04/06/2026
Graduale Romanum (1872) uit de collectie van De Nederlandse Tempeliers.
In deze enorm zware Graduales, 14 en 16 kg per stuk ! – staan gregoriaanse liederen voor o.a. vandaag: Sacramentsdag. De boeken komen zelf uit 1872, maar de teksten zelf zijn veel ouder.
Bijvoorbeeld de tekst: Ibavit eos ex adipe frumenti... Dat komt rechtstreeks uit de Psalmen. Die tekst bestond natuurlijk al eeuwen vóór de Tempeliers.
Het feest van Corpus Christi (Sacramentsdag) ontstond pas in de 13e eeuw. Paus Urban IV stelde het feest voor de gehele Kerk in 1264 in. Dat betekent:
• Hugues de Payens heeft het nooit meegemaakt.
• Bernardus van Clairvaux heeft het nooit meegemaakt.
• De eerste generatie Tempeliers kende dit feest niet.
Maar... Jacques de Molay wél. Jacques de Molay leefde van ca. 1244–1314. Dus toen Sacramentsdag in de Kerk werd ingevoerd, bestond de Tempelorde nog gewoon. Sterker nog: Molay, de broeders in Cyprus, Frankrijk, Engeland en Aragon zullen vrijwel zeker Sacramentsdag hebben gekend en gevierd.
Kijken we nu naar pagina 426, dan kijk je naar een feest dat:
• Bernardus nooit kende,
• Hugues nooit kende,
• maar dat Jacques de Molay waarschijnlijk wél heeft meegemaakt.
De melodie die jij ziet is gregoriaans. Gregoriaans werd in de 12e en 13e eeuw overal in de Latijnse Kerk gezongen. Dus hoewel de exacte notatie op jouw pagina uit 1872 komt, klinkt de muzikale wereld erachter verrassend dicht bij wat een Tempelierbroeder gehoord zou hebben.
Met andere woorden:
Een Tempelier uit 1180 zou de melodische taal herkennen.
Een Tempelier uit 1300 zou waarschijnlijk zelfs het feest herkennen.
Blz 426 regel 1
C-I-bá-vit e-os ex á-di-pe fru-mén-ti
Regel 2
mén-ti, al-le-lú-ja: et de petra melle sa
regel 3
tu-rá-vit e-os, al-le-lú-ja...
De drie regels aan elkaar: Cibavit eos ex adipe frumenti, alleluia; et de petra melle saturavit eos, alleluia.
Vertaling: Hij voedde hen met het beste van het koren, alleluia; en uit de rots verzadigde Hij hen met honing, alleluia.
Dat zijn beelden van voedsel, voeding, verzadiging, Gods zorg. Corpus Christi, waar Christus Zichzelf geeft als voedsel voor de ziel.
Foto 3:
Het allerheiligste Sacrament staat centraal op Sacramentsdag: Tantum ergo Sacramentum. Dat staat voor de geconsacreerde Hostie. Christus zelf aanwezig in de Eucharistie.
De tekst gaat verder: venermur cernui: laten wij eerbiedig aanbidden, neergebogen. Niet laten we erover nadenken, maar laten we knielen !
En dan: Et antiquum documentum = en laat het oude verbond... novo cedat ritui = wijken voor de nieuwe ritus.
Thomas zegt hier: In het Oude Testament waren er voorafbeeldingen: manna in de woestijn, paaslam en offers in de tempel
Maar nu is Christus gekomen. Dus: het oude maakt plaats voor het nieuwe.
Dan volgt: Praestet fides supplementum = Laat het geloof aanvullen, sensuum defectui = wat onze zintuigen tekortschieten.
Met andere woorden: Je ogen zien brood, je smaak proeft brood, je handen voelen brood. Maar het geloof ziet méér. Dat is precies wat Thomas hier zegt.
Waarom is dit zo belangrijk? Omdat dit de beroemdste Eucharistische hymne van de Kerk is.
Thomas is Thomas Aquinas, kreeg van Paus Urban IV de opdracht om de liturgische teksten te schrijven voor het nieuwe feest van Corpus Christi (Sacramentsdag) in 1264.
Bron: https://nederlandsetempeliers.nl/sacramentsdag/
