
ने सं ११४२ तछला थ्व: ई सं 4th June 2022
तिथि : ज्येष्ठ शुक्ल पञ्चमी ।

जरुंहिति JARUNHITI
त्यतिबेला पानीको अभाब पूर्ति गर्न र पानी लिन आ - आफ्नो क्षेत्रमा हिटी (ढुंगे धारा) बाहेक पानी संकलनको लागि जरुंहिति Jarunhiti (ढुंगाको पानी टैंकी) स्थानियहरुले बनाएर बुद्धि पूर्याएका थिए ।
तर समयको फेरबदलसंगै, सडक तथा सहर विकाससंगै
जरुंहिति Jarunhiti को अस्तित्व पनि शून्यमै कायम भयो ।
हुन त उपत्यकामा कतिवटा जरुंहिति बने भन्ने कितान
गर्न सकेको छैन ।
तर वि सं २०१० मा निस्केको अंग्रेजीमा लेखेको "JARUNHITI" नामको पुस्तकको आधारमा पाटनमा मात्र जम्मा १०६ वटा जरुँहिटीको संख्या भएको लेखिएको छ ।
ती मध्ये लिच्छवीकालीनमा २२ वटा, मल्लकालीनमा ५३ वटा तथा बाँकी ३१ वटा जरुँहिटी अरु बिभिन्न समयमा बनिएको भनेर उल्लेख गरिएको छ ।

ती मध्ये १वटा जुद्ध शमशेर (वि सं १९८९ - २००२ ) ले र ५ वटा राजा महेन्द्रले वीर विक्रम शाह (वि सं २०११ - २०२८)ले मर्मत गराएका थिए भने अरु नीजि स्रोत तथा गुठीबाट मर्मत भएको पाईन्छ ।

ज्वज्वलपा ! नमस्कार ! आज २०७९ ज्येष्ठ १४गते शनिवार ने सं ११४२ वछला गा: ई सं 28th May 2022तिथि : ज्येष्ठ कृष्ण त्रयोद...
28/05/2022

ज्वज्वलपा ! नमस्कार !
आज २०७९ ज्येष्ठ १४गते शनिवार
ने सं ११४२ वछला गा: ई सं 28th May 2022
तिथि : ज्येष्ठ कृष्ण त्रयोदशी ।

● बगलामुखी - कुम्भेश्वर
पाटन कुम्भूश्वर महादेवको मन्दिरको प्राङ्गणको दक्षिणतर्फ रहेको एकतलाको उत्तराभिमुख भएको मन्दिर ।

● प्रादुर्भाव :
सत्ययुगमा आँधिबेरी चलेर अनिष्टकारी हुँदा मनुष्य लगायत सबै प्राणीहरुमा हाहाकार मचे । तब भगवान विष्णुले सबै प्राणीको रक्षाको निम्ति सौराष्ट्र नगर (हालको भारतमा पर्छ)स्थित "हरिद्रा नामको सरोवरमा गएर तपस्यामा लीन भए । सो तपस्याबाट प्रसन्न भएर देवी "श्रीविद्या" माता बगलामुखीको रुपमा मङ्गलवार परेको चतुर्दशीको अर्धरात्रीमा हरिद्रा सरोवरबाट प्रकट भएर कालसंकटबाट पार लाउनु भो ।

● नाम:
दशमहाविद्या देवी मध्ये आठौं देवी यिनलाई "वैष्णवी", "ब्रह्मास्त्र", "वीररात्री" र "पिताम्बरविद्या" आदि नामले पनि पुकारिन्छ ।

●मूर्ति स्थापना र मन्दिर निर्माण
यहाँ यो स्थान (कुम्भेश्वर महादेवको प्राङ्गण)मा देवी माताको मूर्ति कस्ले कतिबेला स्थापना बारे त मलाई पनि थाहा भएन ।
मन्दिर भने तत्कालीन राणा प्रधान मन्त्री श्री ३ भीम शमशेर (वि सं १९८६ - १९८९)ले वि सं १९८८मा निर्माण गरिदिएको उल्लेख गरिएको छ ।
मन्दिर भित्रको माता आसीन भएको स्थान (मन्दिर) चाँदीको बनाएर जीर्णोद्धारको कार्य भने श्री ५ विरेन्द्र वीर विक्रम शाह (वि सं २०२८ - २०५८)ले बनाउन लगाई वि सं २०५४ असार २७ गते ६ रोजको दिन मौसुफबाटै समुद्घाटन भएको थियो ।

यी देवीलाई बिशेषतया धनु राशि मीन राशि हुनेका लागि पूज्य देवी हुन तथा बृहस्पतिको महादशा लागेका जोकोहीले पनि यिनको पूजा आराधना गरेमा उपयोगी मानिन्छ ।

●मन्त्र
ॐ ह्विं बगलामुखी सव॔ दुष्टानां वाचं मुखं स्तम्भय जिह्वां किलय किलय बुद्धिं नाशय ह्विं ॐ स्वाहा :

ज्वज्वलपा ! नमस्कार ! आज २०७९ ज्येष्ठ ०७ गते शनिवार ने सं ११४२ वछला गा: ई सं 21th May 2022तिथि : ज्येष्ठ कृष्ण षष्ठी...
21/05/2022

ज्वज्वलपा ! नमस्कार !
आज २०७९ ज्येष्ठ ०७ गते शनिवार
ने सं ११४२ वछला गा: ई सं 21th May 2022
तिथि : ज्येष्ठ कृष्ण षष्ठी ।

भीममुक्तेश्वर महादेव मन्दिर
मन्दिर निर्माण
कालिमाटी वडा नं १३,विष्णुमती नदीको किनारमा रहेको यो मन्दिर वि सं १९००मा जेष्ठ शुदि १४ आदित्यवारको दिन आफ्नो जेठा काका भीमसेन थापाको स्मरणमा माथवरसिंह थापाले निर्माण गरेको अभिलेखमा उल्लेख गिएको छ ।

यो मन्दिर,महादेवको मन्दिर भनिएतापनि यसलाई "पाञ्चान मन्दिर" भनेपनि फरक पर्दैन ।किन कि
यहाँ शिवलिंग बाहेक गणेश, विष्णु ,सूर्य तथा देवी भगवतीका मूर्तीहरु मन्दिरको चार कुनामा स्थापित छन

यस बाहेक यो शिवालयको प्राङ्गणमा नन्दी (साँढे), कीर्तिमुख भैरव, छत्रचणडेश्वर (कामदेव) आदिका मूर्तिहरू पनि छन ।

मन्दिरको अवस्था
कलाकृतिले भरिपूर्ण यो मन्दिरको अवस्था अति दयनिय छ । सम्बन्धित निकायले ध्यान नदिएको बुझिन्छ ।

घटना - चोरी
हालै २०७८ चैत्र २३ गते बुधवार राती यहाँको छत्रचणडेश्वर (कामदेव)को मूर्ति चोरी भएछ !
अहिलेसम्म भेटाएको खबर आएको छैन ।

फो.नं १ भीममुक्तेश्वर मन्दिर ।
फो.नं २ छत्रचणडेश्वर (कामदेव) - चोरी भएको
फो.नं ३ छत्रचणडेश्वर (कामदेव) रहेको स्थान

ज्वज्वलपा ! नमस्कार ! आज २०७९ बैशाख ३१ गते शनिवार ने सं ११४२ वछला थ्व ई सं 14th May 2022तिथि : बैशाख शुक्ल त्रयोदशी...
14/05/2022

ज्वज्वलपा ! नमस्कार !
आज २०७९ बैशाख ३१ गते शनिवार
ने सं ११४२ वछला थ्व ई सं 14th May 2022
तिथि : बैशाख शुक्ल त्रयोदशी ।

भक्तपुर पुगेर दत्तात्रेय मन्दिरमा गएर भगवान दत्तात्रयको दर्शन नगर्ने सायद कमै हुन्छन ।

महर्षि अत्री र अनसूयाका पुत्र दत्तात्रेय, भगवान विष्णुको २४ अवतार मध्ये छैठौं अवतार हुन ।
भक्तपुरमा दत्तात्रेय को मन्दिरको निर्माण
सर्व प्रथम ने सं ५९०मा यक्षमल्लले मण्डलाकार (छाप्रो वा पाटी)को रुपमा गरेका थिए, भन्ने मान्यता रहेको छ ।

मन्दिर बाहिर रहेका दुईवटा मानवकृत सालिक (मूर्ति)हरु चाहिं एकजना महन्त (नाम थाहा नभएको)ले
ई.सं.१८७६मा स्थापना गरेको उल्लेख गरिएको छ ।
यी मूर्तिहरु राजपूत खलकका प्रख्यात "जयमल" र "पता" नामका व्यक्तिहरू जो साधारण व्यक्ति (मानिस)हरु भन्दा १० गुणा शक्तिशालि थिए भनेर
वर्णन गरिएको छ ।

ज्वज्वलपा ! नमस्कार ! आज २०७९ बैशाख २४ गते शनिवार ने सं ११४२ वछला थ्व ई सं 7th May 2022तिथि : बैशाख शुक्ल षष्ठि ।पा...
07/05/2022

ज्वज्वलपा ! नमस्कार !
आज २०७९ बैशाख २४ गते शनिवार
ने सं ११४२ वछला थ्व ई सं 7th May 2022
तिथि : बैशाख शुक्ल षष्ठि ।

पाटन दरवारको दक्षिण पूर्वकुनाको बाहिरी भित्तामा
सिद्धिविनायक, नरसिंह र हनुमानको समेतगरी तीन वटा मूर्ति तत्काली मल्ल राजा सिद्धिनरसिंह मल्लले ने सं ७६१ ((वि सं १६९७)फागुन कृष्ण द्वितीयाको दिन
प्रतिस्था गरेको कुरा दरवारको नासलचोकमा रहेको शिलापत्रमा उल्लेख गरेको भनाई रहेको छ ।

यी तीन मूर्तिहरु क्रमस सिद्धाविनायक, नरसिंह र हनुमानको मूर्ति राख्नुको अर्थ यसरि जनाउँछ ।
सिद्धिविनायक = सिद्धि नरसिंह = नरसिंह
हनुमान (मल्ल) = मल्ल ।
सिद्धि +नरसिंह +मल्ल = सिद्धिनरसिंह मल्ल

(मल्ल अर्थात "मल्ल युद्ध"को प्रणेता भएकोले
हनुमानलाई "मल्ल" भनेर पनि संकेत गरिन्छ ।)

ज्वज्वलपा ! नमस्कार ! आज २०७९ बैशाख १७ गते शनिवार ने सं ११४२ चौला गा: ई सं 30 April 2022तिथि : बैशाख कृष्ण अमावश्या...
30/04/2022

ज्वज्वलपा ! नमस्कार !
आज २०७९ बैशाख १७ गते शनिवार
ने सं ११४२ चौला गा: ई सं 30 April 2022
तिथि : बैशाख कृष्ण अमावश्या ।"मातृ सम्मान दिवस"

यसै अवसरमा म, सायद नेपालको एक मात्र यस्तो मूर्ति "धर्तिमाता"को मूर्तिबारे प्रस्तुत गर्दै छुँ ।

धर्तिमाता !
कीर्तिपुर बाघभैरव मन्दिरको प्राङ्गणमा पूर्व दक्षिण कुनामा सिमेन्टको चौखटमाथि रहेको मूर्ति ।
समुद्रमा उत्तानो परेकी धर्तिमाताले एउटा बालकलाई
जन्म दिईरहेको दृश्य दर्शाईएको छ ।

माताको मूर्तिको तलतिर अर्को त्रिदेवका तीनवटा मूर्ति उभिएको अवस्थामा छन ।
१ .माताको तलतिर दायाँपट्टि सृष्टिकर्ता ब्रह्मा
२ .माताको तलतिर बायाँपट्टि सम्भार कर्ता विष्णु र
३ .माताको खुट्टा तलतिर संहारकर्ता देवाधिदेव
महादेवको मूर्ति स्थापना गरिएका छन।

यो मूर्ति वि सं २०३६ सालमा स्थानिय ज्योतिषविद् जीतानन्द जोशीको कल्पनारुप, पाटनका कान्छा गुरुजु
नामका कलाकारले बनाएको भनिएको छ ।

Address

Maya Ko Galli
Kathmandu

Website

Alerts

Be the first to know and let us send you an email when Ant s House posts news and promotions. Your email address will not be used for any other purpose, and you can unsubscribe at any time.

Shortcuts

Share

Category