29/07/2021
MYANMAR HRI LENG LEH KALAY PHAIA ZOHNAHTHLAK
UNAUTE DINHMUN
Tun lai hian Covid-19 hri lengin Myanmar ram a tibuai hle a, k*min May thla khan Myanmar ram khawpui 296 (90%)-ah hri hi a tai darh nia hriat a ni. Yangon Region, Mandalay Region, Ayeyarwady Region, Bago Region, Mon State leh Sagaing Region-ah a hluar zual a; July kar hnihna atang phei chuan Yangon khawpuiah ringawt pawh ni tin hri avanga thi mi 400-600 an awm a; thlanmuala mitthi ruang haltute paw’n an hal hneh lo nia hriat a ni. He thu ziakah hian Zohnahthlak (Chin) unaute bitna hmun, Myanmar ram hmarthlang lam, Sagaing Region, Kalay Township huam chhung (Tahan leh a chhehvel)-a hri leng dinhmun leh chu lai hmuna Zohnahthlak (Chin) Kristiante leh kohhranhote Covid-19 hri leng doa an hmalakna kan thlur bing ang.
Myanmar ram Covid-19 hri leng dinhmun
Sorkar hlui Ministry of Health and Sports, Myanmar-in a tar lan danin 23 March 2020 atanga 3 February 2021 thleng Covid-19 test paltlang tawh zawng zawng mi 2,422,933 an ni a; hri vei mi 140,927, dam chhuak mi 126,384 leh thi mi 3,160 an ni. Sipaiin sorkarna a pawng lak avang leh doctor leh nurse-ten nawrh huaihawta civil disobedience movement (cdm) an kalpui avangin 4 February 2021 atangin Covid-19 case report (update) a chhuak ta lo a; hri veite pawn enkawlna mumal an dawng tawh lo a ni. May thla lai hawl vel atangin Covid-19 hri leng thawh thumna-in Myanmar ram a fan tan a; ram chhung hmun hrang hrangah hri vei an awm takah chuan sipai sorkar (State Administrative Council, SAC)-in hma lain 27 June 2021 atangin ni tin Covid-19 case report (statistics) a ti chhuak veleh a. SAC report atanga a lan danin sorkarna an pawnglak atanga 28 July 2021 thlengin mi 693,518 test an ni a; hri vei mi 143,172 hmuh an ni a; thi mi 5,050 an awm a ni. SAC thu chhuah atang chuan 23 March 2020 atanga 28 July 2021 thleng Myanmar ramah Covidi-19 test tawh zawng zawng chu mi 3,116,451 an ni a; hri vei mi 284,099 an ni a; thi mi 8,210 an ni. Mahse, SAC tih chhuah statistics hian belh chian a dawl lo hle. A bik takin hri vanga thi zatah a rintlak lo zual awm e. July kar hnihna atangin Yangon khawpuiah chauh pawh ni tin mi 400-600 an thi a; thlanmuala hna thawktuten mitthi ruang an phum/hal seng lo hial a; mitthi zat hi SAC tar lan zat aia eng emaw zata a san ngei a rinawm a ni.
Myanmar ram leh Covid-19 vaccine
Mipui sorkar (NLD sorkar) khan India sorkar hnen atangin Covishield/AstraZeneca vaccine mtd. 30 lai a lei a; a thlawnin mtd. 1.5 a dawng bawk. Dr. Tun Myint, Deputy Director of Yangon Region Public Health Department, chuan 5 February 2021-ah Yangon khawpui-ah mi 380,000 aia tam vaccine chiu an ni ang tiin a sawi a; ram a buai tak avangin chiu an nih leh nih loh hriat a ni ta lo a. 2 February 2021 thleng khan health worker leh volunteer mi 103,142 ten vaccine an inchiu tawh a; sipaiin sorkarna an pawng lak tak avangin vaccine chungchanga ruahmanna a sukuk zo a; sorkarna an pawng lak atanga rei loah SAC-in mipuite vaccine inchiu turin a fuih a; amaherawhchu, mipuiin nawrh huaihawtin an inchiu duh ta lo a; vaccine leisa pawh engtia kalpui nge tih a hriat theih ta lo a ni.
The Irrawaddy-in a tar lan danin SAC-in May thla tir khan China sorkar atangin vaccine 500,000 an dawng a; 22 July 2021 khan China sorkar vek atangin vaccine 700,000 an dawng leh a; mdt. 2 dawn belh tura sawi a ni bawk. Reuters-in a tar lan danin Myanmar ramah mi 3,500,000-(3.2 %)-in vaccine an inchiu tawh a, a full-a inchiu tawh chu mi 1,527,284 an ni. SAC-in mipuite vaccine inchiu turin a nawr a; Kalay Township-ah pawh inchiu duh tan inchiu a theih thu puan a ni bawk. Mahse, mipui lamin SAC thu chhuak an zawm dawn leh dawn loh erawh hriat a la ni lo.
Covid-19 hri leng leh Kalay Township
Kalay Township population chu 348,573 (2014 census) a ni a; chumi zinga 35 % (mi 130,000 vel) chu Chin mite (Zohnahthlakte) an ni. 23 March 2020 atanga 2 February 2021 thleng Kalay Town huam chhungah hri kai mi 520 an awm a, hri veia thi erawh sawi tur an awm mumal lo a ni.
Sipaiin sorkarna a pawng lak avangin sorkar Health Department a tlu sawp a, inenkawlna mumal a awm ta lo a, Covid-19 thawh thumna avanga Kalay Township-a thi zat (statistics) dik tak pawh chiang taka hriat theih a ni lo. May thla nawi atangin Covid-19 thawh thumna-in Kalay Township a tuam tan a; May thla nawi, June thla leh July kar hnihna chhunga thite erawh finfiah ni chiah lo mah se, a tam zawkte chu hri avanga thia ngaih a ni. June thla chhungin hri vei leh rinhlelha thi mi 270 an awm a. Ni 10 (1-10 July) chhung lekin Kalay thlanmualah hri vanga thi mi 287 vui liam an ni leh a – ni 40 chhungin mi 557 an thi tihna a ni. He data hi social media-a lang pha chin a ni a; khaw te-a thi, social media-a lang pha lo eng emaw zat an awm ngei ang. Kalay khawpui chhehvela khaw tete chuan mahni thlanmual an nei theuh a; mitthite pawh anmahni thlanmualah an phum mai thin a. Chuvangin, ni 40 chhunga Kalay Township huam chhunga hri avanga thite chu 557 aiin an tam daihin a rinawm.
1-10 July chhunga thi, mi 287 zinga mi 145 (50.52 %) chu Kristian an ni. Kalay Township huam chhunga Kristiante hi Chin mite vek an nih avangin July thla tir khan ni 10 chhung lekin Chin mi 145 an thi tihna a ni. Tin, 1 January 2021 – 6 July 2021 thleng khan Kalaymyo bial chhunga Covid-19 avanga thi rawngbawltu (Evangelist/Pastor) mi 35 an awm a ni. Zalen Media chuan June thla leh July thla tir Kalay biala Covid-19 hri veia thite hi oxygen kham loh vanga thite niin a tar lang.
Tlawmngai pawl (NGO)-te hmalakna
Sorkar-in hmalakna mumal a neih theih loh avangin Kalay Town huam chhunga tlawmngai pawl hrang hrangin Covid-19 do-in theih tawp chhuahin hma an la a; Kalay Volunteer-ah pawl aiawha tlawmngai thei an intir a; hri vei leh mitthi ruang phurh, ruang sawngbawl leh ruang phum mawhphurhna an la a. Kalay Volunteer bakah Kalay Town huam chhunga khawtlang (society) huap tlawmngai pawl hrang hrangten mitthi ruang phur leh phum hna an thawk bawk.
Kalay Town (khawpui) huam chhungah tlawmngai pawl 15 vel an awm a; chu’ng pawl hrang hrang te, mi mal, company, Buddhist monastery leh kohhranhoten an theih ang angin hma an la a. Tahan bikah Tahan Mizo Thalai Pawl - TMTP (Central) te, Zawlbuk te, Chin Pawl Pi (CPP) te, Tahan Zomi Youth Association (TZYA) ten oxygen an refill a; Sanmyo-a San Pan Ein-ah te, Taung Za Latt-a Chin Pawl Pi (Central)-ah te, Tat Oo Thida-a LCEC-ah te, Kawlpui lama mi mal company-ah te, Buddhist tlawmngai pawl pali-ah te leh Buddhist monastery pali velah oxygen refill theih a ni bawk. He’ng oxygen refill-na hmuna a tam zawkte chuan a thlawnin mipuite oxygen an refill-sak a ni.
Kalay Township huam chhunga khaw hrang hrang Hmungtha, Myohla, Sehkan, Kawlkulh, Pinkhung, Varpui, Vaphai (Segyi), Letpanchaung leh khaw dang dangah Covid-19 dotu pawl din a ni bawk. Khua leh khawtlang huap tlawmngai pawlte hian mitthi ruang hlawm, ruang phum, a thlawna oxygen bur (cylinder) hawh chhuah leh refill mai bakah Rapid Antigen Test an tih-sak bawk. Sorkar damdawi in (General Hospital) innghahna tlak a nih loh avang leh inenkawlna hmun dang a awm loh avangin hri vei tam zawk chu mahni inah inkharkhip (home quarantine)-in mahniin an inenkawl a; Kalay Town huam chhungah tlawmngai pawl leh sorkar Health Department inkawpin chuan Kawlkulh-ah Covid-19 Center pakhat an hawng a; tlawmngai pawl insuih khawmte huaihawtnain Taungphila-ah Community Covid-19 Treatment Center hawn a ni bawk.
Kristiante leh kohhranhote hmalakna
Tahanah kohhran din damdawi in pathum a awm a; chu’ngte chu Methodist Kohhran din Wesleyan Hospital, Presbyterian Kohhran din Agape Hospital leh Wesleyan Kohhran din Bethany Hospital te an ni. Doctor indaih lohna avangin Bethany Hospital chu khar a ni a; room, facility, nurse leh doctor indaih loh avangin Agape Hospital-in Covid-19 hri veite an admit thei lo a; Wesleyan Hospital chauhin Covid-19 hri veite a enkawl thei a ni.
Tahan leh a chhehvela khawtlang leh khaw huapa Covid-19 dotu pawl (tlawmngai pawl)-te chu Kristian vek an ni a; an hmalakna chu Kristiante hmalakna tiin a sawi theih awm e. Kristian tlawmngai pawlte bakah Kohhran hrang hrangten theih tawp chhuahin hma a la a; kohhranin tlawmngai pawl leh Center-te hman tur oxygen bur te, PPE te, Rapid Antigen Test Kit te, damdawi te leh sum te an pe a. Kohhran thenkhatin nurse leh doctor-te ruaiin khawtlang mipuite a thlawnin Covid-19 test an neihsak a; Tahana kohhran thenkhatin tual chhung, District leh Conference huapin Covid-19 Response Team an din a, an member-te hman tur oxygen bur leh oxygen concentrator an lei a; an member home quarantine-a awmte damdawi leh mamawh leisak-in an bazar-sak bawk.
Tahana Mizo (Duhlian) tawng hmang kohhran hrang hrang, Presbyterian Kohhran (Phai Synod), Methodist Kohhran (Tahan District & Conference Head Quarter), Nazarene Kohhran (Tahan District), EFCM Kohhran (General Conference), Wesleyan Kohhran (National Conference), Calvary Kohhran, Presbyterian Kohhran (Tahan Hmarveng) leh Tahan Kohhran Tangrual (TKT) ten tlawmngai pawl hnena PPE, Rapid Antigen Test Kit, oxygen bur leh sum bakah an member-te hman tur Rapid Antigen Test Kit, oxygen bur leh oxygen concentrator lei nana an senso belh khawm ringawt pawh Ks. 90,000,000 chuang daih a ni a; he’ng kohhran bakah hian kohhran dangte leh kohhran hnuai-a department/unit/association hrang hrangten khawtlang tlawmngai pawlte hnenah sum eng emaw zat an thawh bawk. Tahan leh a chhehvel-ah Covid-19 hri leng do-a kohhranho te hmalakna a ropui hle.
Ram dang atanga tanpuina
Harsatna kan tawhin hmangaihtu dik tak an lo lang thin an tih ang deuhin Chin mite chenna Kalay-Kabaw phai leh Chin State-ah Covid-19 hri lengin nunna tam tak an suat takah chuan ram hrang hranga Chin mite an awm hle hle thei ta lo a. Australia, Japan, USA, China, Singapore, Macau, South Korea, Belgium, New Zealand, etc.-a Chin mite atangin tlawmngai pawl leh kohhranho hnenah tanpuina sum eng emaw zat a lo lut a; chu’ng sum lo lute chu oxygen bur, Rapid Antigen Test Kit, PPE, glove, mask, medical facility chi hrang hrang lei nan leh a tulna apianga hman a ni a; ram chhunga awmte tan a thlamuanthlak hle. Chu bakah, Mizorama mi vophal tak tak, mi mal, chhungkua, company, sorkar mi lian (MLA), thianzaho, kohhran hrang hrang, pawlho (Tahan Welfare-Aizawl, Zofa Global Network, YMA, etc.) leh Mizoram sorkar atangin oxygen bur, oxygen concentrator, Rapid Antigen Test Kit, PPE, etc. leh tanpuina sum eng emaw zat a lo lut bawk a, a lawmawm hle. Ram buai avangin Myanmar mi eng emaw zat Mizoramah an tlan chhia a; chu’ng mite chu Mizoram sorkar, YMA leh Zoram mipuiten theih tawp chhuahin an tuam hlawm a. Hri leng avanga harsatna tawk an unau Chin mite tana ui nei hauh loin an luang chhuak leh a; Myanmar ram Chin mite hian Mizoram unaute thatna hi an theihnghilh mai maiin a rinawm lo.
Kalay Township-a mipuite harsatna – oxygen indaih lohna
Kalay Township huam chhungah Covid-19 hri veite enkawlna hmun pali chauh (General Hospital, Wesleyan Hospital, Kawlkulh Covid-19 Center leh Community Covid-19 Treatment Center) a awm a. He’ng hmunah hian room, facility, nurse leh doctor indaih loh avangin hri veite duh angin an enkawl tam thei lo a ni – Kawlkulh Covid-19 Center-ah phei chuan doctor an awm lo hrim hrim. Chu bakah, he’ng hri vei enkawlna hmunah hian oxygen indaih lohna a sang hle a, Wesleyan Hospital tih loh chuan damlote oxygen a pe (supply) thei lo a; damlo chhungte oxygen refill theihna hmun zawnga ni tin an tlan kual a ngai a ni. Oxygen refill turin refill-na hmunah zing 3:00 atanga intlar a ngai a; ni lenga beihpui thlak pawha chang lo an awm teuh thin a ni.
Kalay Township huam chhungah oxygen siam chhuahna khawl Generator pahnih a awm a; chu’ng khawlte chuan mipui mamawh oxygen an siam chhuak hneh lo a ni ber mai. Tlawmngai pawl te, damdawi in te leh oxygen refill-na dawrten an oxygen bur ruakte chu Mandalay leh Monywa khawpui lamah an thawn thla a. Mahse, khawpui lamah pawh oxygen mamawhna a san chhoh ve zel avangin refill tura bur ruak an thawn thlakte chu kar 3/4 hnuah chauh an lo let thei a; oxygen refill-na tur a van em avangin mipuite oxygen concentrator lamah an tuan leh a; mahse, oxygen concentrator pawh khawpui lamah lei tur a awm lo leh zel a; damlo oxygen hip tur nei loa thi an awm ta nual reng a ni.
July kar thumna vel atangin Kalay Township-ah Covid-19 avanga buaina a zia ta deuh a; mitthi pawh an tlem ve tial tial a. Mahse, oxygen mamawhna erawh a san ngaiin a la sang reng. 25 July 2021 khan Mizoram (Zuangtui) lama Kalay atanga oxygen 40 Lit. bur 160 vel refill tura an thawn thlak chu Tahan a lo thleng thei hlauh a; tlawmngai pawl leh dawr thenkhatten hmun pui lama an thawn thlak a lo thleng chho bawk a; ni 3/4 vel chu Kalay-ah oxygen duh khawpa refill tur a awm ve a. Mahse, ni 5 hnuah chuan harsatna ngaiah tho let leh a ngai a ni. India-Myanmar ram ri dep Zokhawtharah Oxygen Generator pakhat tal han awm hlauh se la, Chin State leh Kalay-Kabaw phaia Chin mite tan a thlamuanthlak hlein a rinawm.
Tlangkawmna
Kalay Township huam chhungah oxygen mai bakah Covid-19 kaihhnawih bungraw chi hrang hrang mamawhna a la sang hle. Rapid Antigen Test Kit tak ngial pawh sum dawngte kutah a awm tlat avangin a man a to hle a; chhungkaw harsa leh chhungkaw member tam deuh-te tan lei mai a harsa a; sum harsatna avangin tlawmngai pawl tam zawkte pawhin man tlawm zawk leh a thlawnin khawtlang mipuite an test-sak hlei thei lo a ni. Tunah hian Kawlkulh Covid-19 Center chauhin a thlawnin mipui an test-sak thei a ni.
Sorkar mumal loh avangin Myanmar mipuiten Covid-19 thawh thumna nasa takin an tuar a; Kalay phaia Chin mite chu a tuar nasa zinga mi an ni. Khawtlang tlawmngai pawl hrang hrang te leh kohhran hrang hrangten theih tawp chhuahin hri do-in hma an la a; ram pawna Chin miten (Zohnahthlak unauten) theitawp chhuahin sum (tanpuina) an rawn thawh bawk a; Pathianin pawl hrang hrangte hmalakna (rawngbawlna) mal a sawm ngei ang a; heti anga hmun hrang hranga Chin miten tawngtaina leh sum thawh khawma theih tawp chhuaha hma an lakho zel chuan chung Pathian khawngaihna zarah he harsatna (hri leng avanga buaina) hi an pal tlang ngei ang tih a rinawm.
THU LAKNA
“Covid-19 Pandemic in Myanmar.” In WiKIPEDIA.ORG, accessed on 18 July 2021.
“Myanmar’s Ethnic Shan Rebels Launch COVID-19 Vaccine Program With Chinese Jabs.” THE IRRAWADDY, 23 July 2021, https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-ethnic-shan-rebels-launch-covid-19-vaccine-program-with-chinese-jabs.html (accessed on 29 July 2021).
“Myanmar’s Third Wave of COVID-19 Spreads to Almost 90% of Townships.” THE IRRAWADDY, 10 July 2021, https://www.irrawaddy.com/news/burma/myanmars-third-wave-of-covid-19-spreads-to-almost-90-of-townships.html (accessed on 17 July 2021).
Angel, Hmue. “More Than 380000 in Myanmar Receive Covid-19 Vaccine.” In MYANMAR TIMES, 5 February 2021, https://www.mmtimes.com/news/more-380000-myanmar-receive-covid-19-vaccine.html (accessed on 29 July 2021).
Ministry of Health and Sport. The Republic of Union of Myanmar. https://www.mohs.gov.mm/Main/content/publication/2019-ncov
Nyane Khin Maung, Ye Kaung Myint Maung, Anna Vu and Samean Yun “Yangon Cemeteries Overflowing as Myanmar Struggles to Contain Third Wave of COVID-19.” In RFA.ORG, 14 July 2021, https://www.rfa.org/english/news/myanmar/coronavirus-07142021184826.html ( (accessed on 17 July 2021).
The Tahan Post. page.
ZALEN MEDIA. page.