19/06/2026
Kerk & religie Interview Reformatorisch Dagblad 16 juni 2026 Gerrit van Dijk
'Wonderen in Albanese gevangenissen'
In stalinistisch Albanië kijkt het gezin Xhixhi naar de tv. Als de ”Grote Leider”, dictator Enver Hoxha, verschijnt, roept het kleinste zusje spontaan uit: „Echt groot is hij niet. Wat is ie klein, zeg!” De moeder snoert onmiddellijk haar mond: „Sst! Stil! Oppassen! Geen woord over onze Grote Leider, de muren hebben oren.”
De Albanese Suela Xhixhi (47) herinnert zich het bewuste moment uit haar jeugd nog goed. Het tekende de beklemmende sfeer in Albanië, toen het land nog zuchtte onder een absurdistische vorm van communisme, met aan het roer de stalinistische dictator Enver Hoxha (1908-1985).
„Thuis was er geen Bijbel, wel de cultus van de ”Grote Leider” Enver Hoxha”
Fred Westerink van Stichting Antwoord begeleidde het Albanese echtpaar. Suela Xhixhi is directrice van Prison Fellowship Albania (PFA). Met haar man Eduart Leka (55) was zij recent in Nederland om over het werk onder Albanese gevangenen te spreken. Dit gebeurde op uitnodiging van Stichting Antwoord. Fred Westerink, die met zijn gezin in Albanië woont en voor de interkerkelijke stichting projecten uitvoert, begeleidde en vertaalde het Albanese echtpaar.
„Thuis was er geen Bijbel”, vertelt Suela. „Wel de cultus van de ”Grote Leider” Hoxha. Albanië was officieel een atheïstische staat, waar iedere godsdienst uitgebannen was. Onder Hoxha’s bizarre stalinistische idealen zakte Albanië totaal geïsoleerd naar de afgrond.”
De zich als god wanende, paranoïde dictator Enver Hoxha stierf in 1985. Het stalinistische regime viel in 1991. Wat overbleef, waren armoede, sociale ontwrichting en criminaliteit – en de vele, overal verspreide betonnen schuilbunkers van Hoxha, nu een toeristische attractie.
In de voormalige atheïstische staat is een opmerkelijke openheid voor het Woord, constateert het echtpaar. Christelijke gemeenten ontstaan en groeien. Veel Nederlandse zendings- en hulporganisaties zijn er actief, waaronder dus Stichting Antwoord, die PFA steunt in gevangenenpastoraat en zorg voor gezinnen van gevangenen.
Crimineel
In Albanese gevangenissen en onder Albanese gevangenen in Griekenland gebeuren wonderen, zien de twee. „Eigenlijk is onze huwelijksverbintenis al een wonder”, vervolgt Suela, „want ik trouwde met een veroordeelde crimineel. Dat ging niet zomaar, het was Gods werk.”
Dat wordt duidelijk als Eduart zijn levensverhaal vertelt. „Ik was een crimineel, al vanaf mijn kleutertijd. In 1991 mochten de Albanezen reizen en ik ging naar Griekenland. Niet als werker, maar als crimineel. Gepokt en gemazeld in het atheïsme zag ik daar mensen met een T-shirt waarop een gekruisigd Christushoofd was gedrukt. Ik wist niet wat ik zag en vroeg: Wie is die man? Antwoord: „Onze nationale held.” Omdat hun levenswandel onchristelijk was, deed de Gekruisigde mij toen niets.”
„In 1998 werd ik christen, maar ik leefde nog vier jaar met een moord”
Eduart vertelt dat hij in Griekenland twee periodes in de gevangenis zat, de eerste keer als misdadiger, de tweede keer als „bekeerde christen-crimineel”. Hoe kan dat?
„Wel, ik had iemand vermoord, maar was nooit veroordeeld, omdat de politie wel een slachtoffer, maar geen dader vond. In 1998 werd ik christen, maar leefde ik nog vier jaar met een moord. Na mijn bekering bad ik erom dat ik Gods Woord in alles zou volgen. Toen ik in Romeinen 13 las dat de overheid als Gods dienares het zwaard – van justitie – niet tevergeefs draagt, gaf ik mijzelf aan bij de politie. Ik kreeg veertien jaar en zat nu als christen-crimineel in de cel. Door goed gedrag en hard werken ‘verdiende’ ik acht jaar strafvermindering.”
Eduart, die nu assistent-pastor in een gemeente in Tirana is, trouwde met Suela Xhixhi, die voor PFA als gevangenispastor in de vrouwengevangenis ”Ali Demi” in Tirana werkt. Hun liefste werk is „gevangenen te bezoeken en hen te wijzen op de bevrijdende en helende kracht van het geloof in Jezus Christus”.
Eerwraak
„Het is mijn ervaring uit het gevangenispastoraat dat alleen het geloof in Jezus Christus gevangenen verandert”, aldus Suela. „Ik bezocht een vrouw die vanwege een moord op haar schoonmoeder gevangenzat. In Albanië bestaat eerwraak en zo vermoordde haar ex-man haar broer. De vrouw leed ontzettend. Zij mocht haar drie kinderen niet zien. Zij kwam tot geloof en begon te bidden voor haar kinderen, voor haar ex-man, die haar vreselijk had mishandeld, en voor haar schoonfamilie, die nooit begrip voor haar had getoond. Deze vrouw was merkbaar tot geloof gekomen; zij straalde vrede en vergevingsgezindheid uit, zodat de moordlust in de familie verdween. Vrijgekomen werd zij kinderoppas in een christelijk gezin en werd het contact met haar eigen kinderen hersteld.”
Suela Xhixhi (spreek uit: Dzi-dzi), in 1979 geboren in de Albanese stad Librazhd, provincie Elbasan, studeerde politicologie en bestuurskunde in Griekenland. Zij keerde terug naar Tirana en kon met haar zus – die christen was geworden – in een kerkgebouw een kamer huren. Toen Suela diensten bijwoonde, werd zij geraakt door het gepredikte Woord. In 2005 kwam zij tot geloof; in 2006 liet zij zich dopen. Bij Prison Fellowship Albania (PFA) kreeg Suela werk als gevangenispastor in een vrouwengevangenis. Via PFA leerde zij Eduart kennen. „Het was geen romantische verliefdheid”, verklaart Suela. „Ik wist van Eduarts criminele verleden. Maar de ontdekking dat wij beiden in het geloof waren, en gevangenen tot Christus wilden leiden, gaf de doorslag. Na intens gebed – ik verloor vijf kilo in vijf dagen – wist ik dat het Gods weg was.” Haar ouders waren aanvankelijk tegen, vanuit de gedachte: eens een crimineel, altijd een crimineel. Na zes maanden verkering trouwde Suela (zij was 33) met Eduart, toen 39 jaar. Suela Xhixhi is sinds december 2025 directrice van Prison Fellowship Albania.
