26/05/2026
Khổ đau phát sinh từ ba loại ái dục, vì vậy chúng ta phải đoạn trừ dục ái (kāma-taṇhā), hữu ái (bhava-taṇhā) và phi hữu ái (vibhava-taṇhā). Những thứ này được tạo tác ngay trong chính tâm mình. Và chúng ta phải tự nhận biết chúng bằng chánh niệm và trí tuệ của chính mình.
Khi quán chiếu cho đến khi thấy rõ, ta sẽ biết rằng: “Trạng thái tâm này là dục ái. Trạng thái này là hữu ái. Còn trạng thái này là phi hữu ái”.
Người có trí tuệ sẽ thấy rằng những điều này tồn tại trong tâm theo ba mức độ: vi tế, trung bình và thô tháo - giống như một con người trải qua ba giai đoạn trong đời: tuổi trẻ, trung niên và già nua.
“Tuổi trẻ” là dục ái. Khi cơn khát ấy sinh khởi trong tâm, nó dao động và chuyển động - đó là hữu ái - rồi kết thành phi hữu ái: một kẻ đang tìm nơi tái sinh (sambhavesin), vươn cổ đi tìm đối tượng của mình, tự khiến bản thân phải khổ đau và dằn vặt.
Nói cách khác, chúng ta yêu thích đủ loại hình sắc, âm thanh, mùi, vị… rồi bám chặt vào chúng, và chính điều đó đem lại khổ đau.
Vì vậy, chúng ta không nên để tâm mình mãi bận bịu với những hình sắc, âm thanh… khơi dậy tham, sân, si (dục ái), khiến tâm dao động và phóng chạy theo các vọng tưởng (đó là hữu ái); khi tâm dính chặt vào sự dao động ấy, không ngừng lặp đi lặp lại các chuyển động của nó, đó là phi hữu ái.
Khi trí tuệ sinh khởi, chúng ta cần tiêu diệt các loại ái dục ấy bằng anulomika-ñāṇa - trí tuệ thuận theo Tứ Thánh Đế - để biết rõ mức độ an lạc và hạnh phúc của tâm khi dục ái, hữu ái và phi hữu ái đều chấm dứt hoàn toàn. Điều này được gọi là thấy được sự thật của sự đoạn diệt.
Còn về nguyên nhân của khổ đau và con đường dẫn đến sự đoạn diệt khổ đau, chúng ta cũng sẽ tự mình biết rõ.
Người vô minh giống như kẻ chạy theo cái bóng của chiếc xe - rồi cuối cùng bị đập vỡ đầu. Người không hiểu thế nào là “cái bóng của giới đức” thì chỉ mãi chạy theo cái bóng mà thôi.
Lời nói và hành động chỉ là cái bóng của giới đức. Giới đức chân thật nằm ở trong tâm. Tâm ở trạng thái bình thường, tự nhiên, chính là bản thể của giới.
Bản thể của định là tâm an trú vững chắc trong một đối tượng duy nhất, không bị các khái niệm hay danh tưởng xen vào quấy nhiễu.
Phần thân thể của định - như khi miệng, mắt, tai, mũi, lưỡi đều yên lặng - chỉ là cái bóng mà thôi. Ví dụ như thân ngồi yên, miệng ngậm không nói chuyện với ai, mũi không chạy theo mùi hương, mắt nhắm lại không chạy theo cảnh sắc… Nếu tâm được an trú vững chắc đến mức nhập định kiên cố, thì dù ngồi, đứng, đi hay nằm, tâm cũng không còn dao động.
Khi tâm được huấn luyện đến mức định kiên cố, trí tuệ sẽ tự phát sinh mà không cần phải đi tìm kiếm. Giống như thanh kiếm báu của bậc đế vương: khi rút ra sử dụng thì sắc bén và sáng loáng - khi không cần nữa thì lại trở về vỏ kiếm.
Vì thế mới dạy rằng:
mano-pubbaṅgamā dhammā, mano-seṭṭhā mano-mayā:
“Tâm là điều kỳ diệu nhất hiện hữu.
Tâm là nguồn gốc của các pháp”.
Đó chính là ý nghĩa của việc biết khổ, biết nguyên nhân của khổ, biết sự đoạn diệt của khổ và biết con đường dẫn đến sự đoạn diệt ấy.
Đây là cốt lõi của giới, định và tuệ.
Ai có thể thực hành được như vậy sẽ đạt đến giải thoát: Niết-bàn.
Ai có thể làm cho Pháp học và Pháp hành sinh khởi trong chính mình, người ấy chắc chắn sẽ gặp được Pháp chứng ngộ.
Vì vậy nên mới gọi là sandiṭṭhiko có thể tự thấy ngay trong hiện tại; akāliko - cho quả không tùy thuộc thời gian hay mùa nào cả.
Hãy luôn kiên trì thực hành như vậy.
- Ajaan Lee Dhammadharo - Inner Strength & Parting Gifts
Dịch sang Anh ngữ bởi Ṭhānissaro Bhikkhu
Namo Buddhassa 🙏🏻
Namo Dhammassa 🙏🏻
Namo Sanghassa 🙏🏻
——————
➡️ Cùng làm thiện Pháp nhiều hơn nữa với chúng con tại đây: https://zalo.me/g/znfvxv693
➡️ Chúng con báo cáo các Thiện Pháp được thực hiện tại đây: https://www.facebook.com/groups/1197904825361993
➡️ Kênh Tiktok: https://www.tiktok.com/?_r=1&_t=ZS-92L0uWgiYsv
——————
Idaṃ me puññaṃ āsavakkhayā’vahaṃ hotu.
Phước lành này của chúng con, nguyện đoạn trừ các lậu hoặc - trầm luân.
Idaṃ me puññaṃ nibbānassa paccayo hotu.
Phước lành này của chúng con, nguyện là duyên thành tựu Niết bàn.
Mama puññabhāgaṃ sabbasattānaṃ bhājemi;
Phần phước của chúng con, xin chia đều đến tất cả sinh linh.
Te sabbe me samaṃ puññabhāgaṃ labhantu.
Mong tất cả hãy thọ nhận phần phước ấy được đồng đều nhau cả thảy.