06/09/2026
- Kopenhagen! - Het verhaal van John over zijn rol ‘Niels Bohr’.
Het was voor mij een grote eer toen ik door Rodney Verhoeven werd uitgenodigd om de rol van Niels Bohr te spelen in Kopenhagen.
Een stuk over twee Nobelprijswinnaars, Niels Bohr en Werner Heisenberg. Twee van de belangrijkste natuurkundigen van de twintigste eeuw, die een grote rol speelden in de ontwikkeling van de atoomfysica en de kwantummechanica.
Centraal staat een historische ontmoeting tussen leraar en leerling in 1941, tijdens de Duitse bezetting van Denemarken. Bohr was jarenlang de leermeester en mentor van de veel jongere Heisenberg. Wat de twee wetenschappers tijdens die ontmoeting precies hebben besproken, blijft tot op de dag van vandaag een mysterie. De mogelijkheid om met kernsplijting een atoombom te ontwikkelen speelt een belangrijke rol in de vragen die hun ontmoeting oproept.
Het is een van mijn mooiste rollen ooit en een uitdaging voor iedere acteur.
Ik kan terugkijken op een bijzonder fijne repetitieperiode. Wij hebben veel gediscussieerd over de karakters en hun beweegredenen. Wie waren deze mensen? Wat dreef hen? En hoe hebben zij zelf naar hun keuzes gekeken? Het was een ware en intensieve zoektocht.
Niels Bohr, de briljante wetenschapper en een van de grondleggers van de atoomfysica, was ook een zorgzame leermeester. Hij beschouwde veel van zijn jonge wetenschappers bijna als zijn eigen kinderen en bleef zich om hen bekommeren, ook wanneer hun politieke omstandigheden en keuzes hen tegenover elkaar dreigden te plaatsen. Tussen Niels Bohr en Werner Heisenberg ontstond een bijzondere band, die bijna iets van een vader-zoonrelatie had. Juist daardoor konden zij ook hard botsen in hun opvattingen.
In het stuk kijken Bohr, Heisenberg en Margrethe na hun dood terug op hun leven. Steeds opnieuw proberen zij die geheimzinnige ontmoeting uit 1941 te reconstrueren. Wat is er werkelijk gezegd? Wat bedoelde Heisenberg? En herinneren zij zich hetzelfde gesprek eigenlijk wel op dezelfde manier?
Margrethe, de vrouw van Bohr en katalysator in het stuk, brengt alles steeds terug naar de essentie: de menselijke maat.
Zonder Auke (Werner Heisenberg) en Adje (Margrethe Bohr) had ik deze rol niet kunnen spelen, waarvoor mijn oprechte dank!
Na een intensief repetitieproces, samen met fluisteraar Saskia en onder de enthousiaste en vakkundige leiding van Rodney Verhoeven, nemen wij u mee naar deze historische ontmoeting.
“…en weer zie ik die paar ogenblikken die ik elke dag zie…”
Emotioneel is dit voor mij een belangrijke zin. Elke dag opnieuw komt het weer terug. Bohrs herinnering aan het verlies van zijn zoon Christian, die bij een zeilongeluk overboord sloeg en verdronk. Achter de grote wetenschapper en Nobelprijswinnaar zit ook een vader die zijn zoon heeft verloren. Een verdriet dat nooit helemaal verdwijnt.
Voor mij raakt dat aan iets wezenlijks in Kopenhagen. Achter alle natuurkunde, theorieën en berekeningen staan uiteindelijk mensen. Mensen die liefhebben, verliezen, keuzes maken en verantwoordelijkheid dragen.
Want heb je als natuurkundige het recht om te werken aan de praktische toepassing van atoomenergie? En waar begint of eindigt je verantwoordelijkheid voor wat anderen vervolgens met jouw ontdekkingen doen?
Wetenschappers hebben een verantwoordelijkheid om de mogelijke gevolgen van hun werk voor mens en natuur in overweging te nemen. Dezelfde kennis over het atoom kan worden gebruikt voor medische isotopen, bestraling bij de behandeling van kanker en het opwekken van energie. Maar die kennis kan ook leiden tot een allesvernietigende kernbom.
Dat spanningsveld tussen wetenschappelijke vooruitgang en menselijke verantwoordelijkheid maakt het verhaal van Bohr en Heisenberg voor mij nog altijd zo belangrijk.
