Houtrustkerk Den Haag, Beeklaan 535, The Hague (2026)

03/05/2024

Collectedoelen
In mei wordt tijdens de diensten gecollecteerd voor onderstaande doelen. U kunt uw bijdrage ook digitaal overmaken naar de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten te ’s-Gravenhage (NL44 INGB 0000 101272).

- 5 mei: Eigen diaconie
- 12 mei: Noodhulp aan Oekraïne om ontheemden en slachtoffers van de oorlog te helpen
- 19 mei: Kariboe Bibi, het centrum in Den Haag waar Afrikaanse vrouwen elkaar steunen, stimuleren en inspireren
- 26 mei: Zomerstek / Winterstek, aanbod van activiteiten aan mensen die niet op vakantie kunnen

Dank u wel voor uw vrijgevigheid.

03/05/2024

Genderdiversiteit
Op 19 april maakte de vrijzinnige website ‘Liberaal Christendom’ de winnaars bekend van haar preekschrijfwedstrijd. Dit jaar was het thema genderdiversiteit. Hieronder de (bewerkte) tekst van een preek van een van de winnaars – over Psalm 139:

“Ik neem u mee naar een gewone uitgaansavond in Nijmegen. Ik stapte een club binnen. De kleurrijke vlaggen buiten gaven een hint van de diversiteit binnen. Naief als ik was, had ik dat echter helemaal gemist. Om me heen zag ik een breed spectrum aan genderexpressies. Aan de bar raakte ik in gesprek met iemand naast me. Na wat oppervlakkige gesprekken werd mij een vraag gesteld die me verraste: ‘En hoe identificeer jij je?’ In plaats van een nieuw biertje vroeg ik de barman om een doekje. De slok bier die ik net nog in mijn mond had, lag over de toog. Met meer zorg dan strikt noodzakelijk dweilde ik de nattigheid op. Ik antwoordde: ‘Nou, uhm, vrouw... denk ik...’ ‘Denk je?’ herhaalde mijn gesprekspartner, gevolgd door een glimlach. Ik voelde me betrapt en hoewel de avond verder ging, bleef die ene vraag als een echo in mijn hoofd galmen. Het dwong me om na te denken over mijzelf. Hoe identificeer ik mezelf in een wereld die krampachtig lijkt vast te houden aan dualisme? Zwart of wit, goed of fout, man of vrouw. We proberen dat soort labels allesomvattend te maken, maar in hoeverre zijn ze dat nu werkelijk? Psalm 139 fluistert geheimen over onze oorsprong. Er wordt een beeld geschetst van een vormeloos begin, wat al in zijn geheel bij God bekend is. Wij als mensen gieten dit vormloze in onze eigen rigide structuren. Daarbij beperken we onszelf en onze medemens tot nauwe definities van wie we kunnen en mogen zijn. Deze vreemde clubavond opende mijn ogen voor de complexiteit, maar ook de schoonheid van gender-diversiteit. Het was een ervaring die me uitdaagde om mijn eigen vooroordelen te herzien. De confrontatie met verschillende genderexpressies bracht me ertoe om mijn dualistische kijk los te laten. Psalm 139, herinnerde me eraan dat God ons kent in heel onze eigenheid, los van alle labels. Hij ziet wat voor ons verborgen blijft. Hij ziet het als we als man liever vrouw hadden willen zijn, of als we ons in zijn geheel niet kunnen vinden in deze omschrijvingen. Hij roept ons op om lief te hebben zonder terughoudendheid en om ieder facet van ons wezen te omarmen, ongeacht onze vorm. (…) Daarom is het wezenlijk dat we in onze gemeenschappen ruimte creëren voor elke stem en elk perspectief, want juist die verscheidenheid maakt onze wereld zo kleurrijk en onze eenheid zo krachtig.”

Annelotte de Bruijn

Meer lezen? Klik op deze https://liberaalchristendom.wordpress.com/.

03/05/2024

Belastingaangifte en giften
De meeste leden zullen wel weten dat kerkelijke giften in aanmerking komen als aftrekpost voor de belastingen, mits de gift een ANBI-instelling betreft. Zowel de Vereniging van Vrijzinnige Protestanten te ’s-Gravenhage (NL44 INGB 0000 101272) als de landelijke vereniging (NL39 INGB 0000 5078 89) zijn een ANBI-instelling. In deze tijd van het doen van belastingaangifte is het wellicht van belang dat nog eens te benadrukken. Zowel kerkelijke bijdragen als collectegelden, mits betaald via een één van bovengenoemde gironummers, komen in aanmerking om als gift te worden gezien. Wellicht een stimulans voor degenen die de diensten via de kerkomroep volgen om bij te dragen aan de collecten.

28/08/2023

Even een groet - 97
Het leven als dans - Het heeft me altijd verwonderd dat bij veel mensen de liefde voor sport samenvalt met clubliefde of chauvinisme. Ik bespeur daarin iets wat weinig met sport te maken heeft, maar meer lijkt op tribalisme. Clubliefde is goed te verdragen zolang het plagerig bedoeld is. Maar zodra het serieus wordt, heb ik er weinig mee.

Een dergelijke tegenstelling kom je ook tegen in de wereld van de religie. Op zich zou je verwachten dat het daarin gaat om de liefde voor God of hoe je het mysterie van het leven ook mag noemen. Maar dat is niet altijd zo. In veel gevallen is het niet God wat de mensen vereren, zoeken of liefhebben, maar een bepaalde gods-dienst, wat neerkomt op de verering van een menselijk instituut. In het ergste geval wordt dat instituut (de kerk, de islam of een bepaalde ideologie) gezien als de enig toegestane vorm.

Bij deze manier van denken brengen we God of het leven terug tot een formule die door een bepaalde groep mensen zou zijn begrepen. Geloven wordt dan ‘weten’ en als we niet oppassen zelfs wetenschap. De essentie van geloven is echter dat we het niet in de greep hebben, dat je erop moet vertrouwen, dat je je eraan moet overgeven. Loslaten is het devies van zowel het leven als de religie. Volgens alle mystieke tradities is leven een oefening in loslaten.

Onlangs zag ik de film ‘Heart of a Dog’ van de kunstenaar Laurie Anderson. Daarin zegt ze: ‘Plotseling drong het tot me door. Wat de relatie is tussen de liefde en de dood. Het doel van de dood is het loslaten van de liefde.’ In die paradox is prachtig weergegeven wat leven is. Liefde en dood, het leven koesteren en ervan loskomen, omarmen en onthechten. Wel in de wereld, maar niet van de wereld. Die kunst staat ook centraal in de religie. Daarbij is er slechts in beperkte mate plaats voor clubliefde. Het leven zelf dient voorop te staan. In een dansend spel waarin we het leven vasthouden en loslaten.

Met een groet,
Karl van Klaveren

P.S. Een mooi boek over deze paradox en het leven als dans is de nieuwste publicatie van Frits de Lange, Overweldigend: Leven met wat je niet in de hand hebt (Ten Have 2023).

28/08/2023

Even een groet - 96
Twee werelden? - De twee werelden van Plato. Ze worden vaak voorgesteld als voorloper van het theïstisch wereldbeeld met een natuur en een bovennatuur. Ten onrechte plaatsten theologen het natuurlijke leven dat we dagelijks ervaren tegenover een bovennatuurlijke werkelijkheid van God, die alleen door mystici kon worden gezien. De hemel tegenover de aarde. Dat lijkt me een misverstand.

Want ten diepste zijn ‘de twee werelden’ van Plato één. Ze zijn onlosmakelijk met elkaar verbonden. Als vorm en inhoud, als werkelijkheid en ideaal. Deze beide werelden vormen een realiteit in ieder van ons. Als mensen bestaan we uit twee dimensies, twee heel verschillende werelden die kenmerkend zijn voor ons bestaan: lichaam en geest. Je zou het onze buitenkant en binnenkant kunnen noemen: de uiterlijke en de innerlijke kant van ons bestaan. De noodzakelijke ‘machine’ die we als menselijke dieren zijn tegenover onze ‘ziel’, iets in ons wat onvergankelijk is en vrij.
Laat ik een voorbeeld geven om duidelijker te maken wat ik bedoel. Als mensen zijn we geneigd om anderen te beoordelen op hun uiterlijk. Ook situaties beoordelen we vaak op oppervlakkige wijze. Een dieptepeiling kan een heel ander beeld geven. Als we wat langer met iemand omgaan krijgen we zijn of haar ‘echte zelf’ te zien. Dat kan tot een ander beeld leiden van die persoon. Je zou die metafoor kunnen zien als een analogie van wat Plato bedoelde met ‘de twee werelden’.

Net als mensen kent ook de werkelijkheid waarin we leven een buitenkant en een binnenkant. We noemen die twee dimensies: materie en geest. Je zou die twee kanten ook kunnen typeren met een andere tegenstelling, namelijk die tussen ideaal en werkelijkheid. Als mensheid verlangen we naar vrede en harmonie. Dat is iets waarnaar we uitzien, maar ook iets wat we nooit echt zullen bereiken. Toch ligt die onverwoestbare ideale werkelijkheid diep in ons verborgen. Het is een werkelijkheid die ons roept. Het is als ‘ideaal’ veelal strijdig met de ‘harde werkelijkheid’. Maar het is er. Ja, we leven eruit. En ook al is het een illusie, het heeft een werkelijkheidskwaliteit die in zekere zin ‘echter’ is dan ons echte leven.

Ik vermoed dat dit is wat bedoeld wordt met de uitdrukking ‘leven vanuit God’. Dat is helemaal niet zo spiritueel als we denken. Dat blijkt volgens mij wel uit de woorden van Jezus, die ‘leven vanuit God’ vaak typeerde als ‘leven vanuit het koninkrijk’. In zijn woorden: “Zoek eerst het vrederijk en zijn gerechtigheid en al het andere zal u gegeven worden” (Matteüs 6). Het gaat hier om leven vanuit sjaloom, vanuit een innerlijke vrede die zich ook wil realiseren in de wereld daarbuiten. Een innerlijke vrede die ten diepste God is. God in ons. Zodat ‘buitenkant en binnenkant één worden’, aldus het Thomasevangelie. Of zoals Jezus het zegt in het Onze Vader: “zoals in de hemel, zo ook op aarde”. Hemel is een ander woord voor binnenkant. Het innerlijk geheimenis.

Leven vanuit dit ideaal van vrede is de bron van alle beschaving. Als we ons aan dat avontuur wagen, leven we vanuit goedheid, liefde en trouw. En ook al vertreden we dat ideaal in de praktijk met onze voeten: we zullen ernaar moeten blijven streven. Hoeveel water we ook bij de wijn doen, of moeten doen. Zodra we dit visioen als waarheid opgeven, houdt de beschaving op. Ja, God bestaat. Hij/zij/het is de droom, het vrederijk in ons dat roept. Het is Vrouwe Wijsheid die aan de poorten staat. Elke dag weer. Een hele geschiedenis lang. Een levensgeschiedenis. Een mensheidsgeschiedenis. Laten we er werk van maken, in ons eigen bescheiden bestaan. Met kleine stapjes.

Met een groet,
Karl van Klaveren

28/08/2023

Even een groet – 95
Een stapje terug - ‘Als je hart rustig is, is alles koel’, zegt Cheng. Ik zit in zijn eetcafé wat te drinken. Buiten is het bloedheet. Binnen hangt er hoog boven aan de muur een ventilator die wel de vlaggetjes laat wapperen, maar nauwelijks voelbaar is voor de klanten. Cheng citeert deze Chinese wijsheid als ik klaag dat het zo warm is. Ik voel me op een aangename manier beschaamd. Tja, wat zeur ik ook … Ik vind het spreekwoord zo prachtig dat ik hem vraag het op te schrijven in zijn taal, het Kantonees. En ik bedenk me hoe schitterend het is dat elke cultuur zijn eigen wijsheden verborgen heeft in de taal.

Ik vertel hem over mijn jeugdheld, Kwai Chang Kaine, die zwervend door het Wilde Westen de strijd aanging met onbeschaafde lieden die hem onderweg van het leven probeerden te beroven. Hij was die woeste cowboys altijd te slim af. Met woorden of snelle bewegingen. Hij liet zich, en dat vond ik toen heel bijzonder, alleen in uiterste gevallen provoceren tot geweld. Zo leerde ik al jong de traditie van Aziatische ahimsa en wuwei kennen, van geweldloosheid vanuit wijsheid. Het behoedde me er uiteindelijk voor om beroepsmilitair te worden, wat ik door mijn spel op straat en mijn drukke karakter als kind en als tiener had willen worden.
Cheng had er duidelijk schik in dat ik zijn Chinese gezegden kon appreciëren. Hij citeerde er nog één. Alweer raak … ‘Als je één stap terugzet, is je horizon breder.’ Als ik hem vraag om ook die wijsheid op te schijven blijkt er letterlijk te staan: ‘Eén stap terug en de zee, de lucht is wijder.’ Tja, zo kan je wereld in een broodjeszaak worden gerelativeerd en verruimd. Ik kijk opeens anders naar de warmte. En ze voel ook anders. Door die nieuwe manier van kijken. Die kleine stap terug.

Met een groet,
Karl van Klaveren

11/06/2023

Column van de predikant - juni 2023
In de ruimte gezet - Zojuist bekeek ik een column van Erik Jan Tillema op de website van de landelijke VVP. Als u www.vrijzinnig.nl bezoekt, kunt u zijn videoverhaal zelf bekijken. Het gaat over Hemelvaart. Dat feest, waar vrijwel niemand iets mee doet, ligt alweer achter ons. Maar dat geldt niet voor de boodschap ervan, zegt Tillema. De essentie van dit vreemde verhaal met mythische trekjes is volgens hem dat we zelf aan de slag moeten om de verhalen van Jezus in de praktijk te brengen.

In een kerkdienst over Simone Weil vertelde ik dat God zich volgens haar joods-mystieke opvatting terugtrok bij de schepping. Hij schiep niet, maar 'ont-schiep': God maakte ruimte voor de wereld en de menselijke vrijheid. Terwijl ik met belangstelling Tillema’s videoverhaal bekeek, dat was opgenomen in een weiland (niet toevallig weids land), realiseerde ik me opeens dat ook het Pinksterfeest ons in de ruimte zet. Christus zet ons in de ruimte door ons te verlaten. Net als bij Hemelvaart. Het is een vreemde paradox, maar hij zit in beide verhalen. Net als in Jezus’ laatste kruiswoord, dat een echo is van Psalm 22. De verlatenheid van de mens is wijds land, vrijheid, de kans om het zelf te doen. Zoals een moederarend die zijn jongen loslaat als hij ze leert vliegen.

De Bijbel is een wonderlijk boek. Van de beroemde Engelse rabbijn Jonathan Sacks, van wie ik een aantal boeken over de thora vertaalde, leerde ik dat die dubbelheid al in de vroegste boeken van die ‘oude bibliotheek’ (Bijbel is oorspronkelijk biblia, een meervoud) zit. De mens wordt gedragen, geschapen, is afhankelijk van God (of het leven zo je wilt). Maar hij wordt ook op eigen benen gezet, uitgedaagd om zelf schepper te worden en autonoom mens te zijn. Vrijheid, creativiteit en autonomie zijn wezenlijke aspecten van de mens, omdat we daarin op God lijken – Gods beeld zijn. Vrijheid is niet alleen een gave, maar ook een opgave.

Met Pinksteren ontvingen de leerlingen de Geest, vertelt Lukas. In een boek dat we Handelingen van de apostelen noemen. Dat is een veelzeggende naam. We moeten aan de slag met het verhaal van de messias. Want ook wij zijn apostelen, dat wil zeggen uitgezondenen. Elke kerkdienst sluit af met de uitzending en zegen. Ook daarin klinkt het door – die dubbelheid. We ontvangen de zegen om zelf tot zegen te kunnen zijn.

ds. Karl van Klaveren

29/04/2023

Column van de predikant - mei 2023
Taal voor vrijzinnigheid - Met Huub Oosterhuis’ overlijden is een markante dichter van vrijzinnige liedteksten heengegaan. Een bevlogen theoloog, die zich liet leiden door het visioen van de joodse profeten en de man van Nazareth. Theologie wordt vaak bedreven op cognitieve wijze. Oosterhuis deed het vanuit zijn dichterlijk hart. Hij was ook een politiek geëngageerd theoloog die het vrederijk zocht tussen de mensen, in het hier en nu. De VVP publiceerde op haar website reacties van vrijzinnige predikanten op het overlijden van deze vrijgevochten theoloog. Hieronder een door mij ingekorte versie van het origineel op vrijzinnig.nl:

‘Op Paaszondag overleed theoloog en dichter Huub Oosterhuis. Ook in de vrijzinnigheid waren zijn liederen zeer geliefd, omdat zij verwoordden wat niet verwoord kan worden. Vrijzinnige voorgangers roemden in de afgeliopen weken de manier waarop Oosterhuis speelde met taal. “Wat maakt zijn taal zo bijzonder?” zo vraagt Jasper van der Horst, voorganger bij de vrijzinnigen in Assen zich af. “Ik vermoed dat het vooral de keuze van zijn woorden is. Die drukken iets uit van een zoekende manier van geloven die ik herken.” “De liederen van Huub Oosterhuis gaan al een leven lang met mij mee,’ vertelt Monica Schwarz, voorganger in Almelo. “Ze zijn een wezenlijk deel van mijn geloof geworden. Dat heeft te maken met de poëtische taal van zijn liederen. Geloofstaal is beeldtaal, en poëzie is dat ook. Het is taal die ruimte geeft aan het geheim zónder het te kunnen en willen vastleggen in geloofsleer.” Nick Everts, doopsgezind predikant in de noordelijke provincies, zegt: “Vrijzinnigen zingen vaak oude liedjes met een korreltje zout. Mogelijk door gebrek aan beter of nostalgie. Huub Oosterhuis bewees dat er geen afstand hoeft te bestaan tussen zoekend geloven en zingen. Hij hervond ruimte voor het mysterie.” Hij merkt wel op dat volgende generaties minder met Oosterhuis hebben en vraagt zich af of er een nieuwe theoloog-dichter kan opstaan.

De poëzie van Oosterhuis sprak ook mensen aan die opgroeiden in een streng gelovige omgeving, daar afscheid van namen en op zoek gingen. Zo iemand is Martine Wassenaar, vrijzinnig voorganger in ’s Gravenzande: “De nieuwe dichterlijke taal betekende voor mij dat ik een nieuw huis had gevonden om na mijn loskomen van de Gereformeerde Bond in te kunnen wonen.” Ook Karl van Klaveren, vrijzinnig voorganger in Den Haag en Zoetermeer, heeft hetzelfde ervaren: ‘De poëzie van Oosterhuis heeft me gered van de leegte en de volheid geleerd van de liefde. Het zoekende en tastende verlangen. Liefde en leegte zijn spiegelbeelden zoals god en mens, lichaam en ziel, het niets en het al. In de poëzie van Huub Oosterhuis belichaamde zich soms iets van dat paradoxale visioen. Heel concreet, heel abstract ook. Zoals God is, niet is, wordt. Dwars door breuken en barsten heen. Met vallen en opstaan. Of om het te zeggen in zijn onnavolgbare taalspel.”

De invloed van Huub Oosterhuis is zo groot, dat je eigenlijk niet om hem heen kunt. Dat verwoordt Martijn Junte, vrijzinnig voorganger in Delft: “Hij was een grote vernieuwer. Een persoon van het formaat waarbij commentaar als ‘ik hou niet zo van zijn liederen’ eigenlijk misplaatst is, omdat hij met zijn liederen zoveel heeft betekend voor zoveel mensen, omdat hij zoveel meer heeft betekend dan alleen het leveren van inmiddels klassieke liturgische muziek.”’

ds. Karl van Klaveren

--------------------------
Foto: Roel from The Netherlands-Nederland - Dutch theologian and poet.pic,4-11-2006 The Hague demonstration
https://commons.wikimedia.org/wiki/File:Huub_Oosterhuis.jpg

31/03/2023

Even een groet - 94
Genezen door aandacht - Opeens voelde ik het. Deed ik het. Wat ik ooit gelezen had in een boek met de veelzeggende titel ‘Hoe een mysticus de afwas doet’, deed ik ineens. Het was iets heel banaals. Iets waar je normaliter geen aandacht voor hebt, omdat het zo gewoon lijkt. Zoiets als ademhalen. En toch is dat waar het in de mystiek om gaat. Aandacht geven aan wat je doet, aan waar je mee bezig bent. Het geeft rust. Het geeft ritme aan je leven. Ik had ooit een atheïstische schoonmoeder die dat goed begreep. Ze zei: Als je eet, moet je geen andere dingen doen, maar eten. Zo eenvoudig is het.

De monnik die verlicht werd tijdens het doen van de afwas, leefde in de Middeleeuwen. Hij werd in de keuken gezet, omdat hij weinig talentvol leek. Maar juist daar op die banale plek kwam hij tot 'verlichting'. Vergeet dat hoogdravende woord, want het gaat om heel gewone dingen. Het gaat om aandacht. Om een echt genieten van de dingen. Je zou het ook 'verworteling in het bestaan' kunnen noemen. Of 'aarden'. Dat voelde ik zojuist. Heel even. Het was een banaal moment. Ik ritste mijn tas dicht, nam een laatste slok van mijn thee en ging staan om op bezoek te gaan. Ik deed het niet gewoon. Drie keer handelde ik met aandacht, voelde het alsof ik in die alledaagse handelingen een wonder beleefde. En dat was ook zo: elk van die handelingen kan voelen als een wonder. Als je er over nadenkt. Ja, met aandacht leven is leven in verwondering.

In die kleine gebaren ontwaarde ik even het geheim van het leven. Ik ervoer een diepe rust te midden van alle onrust. Ook de mystieke filosoof en theoloog Simone Weil kende dat geheim: attention. Deze oud-klasgenoot van Simone de Beauvoir, fervent communiste en joodse zoeker besefte als geen ander dat aandacht de essentie is van het bestaan. Het Franse woord attention laat zien dat ‘attent zijn’ daar alles mee te maken heeft. Net zo als het ‘waken’ waartoe het evangelie ons oproept in de vastentijd: ontwaken, bewust leven. Het gaat om een diepe verbondenheid met de dingen. Niet in het algemeen, maar heel concreet. Hic et nunc – hier en nu. Leven in het nu is leven in wat je nu doet, op dit moment, en dat met aandacht doen. Aandachtig leven met de taken die jou zijn toevertrouwd. Door het leven. Het is de naaste liefhebben – het naaste. Aandacht is ook een heel ethisch begrip. Het is de dingen liefhebben als dat wat je 'nabij is': jezelf, de ander, de wereld als naaste zien. Door er aandacht voor te hebben – attent op te zijn. Aandacht is het geheim van het leven. Het geheim dat geneest.

Met een groet,
Karl van Klaveren

27/03/2023

Column van de predikant - april 2023
Voorbijgangers - Het woord Pasen komt van het Hebreeuwse Pesach, wat 'voorbijgaan' betekent. De naam verwijst naar een oud ritueel van Hebreeuwse slaven. Bij mij riep het heel andere associaties op. Ik moest denken aan een gedachte die je tegenwoordig vaak hoort, namelijk dat we ‘voorbijgangers’ zijn geworden. We hebben iets nomadisch gekregen als cultuur. Je ziet dat ook terug in verkiezingsuitslagen waarin partijen zomaar ineens vanuit het niets de grootste kunnen worden. De zuilen die houvast boden, lijken voorgoed verleden tijd. Het is te hopen dat er temidden van al dat ‘voorbijgaan’ toch nog enig houvast overblijft. Al was het maar in de vorm van een visioen – van vrede bijvoorbeeld, of van een wereld waarin mensen als zusters en broeders samenwonen. Dat zijn grote woorden, maar daarom zijn het ook visioenen. Visioenen zijn idealen, geen realiteiten. Maar in het klein kunnen we daar wel degelijk iets mee. Je kunt die droom – het nieuwe leven van Pasen – heel concreet handen en voeten geven: door simpelweg lief te zijn voor elkaar. Door kleine gebaren van vrede. Zo begint de nieuwe wereld, zegt Jezus. Het geheim van het koninkrijk is als mosterdzaad. Wees zelf de verandering die je wenst voor de wereld, zei Gandhi hem na. Ik wens u een gezegend Pasen toe met veel opstandingsmomenten.

ds. Karl van Klaveren

26/03/2023

Even een groet - 93
Leven als God in Frankrijk - God bestaat niet, zo wordt al sinds eeuwen gefluisterd in ons geseculariseerd deel van de wereld. Vandaag de dag schreeuwt men het van de daken: God bestaat niet, maar de mens wel. We zijn een humane wereld. Het was een heilzaam concept, dat mensen heeft doen werken aan het ondermaanse - vanuit een verlichtingsideaal. Maar diezelfde gedachte heeft ook geleid tot een wereld waarin we ons 'God in Frankrijk' zijn gaan wanen. De mensheid heeft zich tot ultieme werkelijkheid gemaakt. Bijgevolg wordt de natuur door ons met voeten getreden, uitgebuit zoals ooit tot slaaf gemaakten werden misbruikt voor economisch gewin. Zo is het nu ook met de schepping gesteld: ze is koopwaar geworden.

Misschien kunnen we de termen 'God' en 'mens' maar beter een poosje in de ijskast zetten, bedacht ik me laatst wandelend door de natuur. Goed beschouwd zijn het maar woorden. Begrippen die we hebben bedacht voor iets dat veel groter is. Onzegbaar en ongrijpbaar. Beide bestaan in feite niet: noch God, noch de mens. Wij hebben onszelf met deze talige abstracties boven het leven geplaatst, terwijl we er gewoon deel van zijn. Ja, misschien hebben deze begrippen ons wel vervreemd van de werkelijkheid. ‘God’ omdat het woord ons afleidt van de aarde. ‘De mens’ omdat we ons erdoor zijn gaan verbeelden dat we apart zijn – dat we losstaan van het leven, zoals ooit de zonnekoning zich verheven voelde boven zijn land. Was het niet de laatste koningin van Frankrijk, Marie-Antoinette, die bij het horen van de ellende van haar volk, zei: 'Dan eten ze toch cake?' Iets dergelijks roepen wij de natuur toe in onze tijd.

Maar hoe dan wel te denken over God en mens? Of over wat we ooit met die beide woorden wilden uitdrukken? Ik denk dat het beter is om God en mens te zien als metaforen voor het wonder van leven dat zich baan breekt in de werkelijkheid. Die evolutionaire kracht is in feite het enige dat bestaat. Wij mensen zijn een deel van die levende werkelijkheid, die je God kunt noemen. Denkende deeltjes. Handelende deeltjes. Creatieve deeltjes. Deeltjes met handen en voeten en een hart. Met verantwoordelijkheidsgevoel ook.

Ja, dat is vreemd en wonderlijk. Op de een of andere wijze neemt de werkelijkheid zichzelf waar. De natuur kijkt naar zichzelf, grijpt op zichzelf in. Via het leven, het bewuste leven. Heidegger noemde de mens dan ook liever een ‘er zijn’. Een open plek in een donker bos, waar het licht de ruimte krijgt. Hij probeerde daarmee onze verbondenheid met 'het zijn' tot uitdrukking te brengen. We zijn verantwoordelijke wezens. Daar zit het woord 'antwoord' in. Als denkende-en-handelende deeltjes van de werkelijkheid zijn we in staat om te kiezen. Om de wereld te veranderen, maar ook onszelf. De mensheid is de levende Natuur die zichzelf herschept – dichter bij haar doel brengt, of in de afgrond stort.

Het is beangstigend en fascinerend tegelijk. Wij zijn het verantwoordelijke deel van de werkelijkheid, van de Natuur met een hoofdletter. In die zin maken mensen deel uit van God. Maar die gedachte heeft er ook toe geleid dat we zijn gaan 'leven als God in Frankrijk'. Misschien is het daarom beter om - zoals Heidegger voorstelde - te spreken over God en mens als 'zijn' (Sein) en 'er zijn' (Dasein). Dat laatste woord laat de mens zien als een belichaamd zijn, zoals al het leven op aarde een belichaming is van de kracht van de zon. Als belichaamd zijn zijn we verantwoordelijke natuur. Ja, de scheiding tussen cultuur en natuur, of tussen natuur en mens, is kunstmatig. Ten diepste maakt onze cultuur deel uit van de evolutie. Cultuur is de natuur zelf die handelt in mensen. De Natuur met een hoofdletter. De God van Spinoza.

Baruch de Spinoza, de befaamde Joodse denker en filosoof, drukte het fascinerend mysterie van 'zijn' en 'er zijn' uit met woorden van Paulus bij zijn bezoek aan Athene: "God woont niet in door mensen gemaakte tempels. Hij laat zich niet bedienen door mensen alsof er iets is dat Hij nodig heeft, Hij die zelf aan iedereen leven en adem en al het andere schenkt. ... Want in Hem leven wij, bewegen wij en zijn wij. Of, zoals ook enkele van uw eigen dichters hebben gezegd: 'Uit Hem komen wij voort.'" Ja, dat het zo moge zijn.

Met een groet,
Karl van Klaveren

Houtrustkerk Den Haag

03/05/2024

03/05/2024

03/05/2024

28/08/2023

28/08/2023

28/08/2023

11/06/2023

29/04/2023

31/03/2023

27/03/2023

26/03/2023

Adres

Openingstijden

Telefoon

Website

Meldingen

Contact De Plaats Van Aanbidding

Snelkoppelingen

Delen

Type