23/08/2026
Derasja 21 augustus 2026, 8 4elloel 5768 door Annelies
Vandaag lezen we Ki Tetze, tegelijk met de haftara van Isaiah 54 vers 1-10
Het is een zeer interessante parasha, en zeker in de combinatie met de haftara. De parasha geeft 74 mitzwot, meer dan welke parasha in Tenach dan ook. Ki Tetze betekent: when you go out, als je naar buiten, naar boven gaat, om te strijden tegen je vijanden, met hulp van Hashem. Dus ja, we gaan erop uit, we trekken ten strijde en dan is de belofte van de haftara:
Al zouden de bergen wijken, En de heuvels wankelen Mijn liefde zal nooit meer van jou wijken En mijn vredesverbond is onwankelbaar Zegt de Eeuwige die zich over je ontfermt.
Een prachtige boodschap van troost via een metafoor, Ok, nogal een patriarchale metafoor, de man die de verdorven vrouw weer terugneemt en troost, maar wel een mooie. Een die ons troost. Die vertelt dat, wij, Israël, God bedrogen hebben, we zijn hem niet trouw geweest, we hebben ons niet aan de mitzwot, aan de wet gehouden. We maken keer op keer domme overtredingen. En dan toch….uiteindelijk, we kunnen sorry zeggen tegen degenen waar we fouten tegen hebben gemaakt, we kunnen naar binnen keren, teshuva doen, en dan ontdekken we dat het vredesverbond met God zelf onwankelbaar is. Dat is zeker een boodschap van troost en een die ons binnenleidt in de maand Elul.
Want vandaag is het de achtste Elul, we zijn dus begonnen aan de voorbereiding van de HFD en daar hoort deze parasha van Ki Tetze bij. Wij: moeten naar buiten gaan”, maar waarom? De Alter Rebbe ( rabbijn Shneur Zalman van Liadi (1745–1812)) zegt dat wij naar buiten moeten gaan om “de Koning te ontmoeten” in het veld.
Normaal woont een koning in een zwaar beveiligd paleis, je komt er niet zomaar in. Laat staan dat je de koning of koningin ontmoet. Wie van ons heeft koning Willem Alexander wel eens een hand gegeven en een tijdje echt met hem staan praten? Of met koningin Maxima? Maar toch, zegt de Alter rebbe, één keer per jaar komt onze koning naar het veld, om ons daar te ontmoeten. En hij verwelkomt iedereen, met een warme vriendelijke glimlach.
Tijdens Elul, zegt de Alter rebbe, gaat God naar buiten en is klaar om ons allemaal te ontmoeten. En hij ontmoet ons, niet in een prachtig gestofzuigde en ingerichte salon, waar je keurig met je kopje koffie zit, nee, hij ontmoet ons buiten. Juist daar, waar we werken, waar we proberen, waar we verkeerde inschattingen maken, te gehaast reageren, prachtige dingen doen, mooie ontmoetingen hebben. Waar we werken voor ons inkomen en ons eten, onze huisvesting en voor de mensen en dieren van wie we houden, op onze eigen onvolkomen manier.
En om de Koning te ontmoeten moeten we dus óok de deur uit. Alleen thuis zitten met de deur dicht en in je comfort zone blijven zitten, werkt niet. Ook wij moeten het veld in, kijken hoe we omgaan met “onze vijanden”, met al onze verkeerde neigingen. De parasha staat er vol mee: Bevoordeel de ene zoon niet boven de ander, behandel vrouwen, ondanks je begeerte, toch zo netjes mogelijk, zorg voor de vreemdelingen, de weduwen en de wezen en ga respectvol en vrijgevig om met mensen die arm zijn, en breng iets wat niet van jou is terug naar de eigenaar, Als je ziet dat een ezel onder zijn last bezwijkt, doe dan iets! En help dat dier weer op de been. We voelen ons allemaal wel eens een ezel, en het is fijn als je dan wat hulp krijgt, als iemand echt even naar je luistert en je niet veroordeelt maar je weer op weg helpt. En de ene keer ben jij de ezel en de andere keer is het andersom….
Dus: met Ki Tetze gaan we de strijd aan met onze interne vijanden. Met de garantie dat als we dat echt doen dat we er dan “boven” kunnen gaan staan, iets van vrede zullen ontdekken. Of om in de metafoor te blijven, dat we de Koning precies dan dáar ontmoeten: op de plek waar we aan het werk zijn, waar we worstelen en waar het vaak tegen zit.
Nou lijkt dat een mooi eind van deze drasha maar ik wil graag nog 1 ding vertellen van iets dat me puzzelde.
In onze parasha staat de mitzwe over het wegjagen van de moeder vogel: het gebod *Shiloeach HaKen* (שילוח הקן), (Deuteronomium 22:6-7). Daarin staat dat als je een vogelnest ziet, in de boom of op de grond, dat je de moeder vogel dan eerst moet wegjagen voor je de eieren of de jonge vogels weg pakt. De eieren of de jongen mag je meenemen, maar de moeder moet je in elk geval laten gaan. En dan staat er: U zult er wel bij varen en u zult een lang leven krijgen.
En dat is bijzonder, want deze beloning is hetzelfde als bij de mitzwe: eert uw vader en uw moeder, een essentieel gebod in het Jodendom. Nu is dat iets waar je vaak je leven lang mee bezig bent, ook al om uit te zoeken hoe je dat doet en wat het betekent. En de beloning is dan gelijk aan zo’n kleine handeling als de moedervogel even weg laten vliegen, voor je haar eieren afpakt? Iets wat niets kost en een paar seconden duurt?
Er zijn veel verschillende en ook tegengestelde uitleggen over deze mitzwe en ook met het lezen van de Talmoed (Hullin 142a, Kiddushin 39b ) wordt het voor mij niet helderder. Daar staan hele discussies over bij welke soort vogel je de moeder vogel wel en niet wegstuurt als je de eieren meeneemt.
Maimonides noemt deze mitzwe een training in empathie: doordat je beseft hoe pijnlijk het voor de moeder vogel is als je haar eieren/ kleintjes mee neemt, helpt dat je om je eigen wreedheid te zien en te verminderen. Zelf vind ik het vreemd. Want als je echt beseft hoe pijnlijk dit voor de moedervogel is, dan neem je haar toch de eieren niet af?
En Jonathan Sacks geeft aan dat het ook niet over goddelijke empathie voor dieren gaat want de Thora staat het slachten van dieren om ze op te eten toe.
Wat dan wel? Ook nu weer kom ik bij het chassidisme uit. De Zohar vertelt dat Gods barmhartigheid voor de wereld a.h.w. ontwaakt door de schreeuw van de moedervogel.
Het helpt de Shechinah te ontwaken, die huilt om haar kinderen die leven in een gebroken wereld. Een wereld waar we niet meer “in de tempel en in het nest” zitten, maar waar we ons vaak verloren voelen en zoekend zijn naar waar we goed aan doen.
En dan is het eigenlijk weer zo ontzettend mooi dat er zo “n grote beloning is voor zo’n enorm simpele daad. Het leert ons dat je de waarde van een goede daad niet kan meten. Zelfs een heel kleine handeling, die je niets kost en die geen tijd kost, zoals bijv. een glimlach naar iemand kan een enorm en blijvend effect hebben. Dus: als afsluiting van deze parasha wil ik graag zeggen: de beloning van een mitzwe is een mitzwe ( Avot 4:2) Een eindeloos pad, waarin dus zelfs soms de kleinste handeling enorm positief door kan werken. Ken yehi ratzon. Annelies de Leeuw
Afbeelding :
Franz Dvorak (Czech, 1862–1927)
The Angel of the Birds, 1910
Oil on canvas, 42 x 80 in.
Signed and dated lower left: Fr. Dvorak 1910. Signed and inscribed on a label on the stretcher: The Angel of the Birds/Mr. Franz Dvorak/Sylvadene/284 Willesden Lane/NW/74 Riegrovo nah. Prag Bohemia
1997.24
