23/05/2026
यो फोटोमा देखिनुभएको भगवान काठमाडौँको न्यूरोड (टेबहाल) मा अवस्थित प्रसिद्ध श्री संकटा देवी (Sankata Devi) हुनुहुन्छ। नेवारी समुदायमा उहाँलाई 'पालः द्यः' (Palah: Dya) पनि भनिन्छ।
धार्मिक, सांस्कृतिक र तान्त्रिक दृष्टिकोणले संकटा देवीको बारेमा केही अत्यन्तै रोचक तथ्यहरू यस प्रकार छन्:
१. दुई फरक धर्मको साझा आस्था (हिन्दू र बौद्ध)
संकटा मन्दिरको सबैभन्दा ठूलो विशेषता नै यहाँको धार्मिक सहिष्णुता हो:
हिन्दूहरूका लागि: उहाँ संकटा देवी अर्थात् कष्ट र संकट हरण गर्ने महाकाली/दुर्गाको रूप हुनुहुन्छ।
बौद्धमार्गीहरूका लागि: उहाँलाई चण्डमहारोषण (Chanda Maharoshan) वा अचल (Achala) भैरवका रूपमा पूजिन्छ।
२. घट कलश (घैँटो) बाट उत्पत्ति भएको किम्वदन्ती
किम्बदन्ती अनुसार मल्ल राजा नरेन्द्र देवको पालामा प्रसिद्ध तान्त्रिक तथा वज्रयान गुरु बन्धुरत्न वज्राचार्यले आफ्नो तान्त्रिक शक्तिद्वारा आसामको कामरु कामाख्याबाट संकटा र योगिनीलाई दुईवटा गुप्ति घट (पवित्र कलश) मा थुनेर काठमाडौँ ल्याएका थिए। पछि राजा गुणकाम देवको समयमा मन्दिर स्थापना गरी उहाँलाई यहाँ विराजमान गराइयो।
३. मूर्ति लुकाइने रहस्यमय परम्परा
तपाईंले फोटोमा ध्यान दिएर हेर्नुभयो भने मूर्तिको अनुहार मात्र देखिन्छ, बाँकी भाग वस्त्र र अबिरले ढाकिएको हुन्छ। संकटा देवी वज्रयान तान्त्रिक परम्परासँग जोडिएकाले उहाँको कम्मरमुनिको भाग वा पूर्ण रूप तान्त्रिक दीक्षा नलिएका सामान्य मानिस वा भक्तजनले हेर्न मिल्दैन भन्ने मान्यता छ। यहाँसम्म कि मन्दिरका पुजारीले समेत उहाँको कम्मरमुनिको भाग हेर्दैनन्।
४. १२ वर्षको मेला र चोभारको सम्बन्ध
प्रत्येक १२ वर्षमा संकटा देवीको विशेष पूजा र जात्रा गरिन्छ। मन्दिरका पुजारी (जो नेवार बज्राचार्य हुन्) चोभारको कटुवाल दहमा गएर दुईवटा पवित्र कलशमा संकटा र योगिनीको आवाहन गरी तान्त्रिक विधिबाट पूजा गर्छन्।
५. "ग्रह दशा" र शनिबारको महिमा
मानिसको जीवनमा आउने संकट, रोगव्याधि र 'ग्रह-दशा' (विशेष गरी शनिको दशा) निवारणका लागि संकटा देवीको पूजा गरिन्छ। त्यसैले हरेक शनिबार यहाँ भक्तजनहरूको निकै ठूलो घुइँचो लाग्ने गर्छ। पूजा गर्दा कालो कपडा, कालो मसिना, तेल, र कालो मासको दाल चढाउने परम्परा छ।
थप रोचक कुरा: यो मन्दिरको तल्लो तलामा करुणामय (पद्मपाणि लोकेश्वर) को मूर्ति छ भने माथिल्लो तलामा संकटा देवी विराजमान हुनुहुन्छ। दुवै भगवानलाई हिन्दू र बौद्ध दुवै समुदायले उत्तिकै श्रद्धाका साथ पुज्ने गर्छन्।
#संकटा #मन्दिर
