07/06/2026
PERKONGSIAN ILMU
Adab Berjemaah, Menjaga Kesatuan Saf, Menghormati Imam yang dilantik pemerintah, dan mengelakkan perpecahan dalam masjid Adalah Syariat Islam
1.Solat berjemaah dibina atas prinsip mengikut imam
Rasulullah SAW bersabda:
"Sesungguhnya imam itu dilantik untuk diikuti."
(Riwayat Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim)
Hadis ini menjadi asas bahawa imam bukan sekadar orang yang berdiri di hadapan, bahkan beliau merupakan simbol penyatuan jemaah.
Oleh sebab itu, para makmum diperintahkan:
* Tidak mendahului imam.
* Tidak berselisih dengan imam.
* Mengikuti imam dalam pergerakan solat.
Jika dalam pergerakan solat pun dilarang mendahului imam, maka lebih utama lagi tidak mendahului imam dalam memulakan jemaah tanpa keuzuran syarie.
2.Menunggu imam adalah adab para sahabat
Pada zaman Rasulullah SAW, para sahabat menunggu Baginda untuk mengimamkan solat.
Daripada Abu Qatadah al-Ansari:
"Rasulullah SAW pernah terlewat sedikit untuk solat Isyak sehingga sebahagian sahabat tertidur kerana menunggu Baginda."
Namun mereka tidak membentuk jemaah lain walaupun Baginda lewat sedikit.
(Riwayat Sahih al-Bukhari dan Sahih Muslim)
Ini menunjukkan para sahabat memahami bahawa menunggu imam yang ditetapkan lebih utama daripada tergesa-gesa memulakan jemaah sendiri.
3.Bilal menunggu arahan Nabi SAW sebelum iqamah
Dalam sirah, Bilal bin Rabah bukanlah mengiqamahkan solat sesuka hati.
Beliau menunggu kehadiran dan arahan Rasulullah SAW terlebih dahulu.
Daripada Jabir bin Samurah:
Bilal tidak mengiqamahkan solat sehingga beliau melihat Rasulullah SAW keluar. Apabila melihat Baginda keluar, beliau terus mengiqamahkan solat.
(Riwayat Sahih Muslim)
Hadis ini menjadi dalil bahawa muazzin atau bilal mempunyai adab dengan imam.
Maka amalan menunggu arahan imam sebelum iqamah bukan perkara baharu, bahkan mempunyai contoh daripada sunnah Rasulullah SAW sendiri.
4.Makmum hendaklah menunggu iqamah sebelum masuk saf
Secara hukum, seseorang boleh berada dalam saf lebih awal.
Namun dari sudut adab pengurusan jemaah, kebiasaan menunggu iqamah sebelum merapatkan saf adalah bertujuan:
* Memudahkan penyusunan saf.
* Mengelakkan kekeliruan.
* Menunjukkan kesatuan jemaah.
Oleh sebab itu para ulama sentiasa menekankan bahawa menjaga tertib masjid adalah sebahagian daripada menjaga kehormatan syiar Allah.
Firman Allah SWT:
"Dan sesiapa yang mengagungkan syiar-syiar Allah, maka sesungguhnya ia daripada ketakwaan hati."
(Surah al-Hajj: 32)
5.Imam yang dilantik pemerintah mempunyai hak keutamaan*
Dalam mazhab Syafie dan jumhur ulama, imam ratib (imam rasmi masjid) mempunyai hak untuk mengimamkan solat.
Imam al-Nawawi رحمه الله menyebut:
Imam ratib masjid lebih berhak menjadi imam daripada orang lain.
Rujuk Al-Majmu' Syarh al-Muhazzab.
Lebih-lebih lagi jika imam tersebut dilantik oleh pemerintah Islam atau Sultan sebagai ulil amri yang sah.
Firman Allah SWT:
"Wahai orang-orang yang beriman, taatilah Allah, taatilah Rasul dan pemimpin dalam kalangan kamu."
(Surah al-Nisa': 59)
Dalam konteks Malaysia, imam yang ditauliahkan dan dilantik oleh Sultan sebagai Ketua Agama Islam negeri atau Imam lantikan Majlis Agama Negeri atau Jabatan Agama Islam Negeri mempunyai kedudukan yang perlu dihormati selagi tidak memerintahkan maksiat.
6.Membuat jemaah sendiri kerana imam lewat sedikit adalah perbuatan yang tidak wajar
Jika imam tidak hadir langsung atau lewat terlalu lama sehingga keluar waktu solat atau menimbulkan kesukaran yang nyata, maka boleh dilantik imam lain.
Namun jika imam:
* Sedang dalam perjalanan ke masjid
* Lewat beberapa minit daripada kebiasaan
* Tiada makluman beliau tidak hadir
- Imam sedang dalam program rasmi
maka tindakan sebahagian makmum membentuk jemaah sendiri boleh menimbulkan:
* Perpecahan jemaah.
* Menjatuhkan wibawa imam.
* Menimbulkan fitnah dalam kalangan masyarakat.
* Menghilangkan tujuan asal solat berjemaah iaitu penyatuan umat.
Saidina Umar bin al-Khattab pernah menegaskan:
"Tiada Islam tanpa jemaah, tiada jemaah tanpa kepimpinan, dan tiada kepimpinan tanpa ketaatan."
(Direkodkan dalam athar "Tafsir Al-Tabari, Jami' Bayan al-'Ilm Wa Fadlih & Al-Sunnah)
Ini menggambarkan bahawa kestabilan jemaah dibina atas penghormatan kepada kepimpinan yang sah.
Kesimpulan
Adab yang lebih menepati sunnah dan maslahat masjid ialah:
1. Muazzin menunggu kehadiran atau arahan imam sebelum iqamah.
2. Makmum menghormati tertib masjid dan menunggu iqamah untuk pembentukan saf secara teratur.
3. Mengutamakan imam ratib yang dilantik secara rasmi.
4. Tidak tergesa-gesa membentuk jemaah lain hanya kerana imam lewat sedikit daripada kebiasaan.
5. Mengutamakan perpaduan dan kesatuan jemaah berbanding kehendak individu.
Kerana tujuan terbesar solat berjemaah bukan sekadar memperoleh pahala berjemaah, tetapi juga mendidik umat supaya hidup di bawah disiplin, kepimpinan dan kesatuan sebagaimana yang ditunjukkan oleh Rasulullah SAW dan para sahabat رضي الله عنهم.
