23/08/2025
Column: We zouden onszelf geen katholiek mogen noemen.
Een terechte vraag, maar vaak met een antwoord dat niet direct gewenst of makkelijk te accepteren is. Onlangs vroeg een actief lid van de Rooms-Katholieke Kerk mij wat het betekent om “onafhankelijk katholiek” te zijn. Ik heb dat met liefde en zorg uitgelegd.
Zoals velen weten, is er lang voor onze tijd een scheuring ontstaan binnen de Kerk, voortgekomen uit spanningen en conflicten tussen bisschoppen en leiders van toen. Dat waren verdeeldheden die niet door óns, maar door mensen van destijds zijn veroorzaakt. Vandaag leven wij echter in een andere tijd. Ons streven is niet langer verdeeldheid, maar juist werken aan eenheid, in waarheid en in liefde. Christus zelf heeft immers gebeden: “opdat zij allen één mogen zijn, zoals U, Vader, in Mij en Ik in U; dat ook zij in Ons mogen zijn, opdat de wereld gelove dat Gij Mij gezonden hebt” (Johannes 17:21).
Toch volgt vaak de reactie: “Dan ben je dus gewoon een protestant, want alleen de Rooms-Katholieke Kerk mag zich katholiek noemen.” Mijn antwoord daarop is eenvoudig maar wezenlijk: Nee. Wij behoren niet tot het instituut van Rome, maar wel tot de universele Kerk. Want een instituut is menselijk, opgebouwd uit mensen en waar mensen zijn, worden ook fouten gemaakt. Maar de Heilige, Apostolische Kerk als het geestelijke Lichaam van Christus overstijgt dat menselijke. Zij is onvergankelijk en niet te beïnvloeden door menselijke macht of zwakte.
De apostel Paulus schrijft immers: “Hij is het hoofd van het lichaam, de Kerk. Hij is de oorsprong, de eerstgeborene uit de doden, om in alles de eerste te zijn” (Kolossenzen 1:18). Dit is de kern: Christus is het Hoofd van de Kerk, en het fundament is gelegd door de apostelen zelf (Efeziërs 2:20). De Kerk zelf is heilig. Haar heb je lief met hart en ziel. Uit die liefde vloeien vrijheid en trouw voort en die zijn niet veranderlijk, maar geworteld in het oerfundament van de leer van Christus en Zijn apostelen. Zoals ook de Catechismus zegt: “De Kerk is tegelijk heilig en steeds geroepen zich te zuiveren. Zij gaat altijd de weg van boetvaardigheid en vernieuwing” (Catechismus van de Katholieke Kerk, §827).
Wanneer iemand spreekt over “de kerk”, verwijst men vaak naar een aards instituut, een organisatie met structuren en regels. Wanneer ík spreek over “de Kerk”, doel ik op het mystieke Lichaam van Christus, een werkelijkheid die zich uitstrekt boven elke paus, bisschop of hiërarchie. Paus Pius XII beschreef dit krachtig in zijn encycliek Mystici Corporis Christi (1943): “Zoals de Verlosser niet zonder reden alle gelovigen Zijn lichaam noemde, zo is er ook in de samenleving van de gelovigen iets wat het Lichaam van Christus waarlijk en werkelijk zichtbaar maakt.”
Daarom blijft de vraag niet slechts theologisch, maar ook persoonlijk: Welke Kerk kiest u? Het instituut van mensen, of het Lichaam van Christus zelf?
De aanduiding onafhankelijk katholiek is niets anders dan een duiding, bedoeld om duidelijk te maken dat wij buiten het verband van de Rooms-Katholieke Kerk functioneren en geen deel uitmaken van haar instituut. Het zegt echter niets over een ander geloof, een andere Christus of een ander fundament. Wij belijden en verkondigen dezelfde Christus, onze Heer en Verlosser, de Zoon van de levende God. Wij staan op hetzelfde fundament van de apostolische lijn, geworteld in de oerleer van de Kerk die aan de apostelen is toevertrouwd.
Zoals de apostel Paulus zegt: “Eén lichaam en één Geest, zoals gij ook geroepen zijt tot één hoop van uw roeping; één Heer, één geloof, één doop, één God en Vader van allen, die is boven allen en door allen en in allen” (Efeziërs 4:4-6). In dat licht is het begrip “onafhankelijk” niet een teken van afstand, maar eerder een getuigenis van trouw: trouw aan de ene heilige, universele en apostolische Kerk die in Christus haar oorsprong vindt en in Hem één is. Paus Johannes Paulus II benadrukte dit in zijn encycliek Ut Unum Sint (1995): “De eenheid die Christus aan Zijn Kerk geschonken heeft, kan niet verloren gaan. Het is mijn plicht als bisschop van Rome, te bevestigen dat de Kerk van Christus één is.”
Daarom blijft de kern altijd dezelfde: het gaat niet om menselijke structuren of namen, maar om het vasthouden aan Hem die het Hoofd is van de Kerk. Want de Kerk, het Lichaam van Christus, is één en daarin vinden wij onze plaats, in nederigheid, liefde en geloof.
(+Matthias, 23 augustus 2025)
