08/08/2026
🌸🙏 Happy Dakini Day — खाण्ड्रो दिवसको शुभकामना 🙏🌸
आज डाकिनी दिवस (Khandro Day) को अवसरमा सम्पूर्ण धर्मसाधक, धर्मप्रेमी तथा शुभेच्छुकहरूमा हार्दिक शुभकामना।
हिमाली वज्रयान बौद्ध परम्परामा प्रत्येक चन्द्र महिनाको २५औँ दिनलाई डाकिनी दिवसका रूपमा विशेष महत्वका साथ स्मरण गरिन्छ। यस दिन डाकिनी अर्थात् खाण्ड्रो (མཁའ་འགྲོ་) लाई प्रज्ञा, करुणा, जागरण र आध्यात्मिक रूपान्तरणको शक्तिका रूपमा सम्मान गर्दै साधना, प्रार्थना, अर्पण र पुण्यकार्य गर्ने परम्परा छ।
वज्रयानमा डाकिनी केवल कुनै बाहिरी देवी वा अलौकिक शक्ति मात्र होइनन्। उनीहरूलाई ज्ञानको जीवित अभिव्यक्ति, साधकको अन्तर्निहित प्रज्ञा जागृत गराउने शक्ति तथा बुद्धत्वतर्फ डोर्याउने आध्यात्मिक सहयात्रीका रूपमा पनि बुझिन्छ।
🌺 हिमाली बौद्ध परम्पराका केही प्रमुख डाकिनी तथा महिला साधिका
१. खेर्छेन येशे छोग्याल (Yeshe Tsogyal)
गुरु पद्मसम्भवकी महान् शिष्या तथा तिब्बती वज्रयान परम्पराकी महान् महिला साधिका। उहाँले गुरु रिन्पोछेका शिक्षाहरू ग्रहण, संरक्षण र प्रसारण गर्न तथा अनेकौँ तेर्मा शिक्षाहरूको संरक्षण र प्रकटमा महत्वपूर्ण भूमिका निर्वाह गर्नुभयो। उहाँलाई तिब्बती बौद्ध परम्परामा महान् डाकिनी र आध्यात्मिक माताका रूपमा श्रद्धा गरिन्छ।
२. मन्दरवा (Mandarava)
महान् भारतीय योगिनी तथा गुरु पद्मसम्भवकी प्रमुख साधना-सहयात्री। उहाँ र गुरु रिन्पोछेको मारातिका गुफामा सम्पन्न दीर्घायु साधना वज्रयान परम्परामा विशेष रूपमा प्रसिद्ध छ। उहाँ महिला साधिकाको उच्च आध्यात्मिक क्षमताको प्रेरणादायी उदाहरण हुनुहुन्छ।
३. माचिग लाब्द्रोन (Machig Labdrön)
महान् तिब्बती योगिनी तथा छोड् (Chöd) परम्पराकी प्रमुख प्रवर्तक। उहाँले भय, आसक्ति, अहंकार तथा मानसिक बन्धनलाई नै साधनाको मार्गमा रूपान्तरण गर्ने गहिरो शिक्षाको विकास गर्नुभयो। उहाँको योगदान हिमाली बौद्ध साधना परम्परामा आजसम्म अत्यन्त प्रभावशाली छ।
४. वज्रयोगिनी (Vajrayoginī)
वज्रयान बौद्ध धर्ममा अत्यन्त महत्वपूर्ण यिदाम तथा ज्ञान-डाकिनीका रूपमा वज्रयोगिनीको विशेष स्थान छ। उहाँ प्रज्ञा, निर्भयता, आसक्ति-विमुक्ति र तीव्र आध्यात्मिक रूपान्तरणको प्रतीकका रूपमा साधना गरिनुहुन्छ। उहाँसँग सम्बन्धित साधना-परम्पराहरू तिब्बती बौद्ध धर्मका विभिन्न शाखामा संरक्षित छन्।
🌸 अन्य प्रसिद्ध खाण्ड्रो तथा ज्ञानका स्वरूपहरूमा
सिंहमुखी (Simhamukhā), नरो खाण्ड्रो नल्जोर्मा (Nāro Khandro Näljorma), जेट्सुनमा मिग्युर पाल्ड्रोन (Jetsünma Migyur Paldron) लगायत अनेकौँ महान् महिला गुरु, योगिनी तथा डाकिनीहरूको स्मरण गरिन्छ।
यी महान् डाकिनी तथा साधिकाहरूको जीवन र शिक्षाले हामीलाई एउटा गहिरो सत्य सम्झाउँछ—प्रज्ञा, करुणा र बुद्धत्व प्राप्तिको सम्भावना कुनै एक लिङ्गमा सीमित छैन।
डाकिनी दिवस केवल डाकिनीहरूलाई सम्झने दिन मात्र होइन; यो आफ्नै मनभित्र रहेको प्रज्ञा, करुणा, साहस र जागरणको सम्भावनालाई स्मरण गर्ने दिन पनि हो।
यस पावन अवसरमा सम्पूर्ण डाकिनी, गुरु, योगिनी तथा महान् साधक-साधिकाहरूप्रति श्रद्धा अर्पण गर्दै उहाँहरूको ज्ञान र करुणाबाट हामी सबै प्रेरित हुन सकौँ।
🙏 Happy Dakini Day!
🙏 सबै प्राणीहरू सुखी होऊन्। सबैको हृदयमा प्रज्ञा र करुणाको प्रकाश जागृत होस्।
