03/10/2026
မီးဟုန်းဟုန်းတောက်လောင်နေတယ်
¨༺ ❦ 모 ༻¨
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သတ္တဝါတို့၏ စရိုက်လက္ခဏာ၊ ယုံကြည်မှုနှင့် ဉာဏ်ရည်ဉာဏ်သွေးတို့ကို လိုက်လျောညီထွေစွာ တရားဟောကြားတော်မူရာ၌ အလွန်ကျွမ်းကျင်လိမ္မာတော်မူသည်။ ထိုသို့ သတ္တဝါတို့၏ အယူအဆနှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်သော အကြောင်းအရာများကို အခြေခံ၍ တရားပြသဆုံးမတော်မူခြင်းသည် ဥပါယကောသလ္လဉာဏ်တော်၏ ထူးခြားသော သဘောတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်သည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင် လက်ထက်တော်အခါက အိန္ဒိယနိုင်ငံ ဥရုဝေလအရပ်တွင် မီးကို ပူဇော်ကိုးကွယ်ကြသော ဇဋိလရသေ့များစွာ ရှိခဲ့ကြသည်။ ထိုရသေ့များကို ဦးဆောင်နေသူမှာ ဥရုဝေလကဿပ၊ နဒီကဿပနှင့် ဂယာကဿပဟူသော ညီနောင်သုံးပါးတို့ ဖြစ်ကြသည်။ အစ်ကိုအကြီးဆုံး ဥရုဝေလကဿပသည် တပည့်ရသေ့ ၅၀၀၊ ညီအလတ် နဒီကဿပသည် တပည့်ရသေ့ ၃၀၀၊ ညီအငယ် ဂယာကဿပသည် တပည့်ရသေ့ ၂၀၀ တို့ကို အသီးသီး ဦးဆောင်ခဲ့ကြပြီး စုစုပေါင်း ရသေ့ ၁,၀၀၀ ရှိခဲ့သည်။
သူတို့သည် မိရိုးဖလာ ယုံကြည်ကိုးကွယ်မှုအရ မီးကို ပူဇော်ခြင်းဖြင့် စိတ်နှလုံးသန့်စင်ကာ မောက္ခသို့ ရောက်ရှိနိုင်သည်ဟု ယုံကြည်ထားကြသော မီးကိုးကွယ်သည့် ရသေ့များ ဖြစ်ကြသည်။ အထူးသဖြင့် ဥရုဝေလကဿပသည် မိမိကိုယ်ကို အလွန်တရာ ဂုဏ်ယူဝင့်ကြွားသူဖြစ်ပြီး များစွာသော တပည့်တို့၏ ကြည်ညိုလေးစားမှုကိုလည်း ခံယူထားသူ ဖြစ်သည်။
တစ်နေ့သ၌ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဥရုဝေလကဿပ၏ ကျောင်းသို့ ကြွရောက်တော်မူပြီး မီးပူဇော်ရာ မီးတင်းကုတ်အတွင်း တစ်ညတာ သီတင်းသုံးခွင့် ပြုပါရန် မိန့်ကြားတော်မူခဲ့သည်။ ဥရုဝေလကဿပကလည်း ထိုမီးတင်းကုတ်အတွင်း၌ အလွန်ကြမ်းတမ်းပြီး အဆိပ်ပြင်းသော နဂါးကြီးတစ်ကောင် နေထိုင်ကြောင်း၊ ထိုနဂါးသည် အမျက်ထွက်လျှင် မီးခိုးမီးလျှံများဖြင့် တိုက်ခိုက်တတ်ကြောင်း ပြောပြကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို တားမြစ်ခဲ့သည်။ သို့သော် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မိမိ၏ တန်ခိုးတော်ကို သိရှိတော်မူသဖြင့် မီးတင်းကုတ်အတွင်း၌ သီတင်းသုံးတော်မူခဲ့သည်။
ညဉ့်အခါတွင် နဂါးကြီးသည် မြတ်စွာဘုရားရှင်ကို အမျက်ထွက်ကာ မီးခိုးများ၊ မီးလျှံများ ထုတ်လွှတ်၍ တိုက်ခိုက်လေသည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည်လည်း တေဇောကသိုဏ်းဈာန်ကို ဝင်စားတော်မူပြီး မိမိ၏ တန်ခိုးတော်ဖြင့် နဂါး၏ မီးအရှိန်ကို အောင်နိုင်တော်မူခဲ့သည်။ နဂါးကြီး၏ မီးလျှံနှင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးမီးတို့သည် အချင်းချင်း အရှိန်ပြင်းစွာ ထွက်ပေါ်ခဲ့သော်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ကိုယ်တော်၌ မည်သည့်ဘေးအန္တရာယ်မျှ မဖြစ်ပေါ်ခဲ့ပေ။ နောက်ဆုံး၌ နဂါးကြီးကို အောင်နိုင်တော်မူပြီး သပိတ်တော်အတွင်း ထည့်သွင်းပြသတော်မူခဲ့သည်။
နံနက်မိုးသောက်သောအခါ ဥရုဝေလကဿပသည် မြတ်စွာဘုရားရှင် ဘေးကင်းစွာ ရှိနေသည်ကို တွေ့မြင်ရသော်လည်း မိမိ၏ အယူအဆကို ချက်ချင်းစွန့်လွှတ်နိုင်ခြင်း မရှိသေးပေ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးတော်ကို အံ့ဩလေးစားသော်လည်း မိမိသည်သာ မြင့်မြတ်သော ရသေ့ကြီးဖြစ်သည်ဟု စွဲလမ်းနေဆဲ ဖြစ်သည်။
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဥရုဝေလကဿပ၏ မာနနှင့် အယူမှားတို့ကို ပယ်ဖျောက်စေရန် တန်ခိုးပြာဋိဟာများစွာဖြင့် ဆုံးမတော်မူခဲ့သည်။ ထိုသို့ အကြိမ်ကြိမ် တရားပြသဆုံးမတော်မူပြီးနောက် ဥရုဝေလကဿပသည် မိမိ၏ အယူအဆမှားယွင်းမှုကို သိမြင်လာကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တရားတော်ကို ယုံကြည်လက်ခံလာခဲ့သည်။ နောက်ဆုံးတွင် ဥရုဝေလကဿပနှင့် သူ၏ တပည့်ရသေ့ ၅၀၀ တို့သည် မီးပူဇော်ရာ ပစ္စည်းများနှင့် ရသေ့အသုံးအဆောင်များကို နေရစ်စေကာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ၌ ရဟန်းပြုခဲ့ကြသည်။
ဥရုဝေလကဿပ၏ ညီအလတ် နဒီကဿပနှင့် ညီအငယ် ဂယာကဿပတို့သည် မြစ်အောက်ပိုင်းတွင် အသီးသီး သီတင်းသုံးနေထိုင်ကြသူများ ဖြစ်ကြသည်။ တစ်နေ့တွင် မြစ်ရေထဲ၌ မျှောပါလာသော မီးပူဇော်ရာ ပစ္စည်းများနှင့် ရသေ့အသုံးအဆောင်များကို တွေ့မြင်ကြရာ မိမိတို့၏ အစ်ကိုကြီးနှင့် တပည့်များ အဘယ်ကြောင့် ထိုသို့ ပြုလုပ်ကြသည်ကို သိလိုသဖြင့် ဥရုဝေလကဿပထံသို့ လိုက်လာခဲ့ကြသည်။ ထိုအခါ အစ်ကိုကြီးနှင့် တပည့်များ ရဟန်းပြုထားကြသည်ကို တွေ့မြင်ရပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တရားတော်ကို နာယူခွင့်ရခဲ့ကြသည်။ တရားတော်၏ အနှစ်သာရကို နားလည်သဘောပေါက်လာကြသဖြင့် နဒီကဿပနှင့် တပည့် ၃၀၀၊ ဂယာကဿပနှင့် တပည့် ၂၀၀ တို့သည်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ၌ ရဟန်းပြုခဲ့ကြလေသည်။
ဤသို့ဖြင့် ယခင်က မီးကို ပူဇော်ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသော ကဿပညီနောင်သုံးပါးနှင့် တပည့်ရသေ့ ၁,၀၀၀ တို့သည် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တပည့်ရဟန်းများ ဖြစ်လာခဲ့ကြသည်။
ထို့နောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုရဟန်း ၁,၀၀၀ တို့ကို ခေါ်ဆောင်၍ ဂယာသီသတောင်သို့ ကြွရောက်တော်မူခဲ့သည်။ ယခင်က မီးကို အလွန်အမင်း အလေးအမြတ်ထား ကိုးကွယ်ခဲ့ကြသော ထိုရဟန်းတို့၏ စိတ်တွင် မီးနှင့်ပတ်သက်သော အယူအဆများ နက်ရှိုင်းစွာ ကိန်းဝပ်နေကြောင်းကို သိမြင်တော်မူသဖြင့် မိမိတို့နှင့် ရင်းနှီးကျွမ်းဝင်ပြီး အလေးထားခဲ့ကြသော မီးကိုပင် အခြေခံ၍ တရားတော်ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုတရားတော်မှာ အာဒိတ္တပရိယာယသုတ် (Ādittapariyāya Sutta — SN 35.28) ဖြစ်သည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ထိုရဟန်းတို့အား “ရဟန်းတို့၊ အလုံးစုံသော တရားတို့သည် မီးလောင်နေကြကုန်၏” ဟု အစချီ၍ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုသို့ မီးလောင်နေသည်ဆိုရာ၌ ပြင်ပ၌ရှိသော သစ်သား၊ ထင်းတို့ မီးလောင်နေခြင်းကို ဆိုလိုသည်မဟုတ်ဘဲ သတ္တဝါတို့၏ စိတ်နှလုံးအတွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ကိလေသာမီးတို့ဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေခြင်းကို ဆိုလိုခြင်းဖြစ်သည်။
မျက်စိနှင့် အဆင်း၊ နားနှင့် အသံ၊ နှာခေါင်းနှင့် အနံ့၊ လျှာနှင့် အရသာ၊ ကိုယ်နှင့် အတွေ့အထိ၊ စိတ်နှင့် အတွေးအကြံဟူသော အာယတနခြောက်ပါးတို့သည် ရာဂမီး၊ ဒေါသမီး၊ မောဟမီးတို့ဖြင့် လောင်ကျွမ်းနေကြသည်။ ထိုအာရုံတို့နှင့် ထိတွေ့ဆက်ဆံရာမှ ဖြစ်ပေါ်လာသော ဖဿ၊ ဝေဒနာ စသည်တို့သည်လည်း အဆိုပါ ကိလေသာမီးများနှင့် ဆက်စပ်နေကြသည်။
ထို့ပြင် သတ္တဝါတို့သည် ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏ၊ သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပါယာသတို့၏ ပူလောင်မှုကိုလည်း ခံစားနေကြရသည်။ မိမိတို့၏ အာရုံများအပေါ်၌ စွဲလမ်းတွယ်တာခြင်း၊ မိမိနှစ်သက်ရာကို ရယူလိုခြင်း၊ မနှစ်သက်ရာကို တွန်းလှန်ငြင်းပယ်ခြင်းနှင့် အမှန်တရားကို မသိမြင်ခြင်းတို့ကြောင့် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲအတွင်း၌ အစဉ်ပူလောင်နေရခြင်း ဖြစ်သည်။
ထို့ကြောင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် အရိယာသာဝကတစ်ဦးအနေဖြင့် မျက်စိ၊ အဆင်း စသော အာရုံခြောက်ပါးနှင့် ဆက်စပ်နေသော အရာအားလုံးကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တသဘောဖြင့် မှန်ကန်စွာ ရှုမြင်သင့်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။ ထိုသို့ ပညာဖြင့် အမှန်အတိုင်း သိမြင်လာသောအခါ အာရုံတို့အပေါ်၌ စွဲလမ်းတွယ်တာမှု လျော့နည်းလာပြီး နိဗ္ဗိဒါဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာသည်။ နိဗ္ဗိဒါမှတစ်ဆင့် ရာဂကင်းသော ဝိရာဂသို့ ရောက်ရှိကာ နောက်ဆုံးတွင် စိတ်လွတ်မြောက်မှုဖြစ်သော ဝိမုတ္တိကို ရရှိနိုင်ကြောင်း ဟောကြားတော်မူခဲ့သည်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အာဒိတ္တပရိယာယသုတ် တရားတော်ကို နာယူကြရသော ကဿပညီနောင်သုံးပါးနှင့် ရဟန်း ၁,၀၀၀ တို့သည် တရားတော်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို နက်ရှိုင်းစွာ သဘောပေါက်နားလည်လာကြပြီး ကိလေသာအပေါင်းမှ လွတ်မြောက်ကာ အာသဝကုန်ခန်းသော ရဟန္တာအဖြစ်သို့ ရောက်ရှိခဲ့ကြသည်ဟု သုတ်တော်တွင် ဖော်ပြထားသည်။
ဤသို့လျှင် မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကဿပညီနောင်တို့ ယခင်က အလေးအမြတ်ထားခဲ့သော ပြင်ပမီးကို အခြေခံ၍ သူတို့၏ အတွင်းစိတ်၌ ဖြစ်ပေါ်နေသော ရာဂ၊ ဒေါသ၊ မောဟဟူသည့် ကိလေသာမီးတို့ကို သိမြင်စေခဲ့သည်။ မီးနဂါးကို တန်ခိုးတော်ဖြင့် အောင်နိုင်ခဲ့သည့် အကြောင်းမှစ၍ မီးကို ကိုးကွယ်သော ရသေ့များအား မီး၏ အမှန်တကယ် အဓိပ္ပာယ်ကို တရားတော်ဖြင့် ပြသဆုံးမတော်မူခဲ့ခြင်းသည် သတ္တဝါတို့၏ အယူမှားများကို ပယ်ဖျောက်၍ အမှန်တရားသို့ ရောက်ရှိစေတော်မူသည့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တရားဟောကြားမှု ကျွမ်းကျင်လိမ္မာတော်မူပုံကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြနေသော ဇာတ်ကြောင်းတစ်ရပ်ပင် ဖြစ်ပါသည်။
