24/07/2026
TERLUPA NIAT JAMAK TAQDIM KETIKA SOLAT PERTAMA, MASIHKAH BOLEH JAMAK?
SOALAN
Saya sedang bermusafir dan ingin menunaikan solat Jamak Taqdim Zuhur dan Asar. Namun, ketika memulakan solat Zuhur, saya terlupa untuk berniat jamak.
Ketika berada pada rakaat terakhir, barulah saya teringat bahawa saya sebenarnya ingin menjamakkan solat Zuhur dengan Asar.
Adakah saya masih boleh berniat Jamak Taqdim ketika itu? Atau niat jamak mesti dilakukan sejak takbiratul ihram? Bagaimana p**a jika saya hanya teringat selepas selesai memberi salam?
JAWAPAN RINGKAS
Jika seseorang terlupa berniat Jamak Taqdim ketika takbiratul ihram, dia masih boleh berniat jamak pada mana-mana bahagian dalam solat pertama selagi solat tersebut belum selesai.
Sebagai contoh, seseorang ingin melakukan Jamak Taqdim Zuhur dengan Asar. Sekiranya dia terlupa berniat jamak ketika takbiratul ihram solat Zuhur dan hanya teringat pada rakaat kedua, ketiga atau keempat, dia masih boleh menghadirkan niat jamak ketika itu.
Namun, jika dia langsung tidak berniat jamak sehingga selesai solat pertama, maka dia tidak boleh menjamakkan solat kedua berdasarkan solat pertama tersebut. Sekiranya masih mahu melakukan Jamak Taqdim, antara solusi yang dinyatakan ialah melakukan i‘adah, iaitu mengulangi solat pertama dengan niat jamak, kemudian diikuti dengan solat kedua.
Perkara ini berbeza dengan niat qasar. Niat qasar mestilah dilakukan ketika takbiratul ihram. Jika terlupa berniat qasar, solat tersebut hendaklah disempurnakan empat rakaat.
DALIL KEHARUSAN QASAR KETIKA MUSAFIR
Allah SWT berfirman:
وَإِذَا ضَرَبْتُمْ فِى ٱلْأَرْضِ فَلَيْسَ عَلَيْكُمْ جُنَاحٌ أَن تَقْصُرُوا۟ مِنَ ٱلصَّلَوٰةِ إِنْ خِفْتُمْ أَن يَفْتِنَكُمُ ٱلَّذِينَ كَفَرُوٓا۟ ۚ إِنَّ ٱلْكَٰفِرِينَ كَانُوا۟ لَكُمْ عَدُوًّا مُّبِينًا
Maksudnya:
“Dan apabila kamu musafir di muka bumi, maka kamu tidaklah berdosa ‘mengqasarkan’ (memendekkan) sembahyang jika kamu takut diserang oleh orang-orang kafir. Sesungguhnya orang-orang kafir itu adalah musuh yang amat nyata bagi kamu.”
(Surah al-Nisa’: 101)
Para ulama bersepakat bahawa qasar merupakan rukhsah atau keringanan yang diberikan kepada orang yang bermusafir apabila memenuhi syarat-syaratnya.
Manakala menurut jumhur ulama daripada mazhab Syafi‘i, Maliki dan Hanbali, jamak juga diharuskan dalam permusafiran yang memenuhi syarat-syarat yang ditetapkan.
KUPASAN FIQH
Solat qasar dan jamak merupakan dua perkara yang berbeza.
Qasar bermaksud memendekkan solat fardu yang mempunyai empat rakaat kepada dua rakaat.
Jamak p**a bermaksud menghimpunkan dua solat fardu, iaitu antara Zuhur dengan Asar atau Maghrib dengan Isyak.
Jamak terbahagi kepada:
Jamak Taqdim, iaitu melakukan kedua-dua solat dalam waktu solat yang pertama.
Contohnya, menunaikan Zuhur kemudian Asar dalam waktu Zuhur.
Jamak Ta‘khir, iaitu melakukan kedua-dua solat dalam waktu solat yang kedua.
Contohnya, menunaikan Zuhur dan Asar dalam waktu Asar.
Perbezaan ini penting kerana waktu yang ditetapkan untuk berniat qasar, Jamak Taqdim dan Jamak Ta‘khir adalah berbeza.
BILAKAH NIAT JAMAK TAQDIM PERLU DILAKUKAN?
Menurut mazhab Syafi‘i, antara syarat Jamak Taqdim ialah berniat jamak sebelum selesai solat pertama.
Niat tersebut boleh dihadirkan pada mana-mana bahagian dalam solat pertama.
Walau bagaimanapun, yang lebih afdal ialah menghadirkan niat jamak ketika takbiratul ihram.
Sebagai contoh, seseorang ingin menjamakkan Zuhur dengan Asar dalam waktu Zuhur.
Sekiranya dia terlupa berniat jamak ketika takbiratul ihram, tetapi teringat ketika masih menunaikan solat Zuhur, dia masih boleh berniat Jamak Taqdim pada ketika itu.
Oleh itu, terlupa berniat jamak ketika takbiratul ihram tidak menyebabkan peluang untuk melakukan Jamak Taqdim terus terlepas.
TERINGAT PADA RAKAAT KEDUA, KETIGA ATAU KEEMPAT
Jika seseorang hanya teringat ketika rakaat kedua bahawa dia ingin melakukan Jamak Taqdim, dia masih boleh berniat ketika itu.
Begitu juga jika baru teringat ketika rakaat ketiga atau keempat.
Hal ini kerana syarat Jamak Taqdim ialah:
Niat jamak hendaklah dilakukan pada mana-mana bahagian dalam solat pertama sebelum solat tersebut selesai.
Contohnya, seseorang sedang menunaikan Zuhur. Ketika rakaat keempat barulah dia teringat bahawa dia mahu menjamakkan Zuhur dengan Asar.
Dia boleh menghadirkan niat Jamak Taqdim ketika itu, menyempurnakan solat Zuhur, kemudian menunaikan Asar dengan menjaga syarat-syarat Jamak Taqdim yang lain.
