Erfgoed Alkmaar

Erfgoed Alkmaar Pagina van de vakgroep Erfgoed van de gemeente Alkmaar. Neem een kijkje achter de schermen op erfgoedalkmaar.nl

VONDST OP VRIJDAG: MEER SCHIETTUIG EN EEN BLAFFER🔴Vier weken geleden liet Guus hier de trekker zien van een pistool uit ...
05/06/2026

VONDST OP VRIJDAG: MEER SCHIETTUIG EN EEN BLAFFER
🔴Vier weken geleden liet Guus hier de trekker zien van een pistool uit een beerput achter het Alkmaarse stadhuis. Vandaag borduren we weer even voort op dat thema. Als vondst van deze week koos Guus voor jachttafereeltjes op een paar Delfts Blauwe tegels die onze archeologen kortgeleden vonden aan de Krebbesteeg.

🔴De tegeltjes in de Krebbesteeg waren gebruikt als bodembedekking in een ondergronds aangelegde goot. Waarschijnlijk weer een mooi voorbeeld van hergebruik van ouder bouwmateriaal.
Als centrale voorstelling zie je op de ene tegel een jachthond. Op de andere is een kruisboogschutter te zien, die zojuist een pijl afvuurt op een groep wegvluchtende vogels.

🔴Het lijken wel frames in een jachtfilm: jager en hond besluipen een groepje wilde eenden tot op schootsafstand. De hond krijgt een seintje en jaagt het groepje op, waarna de jager zijn prooi uitkiest en afdrukt.
Voor de adel en de rijke burgerij was de jacht een aangenaam tijdverdrijf. Door zulke tegels in huis op de wanden te plaatsen, was je er als het ware ook een beetje bij.

🔴Beide tegels hebben een blauwe versiering op een witte ondergrond. En dus een centraal thema dat we kunnen rekenen tot de jachtscénes. Maar er zijn ook verschillen. De tegels zijn waarschijnlijk niet in dezelfde periode gemaakt.
Delfts Blauwe tegels werden in de loop van de zeventiende eeuw geleidelijk dunner. In het begin waren ze ruim een cm dik maar de dikte liep in die tijd terug tot 0,6-0,7 cm.

🔴Het tegeltje met de hond is 1 cm dik en komt waarschijnlijk uit 1625 tot 1650. De andere tegel is 0,8 cm dik en komt waarschijnlijk uit 1650 tot 1675. De Bourgondische lelie waar we nog een stukje van zien op de tegel met de hond, is ook een wat oudere versiering. De spinnenkop die is gebruikt op de tegel met de kruisboogschutter is dan weer wat moderner.
Jachttaferelen bleven dus vrij lang in trek. Maar vooral de hoekversiering volgde de mode van de tijd. Maar uiteindelijk vielen ook de jachttafereeltjes niet langer in de smaak. Zo vonden de tegels alsnog hun eindbestemming in de goot. In dit geval heel letterlijk...

📌 Belicht door Guus van den Berg, archeoloog

04/06/2026

(Sorry voor het geluid van deze video… De microfoontjes hadden kuren🙈)

🔴Maarre, we komen weer even terug op de vier studenten stedebouw en bouwkunde van hogeschool InHolland. In opdracht van Erfgoed Alkmaar maken zij een 3D ervaring van de Waagtoren. Gisteren kon je zien dat we met Noor en Arjan naar boven gingen om getuige te zijn van het begin van het scanwerk. En vandaag spraken we met Stijn en Youp die bij de monumentenspecialisten informatie ophaalden over de geschiedenis en de bijzonderheden van de Waagtoren.

🔴De studenten maken dus een model van het interieur van de Waagtoren, zodat je straks als het ware door de toren naar boven kunt ín een soort game-wereld. De informatie die de studenten kregen van de vakgroep Erfgoed wordt daarin verwerkt.

📌Wist je trouwens dat je op Open Monumentendag kans maakt op een gratis beklimming van de Waagtoren onder begeleiding van onze stadsbeiaardier en stadsuurwerkmaker? In de tweede helft van augustus komen de gratis tickets online om te bestellen. Volg ons ook op

📌Als eerste op de hoogte zijn van het volledige programma van 12 en 13 september? Abonneer je op de nieuwsbrief via onze website.

03/06/2026

🔴Misschien had je het al gelezen in de lente-editie van Erfgoed Magazine Alkmaar. Vier studenten stedebouw en bouwkunde van hogeschool InHolland maken een 3D ervaring van de Waagtoren. Met Noor en Arjan gingen we naar boven om getuige te zijn van het begin van het scanwerk.

🔴In deze video praten we ook met Roel en Ruben van Erfgoed Alkmaar. Zij houden zich voor de vakgroep Erfgoed onder meer bezig met het digitaliseren van erfgoed. Zo maakt Ruben ook 3D-modellen van archeologische vondsten en monumenten. Maar dan van de buitenkant.
Wat de studenten van InHolland doen, is een model maken van het interieur van de Waagtoren, zodat je straks als het ware door de toren naar boven kunt ín een soort game-wereld.

🔴En terwijl wij boven in de toren waren, waren Stijn en Youp in het stadhuis in gesprek met onze monumentenspecialisten. Om meer te leren over de geschiedenis en de bijzonderheden van de Waagtoren. Zodat zij die informatie kunnen inbrengen in hun model.

📌Morgen deel 2 waarin ze alvast een tipje van de sluier oplichten.

(muziek: Movavi)

DETAIL OP DINSDAG: OP KOPEREN VOETEN🔴Het monumentale Müller-orgel in de Kapelkerk aan de Laat in Alkmaar kreeg bij de la...
02/06/2026

DETAIL OP DINSDAG: OP KOPEREN VOETEN
🔴Het monumentale Müller-orgel in de Kapelkerk aan de Laat in Alkmaar kreeg bij de laatste restauratie zijn oorspronkelijke kleuren terug. Het orgel is gebouwd in 1762. Voor de bovenbouw heeft de schilder een imitatie gemaakt van mahoniehout, aangezet met vergulde accenten. In dat deel zit het eigenlijke muziekinstrument. Op de onderbouw zijn juist zware bouwmaterialen geïmiteerd. Wit en rood maar ook grijs gewolkt marmer, met mahoniehouten deuren. In deze onderbouw is een tochtportaal gemaakt achter de oude hoofdingang aan de Kapelsteeg.

🔴In 2004 is een historisch kleuronderzoek gedaan om vast te stellen wat de oorspronkelijke kleuren waren. Daarbij leverde de kleur van de basementen en kapitelen van de pilasters van de onderbouw vraagtekens op. Hier werd een donkere kleur gevonden, met kleine goud-glimmende spikkeltjes erin. De restauratoren piekerden over een marmerimitatie met de gevonden kleuren, maar ze kwamen er niet uit. Totdat de toenmalige gemeentelijke kunsthistorica de restauratoren wees op een oud schildershandboek. Daarin werden ook technieken beschreven om metalen te imiteren. De imitatie witmarmeren zuilen hoorden dus voeten en koppen te hebben van geïmiteerd metaal.

🔴In de bronskleurige imitatieschildering die de restauratoren hebben aangebracht, zijn de hoge delen bewust wat lichter gekleurd. Zo ziet het eruit alsof het metaal regelmatig wordt opgewreven. In de dieper liggende delen is zelfs een groenige kleur toegevoegd, alsof het brons daar al wat meer verweerd is.

📌Wil je het orgel van dichtbij bekijken? Dat kan op Open Monumentendag, dit jaar op zaterdag 12 september.
Kun je niet zo lang wachten en heb je ook op vrijdag tijd? Loop dan eens binnen voor een gratis Kaasmarktconcert. Elke vrijdagochtend tijdens het kaasmarktseizoen wordt vanaf 11.00 uur het orgel bespeeld, steeds door een andere organist. Zo kun je deze maand luisteren naar Gert van Hoef (komende vrijdag), op 12 juni speelt Aarnout de Groen, op 19 juni Bart Vervaat, en de 26e wordt het concert verzorgd door Jan Pieter Teeuw.

📌 Dit detail is uitgelicht door Anne Pauptit, monumentenadviseur team Erfgoed, gemeente Alkmaar.

31/05/2026

Ja hoor, daar is ie dan! Aflevering 3 van ‘Oudegracht 243, Aan de slag’. De videoserie waarin we Johan en Michelle volgen bij de verbouwing van hun monument.

🔴Deze keer weer even aandacht voor de blik van de erfgoedspecialisten. We keken met onze bouwhistoricus Jeroen en monumentenadviseur Anne naar de oplossing voor het vraagstuk trap.
De oude, veel te steile, trap die je ook zag in aflevering 2, is monumentaal en blijft wel in het huis. Maar die trap is niet geschikt om te gebruiken. Dus er komt een nieuwe trap. En die sluit straks boven, op de eerste verdieping, mooi aan op de oude spiltrap.

🔴Zo gaat alles steeds in overleg met de vakgroep Erfgoed Alkmaar, die ook de vergunning verleende voor de verbouwing. Anne en Jeroen dragen er met hun adviezen en ondersteuning zorg voor dat Michelle en Johan, samen met hun architect en bouwteam, weloverwogen keuzes kunnen maken. Met als eindresultaat een huis waar je lekker kunt wonen en dat verbouwd is met respect voor de monumentale waarden.

📌 Volgende keer: een verrassende vondst op zolder die zorgt voor een prachtige afscheiding tussen de achterkamer en de tussenkamer…

📌 Bekijk de hele serie, inclusief de bouwhistoricus ontdekkingstocht met Jeroen, op YouTube Erfgoed Alkmaar.

🔴Vandaag is het bunkerdag! Een mooie gelegenheid om een bezoekje te brengen aan de bunker in de Alkmaarder Hout. Voor 7,...
30/05/2026

🔴Vandaag is het bunkerdag! Een mooie gelegenheid om een bezoekje te brengen aan de bunker in de Alkmaarder Hout. Voor 7,50 koop je een polsbandje (kinderen van 4 tot 12 betalen 4 euro en voor kinderen tot en met 3 en voor veteranen is het gratis). Daarvoor mag je alle locaties bezoeken die meedoen, zoals bijvoorbeeld de bunker in Egmond aan zee.

🔴Maar even over de bunker in de Alkmaarder Hout:
In 1943 bouwde de Duitse bezetter hier een telefoonbunker. Voor de bezetter een belangrijke plek, want Alkmaar was een knooppunt van telefoonlijnen.
Het dak en de muren zijn twee tot drie meter dik, en van beton. Zelfs een bom van vijfhonderd kilo kan hier niet doorheen. Op het dak was een een observatiepost.
En op de muur waren nepramen geschilderd, met gordijnen en geraniums. Zo leek het aan de buitenkant op een woning. Geruchten gaan dat op het dak een vijver geschilderd was. De hoofdingang was afgesloten met een hek en er waren twee schietgaten aanwezig waarmee de ingang verdedigd kon worden. Meerdere druk- en gasdichte deuren beschermen de manschappen die binnen zaten. Zes mannen zorgden dag en nacht voor het onderhoud van het telefoonnetwerk. Zij aten en sliepen hier ook.

🔴Tegenwoordig zit Museum Alkmaar ’40 – ’45 in de bunker. Met exposities over de Tweede Wereldoorlog in Alkmaar en omgeving. Ook zijn er veel persoonlijke verhalen verzameld.

📌 Meer info over vind je op bunkerdag.nl. De bunker is ook (gratis) geopend op Open Monumentendag, dit jaar op zaterdag 12 september.

UIT DE ERFGOEDAGENDA VOOR DE REGIO ALKMAAR🔴Laat je onderdompelen in het De Rijp van de jaren zeventig tijdens Filmcafé D...
30/05/2026

UIT DE ERFGOEDAGENDA VOOR DE REGIO ALKMAAR
🔴Laat je onderdompelen in het De Rijp van de jaren zeventig tijdens Filmcafé De Rijp op beeld in De Groene Zwaan, op vrijdagavond 5 juni. Dit is weer een initiatief van Erfgoedpodium Schermereiland. Een samenwerking tussen Oudheidkundige vereniging het Schermereiland, Museum In ’t Houten Huis en De Groene Zwaan. Lees er meer over in de Erfgoedagenda voor de regio Alkmaar, op onze website.

🔴En daar vind je nog veel meer leuks om te doen als je een liefhebber bent van erfgoed en historie.
📌 Zo is er vanochtend weer een rondleiding in de Grote Kerk Alkmaar (bestel je gratis ticket)
📌 En vanmiddag kun je in de mooie historische binnenstad genieten van de Alkmaar Pride Grachtenparade
📌 Op 5 juni is er weer een gratis Kaasmarkt Orgelconcert in de Grote Kerk Alkmaar
📌 En in het weekend van 6 en 7 juni kun je je weer onderdompelen in de zestiende eeuw tijdens Kaeskoppenstad
📌 Op 8 juni organiseert de Historische Vereniging Alkmaar een ‘kruip door sluip door’ steegjeswandeling door de binnenstad met bijbehorende verhalen (let vooral ook op de gekke namen!)
📌 Verder kun je in Museum In ’t Houten Huis in De Rijp nog steeds de tentoonstelling over het leven en werk van Pieter Borstlap bezoeken, gecombineerd met een tentoonstelling van werk van zijn oud leerlingen.
📌 En vergeet niet de tentoonstelling van de Kunstuitleen ‘Waar verhalen blijven’ in de consistorie van de Grote kerk Alkmaar (nog tot en met 1 juli te zien).

🗓️ Lees meer in de Erfgoedagenda op erfgoedalkmaar.nl
Organiseer je zelf iets dat over erfgoed en historie gaat of dat plaatsvindt in een monument in Alkmaar of omgeving? Meld het dan gratis aan voor de Erfgoedagenda voor de regio Alkmaar.

VONDST OP VRIJDAG: HOUTEN KELDERVLOER🔴Een zeer recente vondst koos Maartje voor deze vrijdag! Misschien had je het al ge...
29/05/2026

VONDST OP VRIJDAG: HOUTEN KELDERVLOER
🔴Een zeer recente vondst koos Maartje voor deze vrijdag! Misschien had je het al gezien, maar de afgelopen twee weken waren onze archeologen druk bezig aan de Gedempte Nieuwesloot 16-18. Tijdens het onderzoek zijn twee ‘kamerwoningen’ opgegraven. Dit zijn kleine huisjes waar vroeger de armere mensen in woonden. Achter één van de huisjes deden de archeologen een opvallende vondst. Een houten keldervloer.

🔴Tijdens het opgraven in het pand op nummer 16 stuitten de archeologen op een langwerpige kelder. Wat bijzonder was aan deze kelder was de houten vloer van twee brede planken. Meestal is een kelder helemaal van bakstenen gemaakt. De huidige theorie is dat de kelder onderdeel geweest kan zijn van een wasserette uit ongeveer de zeventiende eeuw. In het filmpje bij de Vondst op vrijdag van vorige week, zagen we Guus bij een grote bakstenen bak, waarvan hij op dat moment nog niet wist waarvoor die gediend had. In de tekst daaronder kon je al lezen dat de gedachten uiteindelijk uitgingen naar een zeventiende-eeuwse wasserette.

🔴En dat denken we nog steeds, ook omdat vlakbij deze plek textiel werd geproduceerd. En de pas geweven stoffen moesten ook gewassen worden. Van de planken van keldervloer zijn monsters genomen voor dendrochronologisch onderzoek. Daarbij kun je aan de hand van jaarringen bepalen hoe oud het gebruikte hout is. Onder de planken kwamen drie balken tevoorschijn waar de planken haaks op lagen.

Eén van de balken had een smalle, rechtopstaande rand en meerdere spijkers. Vooral die opstaande rand is apart. Een andere balk had een inkeping aan de bovenzijde, en de derde balk was licht gebogen en leek afkomstig van een dakspant.
Omdat de eerste balk zo afwijkend was, vroegen we collega Jeroen, onze bouwhistoricus, om mee te kijken. Ook hij had vraagtekens bij de functie van de balk met de opstaande rand. Het was iets wat hij niet eerder had gezien. Het had een raamkozijn kunnen zijn, maar dat paste weer niet in het tijdsbetek. Als deze plek, zoals nu geschat, inderdaad zeventiende-eeuws is.

🔴Toevallig was net archeologisch houtexpert Silke Lange te gast in het Archeologisch Centrum. Zij doet onderzoek naar ons houten speelgoed (binnenkort meer hierover!). Ook zij kwam even naar het hout kijken. Door goed te observeren, te voelen en te kloppen, concludeerde ze al snel dat het om een eikenhouten balk gaat. Ook zij boog zich over de opvallende rand. Zij zag meteen dat er op de plekken waar het extra randje ontbrak, restjes zaten van teer. Maar nog geen idee wat dat betekent. Verder viel het haar op dat je aan één kant van de balk heel duidelijk kunt zien dat de balk met een handzaag gezaagd is. Een andere kant van de balk liet weer duidelijke haksporen zien van een bijl.

🔴Die verschillende bewerkingssporen lijken erop te wijzen dat de balk een eerder leven heeft gehad. Voordat hij dus gebruikt werd in de bodem van onze kelder.
Ook van deze balk is een monster genomen. Voor nu denken we dat dit hout dus ouder is dan de rest van de kelder. Maar we weten meer als de resultaten van het onderzoek bekend zijn.
Conclusie: we zijn voorlopig nog wel even bezig. In de archeologie blijft het vaak een kwestie van goed kijken, vergelijken en je ervaring en gevoel gebruiken om uit te komen bij de oorspronkelijke functie van een object.

📌 Deze vondst is belicht door Maartje Kramer, depotbeheerder Archeologisch Centrum

📌 Ontdek meer over deze opgraving op onze website: https://www.erfgoedalkmaar.nl/nieuws/graven-in-de-voormalige-dumpstore-aan-de-gedempte-nieuwesloot/

28/05/2026

🔴Lekker warm vandaag! En je zou het niet bedenken, maar juist dit weer is zeer geschikt voor een poetsbeurt van bijvoorbeeld het uurwerk van de Kapelkerk.
Dus onze stadsuurwerkmaker Boris Stiensma klom vanochtend naar boven om zijn lievelingsuurwerk eens goed te verzorgen.

🔴Dit uurwerk uit 1540 is volgens Boris het mooiste en meest oorspronkelijke uurwerk in de gemeente Alkmaar.
Drie keer per week windt hij het op met de hand. Maar het uurwerk heeft ook onderhoud nodig. Dat gebeurt elk half jaar. De tandwielen zijn ingevet om soepel te lopen, maar dat vet trekt stof aan en stof zorgt voor slijtage. Dus twee keer per jaar wordt dat eraf gehaald. Bij voorkeur op een warme dag, want dan is het vet gesmolten en gaat alles er makkelijk af. Vervolgens komt er een nieuwe vetlaag op en dan kan het uurwerk weer een halfjaar mee.
Wist je trouwens dat je, als je daar beneden op het pleintje staat, aan het Verdronkenoord, je het uurwerk boven soms kunt horen ratelen?

DETAIL OP DINSDAG: GEMERKTE BOUWSTENEN🔴Vandaag gaan we weer even de Grote Kerk Alkmaar in voor het detail van de week.De...
26/05/2026

DETAIL OP DINSDAG: GEMERKTE BOUWSTENEN
🔴Vandaag gaan we weer even de Grote Kerk Alkmaar in voor het detail van de week.
De bouw van dit grootste monument in Alkmaar, 500 jaar geleden, was goed georganiseerd. Een deel van de natuurstenen onderdelen werd kant-en-klaar aangevoerd. Die werden in steenhouwerswerkplaatsen bij de steengroeve gefabriceerd. De grote zware blokken moesten met handkracht op zijn plek worden gebracht en werden dan in specie vermetseld. Dan wil je niet naar elk blok moeten zoeken voor de juiste plaatsing. Daarom werden blokken die bij elkaar pasten, gemerkt. En voor die registratie zijn in Alkmaar verschillende manieren teruggevonden. Daaruit maken we op dat het blijkbaar geen probleem was als de lagen onderling verwisseld werden. Maar de blokken die samen een laag of schijf vormden moesten wel herkenbaar zijn. Deze paringsmerken mochten gewoon op het zichtvlak worden ingehakt. De kerk zou later toch dun afgepleisterd en beschilderd worden, was het idee. Maar omdat alle kalk- en witsellagen later weer verwijderd zijn, kun je op een aantal plekken de plaatsingsmerken toch zien. Op de halfzuilen tussen de zuiderkapellen zitten ze gewoon op ooghoogte. En op de grote zuidwestelijke vieringkolom zie je de merken II, III en IIII toevallig precies boven elkaar...

📌Wil je de merktekens van dichtbij bekijken? Vanaf volgende week is de kerk weer 6 dagen per week geopend! Op dinsdag tot en met zondag van 10.00 tot 17.00 uur.
En natuurlijk op Open Monumentendag, dit jaar op zaterdag 12 september. Dan is er weer de Erfgoedmarkt en een heleboel toffe kinderactiviteiten!

📌Dit detail is uitgelicht door Anne Pauptit, monumentenadviseur team Erfgoed, gemeente Alkmaar.

Adres

Mallegatsplein 10
Alkmaar
1800BC

Openingstijden

Maandag 09:00 - 17:00
Dinsdag 09:00 - 17:00
Woensdag 09:00 - 17:00
Donderdag 09:00 - 17:00
Vrijdag 09:00 - 17:00

Telefoon

14072

Website

Meldingen

Wees de eerste die het weet en laat ons u een e-mail sturen wanneer Erfgoed Alkmaar nieuws en promoties plaatst. Uw e-mailadres wordt niet voor andere doeleinden gebruikt en u kunt zich op elk gewenst moment afmelden.

Contact De Plaats Van Aanbidding

Stuur een bericht naar Erfgoed Alkmaar:

Snelkoppelingen

Delen