03/06/2026
TAQLID MAZHAB BUKAN UKAN CARI MUDAH,
TAPI CARI SOLUSI SYARIE
Masih ada yang salah faham bila dengar istilah “taqlid mazhab lain selepas sesuatu berlaku”, terus dianggap seperti mencari-cari jalan mudah untuk menghalalkan kesalahan.
Padahal para fuqaha’ mazhab Syafi‘i sendiri membahaskan isu ini dalam bab taqlid dan fatwa.
Bukan semua taqlid selepas berlaku sesuatu perbuatan itu tercela. Bahkan dalam keadaan tertentu, ia menjadi jalan keluar daripada kesukaran dan kemudaratan, selagi bukan kerana bermain-main dengan agama atau memilih pendapat paling ringan semata-mata mengikut hawa nafsu.
Imam Ibn Hajar al-Haytami رحمه الله menyebut:
وَيَجُوزُ تَقْلِيدُ الْمَفْضُولِ مَعَ وُجُودِ الْفَاضِلِ
“Maka harus bertaqlid kepada mazhab yang kurang afdhal walaupun ada mazhab yang lebih afdhal.”
Bahkan dalam Hāsyiah al-Bujayrimī disebut:
وَمَنْ ابْتُلِيَ بِشَيْءٍ مِنَ الْمُخْتَلَفِ فِيهِ فَلْيُقَلِّدْ مَنْ أَجَازَ
“Sesiapa yang diuji dengan suatu perkara yang diperselisihkan padanya, maka bolehlah dia bertaqlid kepada pihak yang mengharuskannya.”
Kaedah ini masyhur disebut oleh para fuqaha’ dalam bab fatwa dan taqlid.
Sebab itu para ulama membezakan antara:
• Orang yang sengaja mencari helah untuk melepaskan diri daripada hukum.
Dengan,
• Orang yang sudah terjatuh dalam suatu masalah, lalu ahli ilmu mencari jalan syarie yang muktabar untuk mengelakkan mudarat lebih besar.
Ini bukan soal “menghalalkan apa yang sudah berlaku”.
Tetapi soal: bagaimana fiqh menyelesaikan kemelut umat dengan disiplin ilmu, bukan emosi.
Sebab itu dalam isu lembu korban yang disembelih tak menepati syarat mazhab kita, sebahagian ahli ilmu melihat ada keperluan meneliti pandangan mazhab lain yang muktabar agar tidak terus menghukum bangkai dan rosak ibadah korban seluruh peserta.
Contoh Isu Fiqh Sembelihan
Dalam mazhab Syafi‘i:
✔ Putus halkum (salur nafas)
✔ Putus marih (salur makan)
Namun ada keadaan:
✔ Halkum putus
✔ Wadajain putus
✘ Marih tidak putus sempurna
Dalam mazhab Maliki, sembelihan seperti ini boleh dianggap sah dengan syarat-syaratnya dipenuhi, antaranya bacaan basmalah ketika sembelihan.
Maka para fuqaha’ membahaskan keharusan taqlid kepada mazhab muktabar selepas berlaku sesuatu kejadian bagi mengelakkan mudarat yang lebih besar.
Bukan bermaksud mazhab sendiri ditinggalkan.
Tetapi fiqh Islam lebih luas daripada sempitnya emosi kita.
Namun, satu perkara penting:
Taqlid bukan lesen bermain pilih hukum sesuka hati.
Para ulama tetap menegaskan: tidak boleh talfiq yang membawa kepada mempermainkan agama, dan tidak boleh sengaja memburu rukhsah demi hawa nafsu.
Sebab itu orang awam perlu kembali kepada ahli ilmu yang benar-benar faqih, amanah dan memahami maqasid syariah, bukan sekadar “petik pandangan” yang sedap didengar.
Fiqh bukan sekadar tahu halal haram.
Fiqh juga ialah: bagaimana menyelamatkan manusia daripada kerosakan dengan tetap menjaga batas syariat.
